Nai tha prin-nai prin tha: Trần Đại Quang. Khoa mir sir dêh ]ar Việt Nam

VOV4.Jarai-Tơdơi kơ hrơi hơkru\ blan ]ơpăn tu\ yua truh kih, amăng hrơi mông lo\n ia ta do\ tơnap tap biă mă, Khoa mir sir Hồ Chí Minh gleng nao biă mă tơ`a bla, pơtrut pơsur pran jua, pơtă pơtăn kơ djop mơnuih hơdor tơngia laih anun abih pran jua djru ba ling tơhan rơka rơka], sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia.

Amăng hră mơ-it kơ Khoa moa pơphun ‘’Hrơi tơhan rơka rơka] dêh ]ar’’, Wa pơtă pơtăn: ‘’Tơhan rơka le\ jing [ing pơsăn drơi jăn mơng sang ano\, pơsăn drơi jăn tơl tuh drah pơ]ah asar pioh pơgang Lo\n ia, pơgang mơnuih [on sang.

Yua kiăng pơgang ano\ tu\ yua brơi lo\n ia, kơ mơnuih [on sang, [ing gơ`u tu\ tơlơi duăm ruă, rơka rơka] rơwen rơwo drơi jăn pô. Yua kơ anun, Lo\n ia hăng mơnuih [on sang ta khom thâo hơdor tơngia, khom djru [ing ană bă [ing khin hơtai anun’’.

Yua hơmâo tơlơi git gai mơng Wa, Lơ 27/7/1947-Hrơi dêh ]ar ta pioh hơdor kơ Tơhan rơka rơka] dưi pơphun ngă lơphet jơnum prong biă mă [ơi să Hùng Sơn, tơring glông Đại Từ, tơring ]ar Thái Nguyên.

Dong mơng blan 7 thun 1955, Hrơi dêh ]ar ta pioh kơ tơhan rơka rơka], hlong pơsit jing Hrơi kơ tơhan rơka rơka]-Mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia.

{rô djơ\ hrơi anai, [ing gơmơi lăi pơthâo tơlơi ]ih sa ]răn mơng Nai tha prin-nai prin tha- ơi Trần Đại Quang, Khoa apăn bruă ding jum kơđi ]ar, Khoa mir sir dêh ]ar Việt Nam lăi nao kơ hrơi pioh kơ tơhan rơka rơka]-mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia lơ 27/7.

Hrơi tơhan rơka rơka]-mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia jing hrơi mông hơdor glăi bruă kơđi ]ar –mơnuih mơnam yôm biă mă, dlam tloh noh pơdah rai tơlơi khăp prong ană mơnuih mơnam.

Anai le\, hrơi mông pioh kơ abih bang ping gah, mơnuih [on sang hăng ling tơhan hơdor glăi, pơdah pran jua pơpu\ bơni kơ anong wa ơi yă ngă bruă hơkru\ kơ lo\n ia, [ing tơhan khin hơtai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, jing ană bă hur har hloh kơ djuai ania ta, yua khin hơtai tuh drah pơ]ah asar, blah ngă hăng ayăt roh;

hơdor bơni kơ ling tơhan rơka rơka] pơ]ah sa ]răn drơi jăn pô, kiăng tơgu\ hơkru\ blah ayăt pơklaih rơngai brơi kơ djuai ania ta, lo\n ia pơlir jing sa, ăt kah hăng amăng bruă man pơdong lo\n ia, pơgang dêh ]ar hăng ngă giong bruă pơtom hiăp hăng jar kơmar; gleng nao djru ba kơ tơhan rơka rơka], tơhan ruă nuă, sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia.

Hơdôm rơnuk ană tơ]ô dêh ]ar Việt Nam hơdor pioh na nao amăng pran jua tơlơi tuh rơyuh ai hơtai pran jua prong prin, tơlơi ruă nuă tuh drah pơ]ah asar, pơyơr pran jua prong tloh noh mơng mơnuih [on sang, ling tơhan dêh ]ar ta yua kơ kiăng rơnuk ngă sang, rơnang ngă hmua, tơlơi rơngai mơai pô, tơlơi hyuk hyak mơak klă kơ ană plơi pla.

Kiăng hơdor tơngia, pơpu\ kơ tơlơi tuh drah pơ]ah asar prong prin anun, mơng ling tơhan rơka rơka] mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, sang ano\ hơmâo gum kơ kơnuk kơn, thâo hluh dlam boh pơhiăp juăt pia ‘’{ong boh hơdor kơ pô pla, mơ`um ia hơdor kơ pô klơi’’ mơng djuai ania ta, amăng 70 thun rơgao, Ping gah, kơnuk kơna ta ăt gleng nao na nao, git gai ngă klă bruă lăng ba tơhan rơka rơka], sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, sang ano\ hơmâo gum kơnuk kơna;

pơphun ngă klă bruă jak iâu djru ‘’Hơdor tơngia tla pran’’, ‘’abih bang mơnuih [on sang lăng ba sang ano\ tơhan rơka rơka], sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia hăng sang ano\ hơmâo djru kơ bruă hơkru\ đưm’’.

Lu jơlan hơdră pơtrun, tơlơi phiăn pơkă, gleng nao hloh kơ hơdôm [ing hơmâo anăn kơnuk kơna lăng ba, pok prong tơlơi djru, hơdră djru kiăng ngă tui jai hrơi klă hloh, djop djel, pơdah rai pran jua pơpu\, hơdor tơngia, lăng ba kơ [ing gơ`u mơng Ping gah, kơnuk kơna hăng mơnuih [on sang ta pioh kơ mơnuih hơmâo gum kơnuk kơna.

­

Bruă mă tơlơi pơhing, pơtô pơblang jơlan hơdră, tơlơi phiăn djru kơ mơnuih hơmâo gum kơnuk kơna djop gưl anom bruă kơnuk kơna, djop bruă mă hơmâo pok pơhai ngă tui tu\ yua biă mă hăng lu hơbo# ngă bruă djơ\ hơnong, kah hăng jơlan hơdră ‘’Hyu e\p glăi [ing gop’’, ‘’Pơwơ\t glăi hăng tơlơi hơdor pioh mơng đưm’’ Yua Gong phun pơdah rup Việt Nam pô ngă;

‘’Lăi glăi jơlan hơdră kơnuk kơna djru’’, ‘’Tơlơi pơhing kơ tơhan pơsăn drơi’’ mơng Gong phun jua pơhiăp Việt Nam pô pơtui, ‘’Hơdră pơdah rup gah ling tơhan’’; ‘’Hơdor tơngia tla pran’’, ‘’Tơlơi pơhing kơ pơsat tơhan pơsăn drơi’’ mơng Hră pơhing phrâo Ling tơhan mơnuih [on sang hăng lu ]răn hơdră tơlơi pơhing pơko\n pioh kơ mơnuih hơmâo gum kơnuk kơna lăi pơthâo amăng plăng internet, pôr amăng tơlơi pơhing….

Dong mơng anun, hơmâo djru hrom pơtô lăi, pơtă pơtăn pran jua khăp kơ lo\n ia, pơpu\ kơ [ing khin hơtai ngă hơkru\ hăng pơđ^ tui tơlơi thâo hluh kơ [ing apăn bruă, mơnuih ping gah hăng mơnuih [on sang, boh nik `u [ing tơdăm dra ]ơđai rơnuk tơdơi brơi thâo hluh kơ tơlơi pơgôp pran jua prong mơng [ing tơhan rơka rơka] hăng mơnuih djai pơsăn drơi kơ lo\n ia, sang ano\ djru kơnuk kơna bruă hơkru\;

pơtong rơđah tơlơi glăm ba hăng bruă mă sit nik, pơđ^ tui tơlơi gêh gal amăng mơnuih [on sang pioh ngă bruă djru klă hloh, lu hloh pioh kơ mơnuih  gum kơnuk kơna dưi hơmâo tơlơi hơdip mơda trơi pơđao yâo mơak.

Hrom hăng rơnoh prăk djru kơ mơnuih hơmâo anăn kơnuk kơna lăng ba, mă yua prăk kơnuk kơna, mơnuih apăn bruă kơnuk kơna djru, lu hơbo# bruă ngă tui gum ba kơ sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna djru hăng lu hơdră, tu\ yua biă mă.

Bruă mă gleng nao kơ sang ano\ tơhan rơka rơka], sang ano\ hơmâo mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia dưi pơphun lu, prong hơmâo abih bang mơnuih mơnam ngă hrom.

Hơdôm bruă mă ‘’Hơdor tơngia’’, ‘’abih bang mơnuih [on sang lăng sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna djru, sang ano\ tơhan rơka rơka], sang ano\ hơmâo mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia’’, tu\ lăng ba [ing neh wa am^ Việt Nam khin hơtai ta juăt lăi am^ Việt Nam sông kơtang dưi pơtrut kơtang;

hơdôm hơdră djru pơdong sang hơdor tơngia, sang kơ [ing gop, ao pơđao brơi kơ tơhan rơka rơka], tơhan hơmâo tơlơi ruă nuă kơtang, ao hiam brơi kơ am^ Việt Nam khin hơtai….dưi ngă tui na nao, pơsir lu bruă hiam kơ sang ano\ hơmâo kơnuk kơna djru, ană bă tơhan djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, ană bă tơhan rơka rơka]…

Hrom hăng anun, bruă hơdor tơngia kơ sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna djru, mơnuih amăng sang ano\ [ing pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia dưi lăng ba klă le\; djop anih pơpu\ h’u\ hơdor glăi, anih ngă pơsat gong kut, pơnăng ]ih anăn tơhan djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia ăt dưi ngă hrom dik dăk, r^m thun bruă hyu e\p, ru\ mă tơlang tơhan pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia pơ djop anih amăng dêh ]ar, wơ\t hăng pơ dêh ]ar ta] rơngiao ăt dưi ru\ mă, ba glăi dor pơ dêh ]ar ta pô….

Lu ring bruă ]ih pioh tơlơi hing ang, bruă mă mơng tơhan khin hơtai kah hăng anăn [ing tuh drah pơ]ah asar yua kơ lo\n ia, anăn [ing tơhan kơsung nao pơ anăp, djai hơdip kiăng pơgang lo\n ia jing anih anom gru grua kơ lo\n ia, ring bruă boh thâo ia rơgơi, gru tơhnal tơlơi pơpu\, gong kut rup trah, tơlơi pơmin kơtang blah ayăt hơkru\ kơ lo\n ia, pran jua khăp kơ dêh ]ar, djuai ania Việt Nam, jing hơdôm ring bruă yôm biă mă pioh pơtô glăi kơ ană tơ]ô mô yâo d^ da gla kơ` hơdor pioh na nao.

Hơdôm bruă ngă anai, mơnuih [on sang hur har djru hrom laih anun pioh ngă anih kơ ană plơi pla nao ]uh `ang h’u\ hơdor pioh, wơ\t gơyut gơyâo jar kơmar ăt nao h’u\ mơn sit găn gao, weh nao ]uă lăng pơsat gong kut hơdor kơ [ing tơhan pơsăn drơi jăn yua lo\n ia.

Hơdôm anih hmư\ hing arăng juăt nao ]uă lăng kah hăng pơsat prong Điện Biên Phủ, pơsat prong Trường Sơn, pơsat jơlan 9, Gong kut hơdor kơ tơhan djai pơsăn drơi Bến Dược-Củ Chi, Anih h’u\ kơ tơhan kơsung nao pơ anăp [ơi jơlan klah Đồng Lộc, Truông Bồn, Lam Hạ….Hơmâo hơduah e\p ru\ ba glăi tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi pơ dêh ]ar Kur, Lao, ba glăi dor pơ dêh ]ar ta pô.

Bruă tuh pơ alin man pơkra pơhiam glăi anom bruă pioh pơ]rang lăng tơlang kiăng thâo krăn pô hlơi, drơi pơpă, anăn pô tơhan pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, juăt `u e\p lăng AND ăt gleng nao laih.

Hơdôm bruă mă anun  yôm pơphăn biă mă djru ngă pơ hlai [iă tơlơi hning rơngôt mơng sang ano\ [ing djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, [ing am^, ama, ană bơnai, phung wang hrơi mlam do\ tơguan tơlơi pơhing kơ pô djai.

Lu jơlan hơdră djru kơ mơnuih hơmâo gum kơnuk kơna bruă hơkru\ ăt lăng ba mơn gah bruă ia jrao, pơtô pơjuăt. {rô djơ\ hrơi ngă lơphet thun phrâo, hrơi hơdor kơ [ing tơhan rơka rơka] lơ 27/7 r^m thun, rơngiao kơ bruă hyu [ơk gơnam, prăk kăk mơng Khoa mir sir, mơng djop anom bruă kơnuk kơna, khul grup mơnuih mơnam lêng kơ hyu ]uă jơmư trư găn juh alum, bưp [o# mơta ră ruai hrom pơyơr gơnam kơ sang ano\ kơnuk kơna lăng ba soh.

Djop mơnuih [on sang ăt pơphun lu bruă mă hơdor tơngia amăng hơdôm hrơi anai. {ong boh hơdor kơ pô pla, mơ`um ia hơdor kơ pô klơi, kiăng pơđ^ tui tơlơi hơdip mơda kơ sang ano\ hơmâo gum kơ kơnuk kơna.

Yua kơ anun truh ră anai 97% mrô sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna djru, hơmâo tơlơi hơdip hơđong bơkơnar hăng sang ano\ pơko\n amăng plơi pla gơ`u do\.

Kiăng pơđ^ tui na nao boh tơhnal dưi ngă laih anun, amăng 70 thun rơgao, hrom hăng bruă pơtrut tui lăng ba tơhan rơka rơka], sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, pơ anăp anai djop anom bruă ăt khom pơtô lăi brơi thâo dlam bruă ngă yôm pơphăn anai, kiăng ngă klă hơdră djru kơ sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna lăng ba, ngă tui djơ\ jơlan hơdră ping gah, kơnuk kơna ta pơtrun kơ bruă lăng ba sang ano\ hơmâo gum kơnuk kơna, phun `u Hră pơtrun jơnum ping gah dêh ]ar ta tal XII, Hră pơ]râo ngă tui mrô 14 mơng khoa moa apăn bruă git gai ping gah dêh ]ar, ăt kơtưn bruă git gai mơng ping gah pioh kơ mơnuih kơnuk kơna djru.

Pơtrut tui bruă pơtô pơblang, pôr pơthâo jơlan hơdră, tơlơi phiăn kơnuk kơna kơ djop mơnuih, ngă hrom hơdor tơngia kơ tơhan rơka rơka], sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia.

Dong mơng anun, pơdah rai tơlơi khăp prong, tu\ ư sa pran jua ngă tui klă jơlan hơdră pioh kơ mơnuih hơmâo anăn kơnuk kơna djru, jing sa tơlơi khăp prong, tơlơi gơgrong ba dlam biă mă amăng abih bang bruă kơđi ]ar hăng mơnuih [on sang, jing sa bruă mă hiam klă mơng kơnuk kơna ta, djru pơ kjăp khul gum pơgôp prong abih bang mơnuih [on sang, kơtưn pơđ^ tui tơlơi đăo kơnang mơng mơnuih [on sang kơnang kơ ping gah, kơnuk kơna lo\n ia ta.

Pơtum git gai, pơtrun hiăp ngă djop jơlan hơdră ping gah, tơlơi phiăn kơnuk kơna pioh kơ tơhan rơka rơka], [ing tơhan hơmâo tơlơi ruă nuă, sang ano\ mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia.

Amăng anun, yôm hloh le\ khom gleng nao kơ sang ano\ mơnuih  [on sang  djru kơ lo\n ia ta rơnuk hơkru\ ră anai do\ tơnap tap, [ing ngă bruă hơkru\ ră anai do\ hơjăn păn hyiăl amăl, [u hơmâo pô ưh kơnang, sang ano\ mơnuih [on sang djuai ania [iă, do\ pơ kual ataih, anih anom hơkru\ đưm, [u lui kơ hơdôm [ing hơmâo anăn anun [un rin ư\ rơpa ôh.

Pơtrut hmar bruă mă hyu hơduah e\p, ru\ mă tơlang tơleh tơhan djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, ba glăi dor [ơi pơsat Gong kut dêh ]ar.

Djru lu gơnam, lu mơnuih mă bruă lăng ba [ing neh wa am^ Việt Nam khin hơtai, djru pơtô bruă mă, pơsir bruă mă kơ sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna djru kah hăng s^ mơdrô, pơkra ming gơnam s^ mơdrô, kiăng gum ba [ing gơ`u hơmâo tơlơi hơdip mơda bơkơnar hăng sang ano\\ mơnuih [on sang pơ anih do\.

Ăt sem lăng, ju\ yap ]ih djop, ngă giong bruă pơkra tơlơi phiăn djru kơ mơnuih hơmâo gum kơnuk kơna, pơsir abih hơdôm tơlơi do\ kơ[ah, gun hrun, hmao pơsir ming pơkra glăi, pơbuă tui brơi djơ\ hơdôm tơlơi pơkă.

Hmao kru pơsir hơdôm hră hơmâo anăn kiăng pơtong glăi [ing gum kơnuk kơna mơng anai pơ klôn pơsir, kiăng ngă tong ten djơ\ pô, lăp djru ba.

Abih bang sang ano\ hơmâo gum kơnuk kơna djru ba djop [u lui sa ]ô ôh, ngă tui djơ\ jơlan hơdră ping gah kơnuk kơna ta pơtrun pioh lăng ba sang ano\ hơmâo anăn gum kơnuk kơna.

Pơpu\ bơni hơdôm gru tơhan rơka rơka] ngă bruă ba gru hlâo, kiăng pơđ^ tui tơlơi pơmin, pran jua, tơlơi gir run hrưn đ^ găn rơgao tơlơi tơnap tap, kơtưn gir mă bruă, ngă hmua pla pơjing, ngă hrom hur har amăng bruă khăp kơ lon ia, pơplông ngă bruă lui rơmo\n ako\n rin…

Hmao [uh, pơlar lu gru mă bruă rơgơi, pơpu\ bơni kơ hơdôm sang ano\, mơnuih hơmâo ngă bruă hiam, djru kơ sang ano\ hơmâo anăn kơnuk kơna lăng ba, pơsir tơlơi tơnap tap, tơlơi hơdip amăng sang ano\.

Hơdor glăi 70 thun Hrơi tơhan rơka rơka] hăng mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, djop gưl bruă, djop anom bruă pơphun lu bruă mă, ngă tui tơlơi thâo pơkrem samơ\ tu\ yua, pơphun bruă mă djơ\ gêh gal hăng bruă mă kơđi ]ar amăng anih anom, [irô mă bruă, plơi pla ala [on.

Ăt pơtrut tui lu bruă mă hơdor tơngia, abih bang mơnuih [on sang djru hrom lăng ba sang ano\ tơhan rơka rơka], sang ano\ hơmâo mơnuih djai pơsăn drơi jăn kơ lo\n ia, lăng ba tơlơi hơdip mơda, bruă mă tơlơi mơak pran jua, pơdah rai pran jua khăp pơpu\ sit nik kơ sang ano\ hơmâo djru bruă hơkru\ [ơi dêh ]ar, kiăng [uh rơđah tơlơi pơpu\ yôm mơng ping gah, kơnuk kơna hăng mơnuih [on sang djru kơ mơnuih hơmâo anăn kơnuk kơna lăng ba, pioh pơgôp hrom gru grua hiam klă Việt Nam, ngă dlam tui tơlơi khăp gru grua djuai ania ta.

Tơlơi tuh drah pơ]ah asar, pơyơr pran jua prong prin mơng [ing anong wa, ơi yă nao hlâo djru kơ bruă hơkru\, [ing tơhan khin hơtai, tơhan rơka rơka], tơhan hơmâo tơlơi ruă, sang ano\ hơmâo mơnuih djai pơsăn drơi, mơnuih gum kơnuk kơna kơđo\m kjăp amăng pran jua hơtai boh djop mơnuih mơnam Việt Nam, jing sa pran kơtang pơtrut pran jua, pơtrut ping gah, mơnuih [on sang ta ngă tui truh kih tơlơi pơtrun bơblih phrâo, ngă phrâo tui kơ lo\n ia, dêh ]ar hăng mut phung jar kơmar, pơgang kjăp hơdôm boh tơhnal bruă hơkru\ dêh ]ar ta tom ngă laih.

Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr