VOV4.Jarai - Tơlơi bơwih [ong mơng lo\n ia thun 2019 pơđut hăng jơlan gah đ^ kyar klă. Anom pôr pơhing hăng pơkă lăng hlâo bruă bơwih [ong – mơnuih mơnam lo\n ia ta pơkă hlâo GDP hmâo 7,15%, anai le\ rơnoh đ^ kyar hloh rơnoh pơkă lăng hlâo mơng Kơnuk kơna 6,8% hăng rơnoh jao mơng Khua pơ ala m[s dêh ]ar ta (6,6 – 6,8%).

{ing juăt bruă bơwih [ong lăi le\, rơnoh đ^ kyar bơwih [ong thun 2019 amra jing phun than, pơjing ano# gơgrong to# tui thun 2020, lom lo\n ia ta gơgrong ngă Khua mơng hơdôm bôh ASEAN hăng jing Ding kơna [u [ơi anăp do# mă bruă amăng Khul pơgang rơnuk rơnua Sang gum hơbit djop dêh ]ar, jing tơhnal gal pioh tu\ mă tơhnal pơtrut pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih mơnam kiăng lo\n ia jai hrơi jai pơđ^ kyar kơja\p hloh dong.

Pơsit kơ rơnoh đ^ kyar bơwih [ong mơng dêh ]ar Việt Nam thun 2019 lu [ing juăt bruă bơwih [ong ]ih pioh tơlơi gir run rơgao hơnong mơng Việt Nam, khă tơlơi kiăng mơng gah rơngiao [u gêh gal hai, đa le\ hmâo tơlơi pơplih phrâo bơdjơ\ nao tơlơi bơwih [ong Việt Nam biă `u Tơlơi bơkơdo\ng nao rai kơplah wah Mi hăng Kha].

Hrom hăng anun, tơlơi amăng lo\n ia ta bưp ano# [u gal lom klin ngă pơtah ]roh [ơi un ngă dlêh tơnap, phang kho#t, bơdjơ\ nao mơng pơplih ayuh hyiăng jai hrơi jai kơtang tui…

Samơ\ thun 2019 ăt jing thun truh kih mơng bơwih [ong Việt Nam pơdah tui bruă ngă giong hăng ngă giong hloh kơ rơnoh pơkă.

Mơng anun, pơjing pran đăo gơnang mơng anom bơwih [ong hăng m[s kơ tơlơi hơđong, jơlan gah pơđ^ kyar mơng bruă bơwih [ong.

Thun 2019 ]ih djă pioh sa gru than phrâo lom gơnam s^ kơ dêh ]ar ta] rơngiao hmâo rơnoh lu năng ai `u 9 klai dolar Mi.

Tơlơi bơwih [ong s^ mdrô đ^ tui him lăng hmâo 4 klai 200 klăk dolar Mi, lu hloh kơ thun 2018.

Biă `u akan hơdang hăng a`ăm pơtăm, hơbơi pơtơi s^ kơ dêh ]ar ta] rơngiao hmâo rơnoh lăp ta#o klă biă. Pô juăt bruă bơwih [ong Ngô Trí Long pơsit:

“Thun 2019 tơlơi bơwih [ong prong hơđong dong, dua thun to# tui tlôn [ing ta ngă giong hloh kơ rơnoh pơkă hăng amăng thun anai 5 tơhnal hloh kơ rơnoh pơkă, s^ gơnam kơ dêh ]ar đ^ lu rơbêh kơ 500 klai dolar Mi – anai le\ rơnoh pơhư prong biă, gah ngă pơhư\] prăk tuh pơ plai ăt lu mơn, gah tơlơi mơnuih mơnam pơsir bruă mă kơ mơnuih mă bruă, pơplih phrâo tơlơi hơd^p mơda. Anai le\ hơdôm gru rơđah”.

Hluai tui tơlơi pơsit hơdôm bôh than bơdjơ\ nao mơng anih anom s^ mdrô amăng thun 2020, lu tơlơi gum pơhiăp lăi bruă bơwih [ong Việt Nam hơđong dong hăng him lăng đ^ kyar hmâo mơng 6,8-7%, noa gơnam đ^ năng ai `u mơng 3,2 – 3,5%.

Kual mơnuih [ôn sang ăt do# jing đo#] pran pơtrut kơ tơlơi pơđ^ kyar bơwih [ong.

Mơnuih juăt bruă bơwih [ong Nguyễn Minh Phong pơkă lăng hlâo, thun 2020, tơlơi bơwih [ong Việt Nam đ^ kyar dong hăng anih anom bơwih [ong s^ mdrô amra dưi pok pơhai kơtang t^t, kho\p hloh mơng hơdôm gưl, hơdôm gơnong bruă.

Mơng anun, pơjing pran pơtrut hăng tơlơi gêh gal kơ [ing bơwih [ong s^ mdrô pơđ^ kyar:

“Amăng thun 2020 gơnang kơ sa dua bôh than kah hăng: tơlơi bơkơdo\ng nao rai bruă s^ mdrô kơplah wah Mi hăng Kha] hmâo tơdu trun laih ngă đ^ tui pran đăo gơnang tuh pơ plai anih anom s^ mdrô;

3 blan tal II thun 2020 amra k^ gum hrom tuh pơ plai abih bang kual, glông tuh pơ plai s^ mdrô amăng khul ASEAN đ^ tui;

Tơlơi pơplih mơng hơdôm bôh anom bơwih [ong FDI mơng thun 2019 truh thun 2020 amra hơđong amăng bơwih [ong s^ mdrô.

Biă `u, thun 2020 jing phun Jơnum prong Ping gah amra pok phun, hơdôm tơlơi pơplih anih anom tuh pơ plai bơwih [ong s^ mdrô amra dưi pok pơhai kơtang t^t hăng kho\p hloh [ing ta pơmin le\ anai jing tơlơi yôm phăn biă.”

Biă `u, yak truh thun 2020 lom lo\n ia ta sit nik gơgrong ngă Khua ASEAN, Việt Nam amra mă tu\ ano# gal kiăng pơtrut pơđ^ kyar.

Tơlơi mut hrom mơng Việt Nam amăng khul bơwih [ong ASEAN amra jai hrơi dơlăm hloh, amăng anun amra mă yua đut tơhnal dong anih anom s^ mdrô [ơi kual ăt kah hăng hơdôm bôh dêh ]ar kual ASEAN lăng Việt Nam le\ sa bah amăng lăng tơbiă gah rơngiao kual, biă `u le\ Kha], EU.

Bruă mă “pơke\ hrom dua mơta” Khua ASEAN hăng Ding kơna [u [ơi anăp do# mă bruă gah Khul pơgang rơnuk rơnua Sang gum hơbit djop dêh ]ar (Amăng anun hmâo bruă mă mơng Khua Khul pơgang rơnuk rơnua Sang gum hơbit djop dêh ]ar amăng blan 1/2020) amra djru kơ tơlơi pơđ^ kyar bơwih [ong, kơtưn pran gơgrong pơtom hiăp kơ Việt Nam.

Pô juăt bruă bơwih [ong Cấn Văn Lực lăi le\, tơhnal pơđ^ kyar bơwih [ong Việt Nam thun 2020 năng ai `u 6,8% le\ amra dưi ngă mơn:

“Hmâo 3 bôh than pơtrut kơ pơđ^ kyar 2020 anun le\ gơnam s^ kơ dêh ]ar ta] rơngiao klă, pơkă hlâo đ^ 9%;

Tuh pơ plai dêh ]ar ta] rơngiao (FDI) jing jơlan bơnga] dong yua kơ tơlơi pơplih prăk tuh pơ plai, biă `u le\ prăk tuh pơ plai mơng Hồng Kông hăng Kha] đ^ lu;

Bruă bơwih [ong mơnuih [ôn sang prăk tuh pơplai amăng thun pơ\ anăp amra bơnga] hloh yua kơ rơnoh prăk tuh pơ plai đ^ năng ai `u 17%.

Đ^ noa gơnam tam le\ mơng 3,2-3,3% bơhmu hăng thun 2002.”

Thun 2020 le\ thun pơđut rơwang 5 thun hăng rơnoh đ^ kyar GDP pơkă hlâo 6,84% sa thun (djơ\ tơhnal pơkă 6,5-7% mơng kơ]a\o bruă thun 2016-2020 hmâo ba tơbiă), hrom hăng anun pơjing pran gơgrong kơ rơwang bruă pơđ^ kyar bơwih [ong mơnuih mơnam 5 thun 2021-2025 hăng bruă mă 10 thun mơng thun 2021-2030.

Khă hnun hai, [ing juăt bruă bơwih [ong lăi le\, kiăng ngă giong klă hơdôm tơhnal ba tơbiă kơ hơdôm thun to# tui khom hmâo pran pơsit kơđi ]ar prong, gir run prong, ngă tui kho\p mơng bơnah Kơnuk kơna, hơdôm gơnong bruă, hơdôm gưl ăt kah hăng abih bang mơnuih mơnam gum hrom kho\p kiăng pơdo\ng lo\n ia Việt Nam jai hrơi jai pơđ^ kyar dưm kơnar hăng gơyut gơyâu./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang