VOV4.Jarai - Yua kơ bôh thâo hră m[s akă lu, lu kual m[s do# hui, bruă ngă đang hmua sô hơđăp, jơlan nao rai tơnap tap, anun bruă bơwih [ong kual }ư\ Siăng ăt akă tơtlaih mơng kual klung hu\p mơn, hơnong `u lom sa ako# mơnuih le\ 947 dolar Mi, [ia\ hloh kơ hơnong `u 1.252 dolar Mi mơng đơ đam dêh ]ar ta.

 

Tơlơi lăp đing nao le\ ngă pơhư\] tuh pơ plai [ơi anăp mơng dêh ]ar ta] rơngiao mơng đơ đam kual kah hăng [u hmâo hơge\t ôh, kơnong kơ hmâo 0,62% mrô FDI mơng đơ đam dêh ]ar ta.

           

“Tuh pơplai đ^ kyar kual }ư\ Siăng: pơlih mơng hơpă?” lăi nao sa dua mơta tơlơi pơplih kiăng ngă pơhư\] tuh pơ plai ba glăi bôh tơhnal bơwih [ong mơnuih mơnam [ơi kual anai.

           

10 thun hlâo dih, tơring ]ar Kontum hur har hăng hơdôm rơwang bruă prong kah hăng: Sang măi pơkra tơpung hla pơ-ar [ơi tơring glông Đak Tô, kual bơwih [ong [ơi guai lon ia pơ\ Bờ Y, biă `u ha amăng ple\ hơdôm rơwang bruă lu mơta [ơi Măng Đen tơring glông Kon Plong.

 

Măng Đen dưi pơanăn le\ Đà Lạt tal dua [ơi kual dưr }ư\ Siăng.

 

Anih anom anai amra jing kual pơdơi dă, kual pla a`ăm, rông akan ia rơ-o\t, anih anom pơhra\m bơkơja\p drơi jăn lon ia…

 

Anih anom hmâo lang laih băn mriah ngă pơhyư\t tuh pơ plai hăng hơdră pha lon brơi đu] kiăng [ing tuh pơ plai pơdo\ng sang jưh tuai, sang s^ mlia, sang do# prong…

 

Hơdôm rơwang bruă, hăng mrô prak tuh pơ plai đ^ truh lu rơbâo klai prak hmâo ba tơbiă.

 

Bôh nik `u hmâo 91 rơwang bruă dưi ngă hră rơkâo, amăng anun hmâo 188 kual sang do# prong ru\ đ^ amăng krah dlai hngô kuh thun rơ-ơ\.

 

Truh ră anai, tơdơi rơbêh kơ 10 thun, sa dua bôh sang jưh tuai, sang do# prong pơkra giong, samơ\ lu `u ăt glăk tơyơl mơn akă giong ôh.

 

Ơi Lê Đức Tin, Kơ-iăng Khoa Jơnum min m[s tơring glông Kon Plong brơi thâo:

           

“Dong mơng thun 2007, thun 2009 gơ`u rai pơ\ anai pok pơhai le\ bưp tơlơi rung răng mơng bruă bơwih [ong anun hơdôm bôh anom bơwih [ong gơ`u bưp tơlơi tơnap gah prak kak.

 

Yua anun truh ră anai sa dua bôh sang do# prong pơdo\ng akă giong.

 

Amăng 2 thun je# hăng anai tơring ]ar djru klă biă hmâo tơlơi pơkra to# tui dong.”

           

Tơring glông Kon Plong kơnong kơ 26 rơbâo ]ô m[s. Kon Plong jing sa amăng 60 bôh tơring glông [un rin hloh mơng dêh ]ar ta, mrô sang ano# [un rin đ^ truh kơ 47,8%.

 

Bôh thâo hră [u lu, bruă bơwih [ong huă ngă mă pô [ong huă mă pô đu].

 

Pơhrui ngăn rơnoh mơng tơring ]ar hrim thun akă truh kơ 90 klai prak.

 

Tơlơi gir run akă kơtang, anom mă bruă, biă `u jơlan nao rai do# tơnap tap biă.

 

Tơlơi anai ngă lu mơnuih tuh pơ plai nao laih pơ\ Măng Đen samơ\ lui h^ [ah wư. Măng Đen ăt glăk do# tơguan, jak iâu mơn [ing tuh pơ plai.

 

Samơ\ 10 thun, 20 thun dong hơdôm kual pơtô pơhra\m bơkơja\p drơi jăn lon ia, tơdron rơdêh por, casino… dưi ba tơbiă [ơi Măng Đen sit `u ăt amăng tơlơi pơmin mơn, yua kơ ataih hăng bôh nik đơi.

           

Sa amăng hơdôm tơlơi kiăng lăi nao kơ đ^ kyar bơwih [ong [ơi kual }ư\ Siăng anun le\ tơhnal gal tuai ]ua\ ngui.

 

Tui hăng ơi Đặng Quốc Chính, Khoa Khul wai lăng Sang bruă wai lăng tuai ]ua\ ngui Lâm Đồng le\ tuai ]ua\ ngui kual kơ[ah tơlơi pơkă, đ^ kyar [u djơ\ jơlan, anun le\ hrơi jai nao truh jơlan đut.

 

Tơlơi lăp bơngot dong le\ bruă mă yua anih anom tuai ]ua\ ngui tui jơlan tu\ mơng hmâo anun gru grua bôh thâo pha ra mơng kual }ư\ Siăng jai hrơi jai rơngiă tui, [u hmâo ngă pơhư\] tuai ]ua\ lăng. Ơi Chính lăi:

           

“Wai lăng hiưm hơpă kiăng bôh yôm bôh thâo hmâo nao kơđăi glăi laih hăng gru grua hăng phiăn juăt mơng khul mơnuih [u kơja\p hrom hăng tơlơi pơmut nao amăng khul mơnuih hăng tu\] rơnu] `u ngă rơngiă tui gru grua.

 

Hmâo hơdôm khul mơnuih djuai ania [ia\ [ơi kual asue\k, lom [ing pơtô brơi bôh thâo nao e\p lăng anun djơ\ hăng bruă tuai ]ua\ ngui mơn le\, gơ`u rơkâo [ơi anai [ing gơmơi hơd^p [u hmâo telephone, hăng [u hmâo apui lơtr^k. Rơkâo [ing gih anăm djă hơdôm mơnong anun rai pơ\ anai ôh.

 

Tơdah dơnong kơ djă telephone, djă apui lơtr^k nao thơ gru grua mơng plơi anun amra pha ra h^.

 

Amăng bruă wai lăng klă mơng kơnuk kơna kơ hơdră prong [ing ta [u pơgăn kom tuai, samơ\ khom hmâo hơdră kiăng bruă wai lăng hăng pơgang hơdôm djuai ania.”

           

Tơlơi phun kiăng iâu pơthưr [ing tuh pơ plai rai pơ\ kual }ư\ Siăng anun le\ hơdôm anih anom khom pơplih bruă ngă hră pơ-ar.

 

Khă hmâo laih hơdôm tơlơi pơplih klă bơhmu hăng hlâo, samơ\ ăt akă dưi djơ\ hăng tơlơi kiăng amăng rơnuk anai mơn, anai ăt do# tơlơi ngă kơ-a`ung, ba truh tơnap tap amu` [u dah kaih gum hrom amăng pơsir, pơtlaih kơ hơdôm mơnuih tuh pơ plai hăng anom bơwih [ong.

 

Ơi Hồ Phước Thành, Khoa Gơnong bruă kơ]a\o bruă tuh pơ plai tơring ]ar Gialai lăi:

           

“Tơring ]ar đing nao bruă pơplih pơkra bruă ngă pơ-ar, pel e\p abih bang hơdôm hră pơ-ar hơpă [u djơ\ kiăng lui h^, hăng ba tơbiă jơlan hơdră ngă hiưm hơpă ta` rơguăt hăng gal hloh kơ mơnuih tuh pơ plai.

 

Tơring ]ar pơdo\ng khul pơtrut tuh pơ plai yua kơ Khoa Jơnum min m[s tơring ]ar ngă Khua khul kiăng đing nao pel e\p hăng djru mơnuih tuh pơ plai pok pơhai rơwang bruă tuh pơ plai ta` hloh hăng ba glăi bôh tơhnal hloh.”

           

Bơ\ anai le\ tơlơi pơhiăp mơng ơi Nguuễn Văn Yên, Kơ-iăng Khoa Jơnum min m[s tơring ]ar Lâm Đồng:

 

“Blung hlâo bruă thâo hơdôm tơlơi tơnap kơ anom bơwih [ong kiăng djru tui tơlơi pơtrun pơsit 35 mơng Kơnuk kơna amra dưi lăi pơthâo hăng ngă luh gah mơng tơring ]ar truh tơring glông truh să.

 

Dua le\ thâo  ano# tơnap tap mơng anom bơwih [ong pioh  kah pha ăt kah hăng pioh djru gum, gum ba kơ hơdôm anom bơwih [ong.

 

Tlâo le\  ngă gal brơi hăng pơdo\ng hơdôm jơlan hơdră djru ba.

 

{ing gơmơi glăk pok pơhai klă 3 bôh yôm anai yơh phun `u.

 

Rơngiao kơ anun, [ing gơmơi amra hơkru\ pơsir mrô hmâo lon hăng hơdră pơplih hră bruă ngă hră pơ-ar, pel e\p glăi abih bang lon mơnai mơng tơring ]ar khoa tơring ]ar amra pơsir kơ anom bơwih [ong.

 

{ing gơmơi ]ang rơmang hơdôm tơlơi git gai rơđah mơng Khoa tơring ]ar pơ\ anăp `u amra gal brơi kơ anom bơwih [ong  đ^ kyar.”

           

Amăng bruă jơnum pơtrut tuh pơ plai kơ kual }ư\ Siăng pơ phun je# hăng anai [ơi  plơi prong Buôn Ma Thuột, tơring ]ar Daklak, Khoa dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc hmâo ]râo tơbiă kơ khoa hơdôm tơring kual }ư\ Siăng 8 mơta tơlơi phun mơ\ hơdôm tơring ]ar anai kiăng đing nao ngă tui pioh pơhư\] tuh pơ plai jai hrơi ba glăi bôh tơhnal.

 

Khoa dêh ]ar ta lăi rơđah:

           

“Gah bruă bơwih [ong s^ mdrô, kâo rơkâo lăi anai le\ tơlơi yôm phăn hơdôm tơring ]ar kiăng gleng nao pioh ngă brơi anih anom tuh pơ plai kual anai hmâo tơlơi pơplih  phun hloh.

 

Yua kơ anih anom tuh pơ plai bơwih [ong s^ mdrô [ơi hơdôm tơring ]ar kual }ư\ Siăng lăng hrom le\ akă klă, hơdôm mrô bơkơtưn bôh thâo PCI akă kơja\p.

 

Lon mơnai do# prong samơ\ lon mă yua [u amu` ôh, tơlơi rơđah đông akă [u pơhlôm, prak mă yua hrơi blan hăng brơi prak apah [u sit nik do# lu, hơdôm hơdră bruă gum djru anom bơwih [ong akă klă.

 

Yua anun yơh khom hmâo jơlan hơdră pơplih bruă tuh pơ plai s^ mdrô [ơi tơring ]ar pô klă hloh, hmâo hơdră sit nik ngă pơhư\] kơtang hloh, rơđah hloh pioh ngă pơhư\] tuh pơ plai đ^ kyar.”

           

Hơkru\ pơsir hơdôm tơlơi akă dưi ngă, ngă brơi kiăng jâk iâu [ing tuh pơ plai jing tơlơi glăk dưi hmâo gong gai hơdôm tơring ]ar kual }ư\ Siăng đing nao.

 

Kual }ư\ Siăng glăk amăng [rư\ hrưn đ^ tơtlaih mơng kual klung hu\p bruă bơwih [ong – mơnuih mơnam, ngă giăm tui rơwang ataih nao rai pioh kơ 5 kual bơwih [ong pơkon amăng đơ đam dêh ]ar ta.

                                                                        Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr