Tơlơi ]ih 1: e\p lăng amăng link anai:

(http://vov4.vov.vn/jarai/chuyen-muc/brua-dang-hmua-u-siang-ep-pran-potrut-phrao-c145-255417.aspx)

 

VOV4.Jarai-Amăng tơlơi ]ih hlâo, [ing gơmơi hơmâo lăi nao laih tơlơi mơ\ lu mơnuih [on sang ngă hmua pla tiu [ơi kual Dap kơdư ]ư\ siăng lui ruh h^, khă ngă hmua pla pơjing ba rai gơnam hing ang mrô sa amăng ro\ng lo\n tơnah.

 

Mơnuih ngă hmua hăng anom bruă bơwih [ong huă s^ mơdrô kơphê amăng kual glăk bưp tơlơi tơnap tap yua dah pla pơjing s^ mơdrô [u hơmâo kơmlai ôh.

 

Phun `u le\ [uh rơđah laih mơn, anun le\ pla pơjing kiăo tui kơ mrô, ngă rơgao ano\ pơkă hlâo hơdôm pluh rơbâo ektar.

 

Tơlơi tơ`a kiăng lăi nao le\: yua hơge\t tơlơi anai rơgao hơnong pơkă, hơmâo na nao amăng kual Dap kơdư ]ư\ siăng amăng 20 thun rơgao mơ\, ăt aka [u hơmâo jơlan hơdră pơsir h^ ôh.

 

 

Kiah 2 thun tiu trun nua, lu plơi pla, să amăng tơring ]ar Daklak pơkơđai glăi, yua tơlơi bơwih [ong huă mơ\ng lu sang ano\ lui ruh h^.

 

Lui ruh anai pơjing sa tơlơi kiăng tơ`a kơ bruă ngă hmua mơ\ng lu tơring ]ar, tơlơi glăm ba, bruă pơkă hơnong ngă tui pla pơjing phun boh troh hiư\m `u.

 

Tui hăng ơi Nguyễn Hắc Hiển, Kơ-iăng Khua anom bruă wai lăng bruă ngă hmua pla pơjing hăng Pơgang phun pla tơring ]ar Daklak, tơring ]ar hơmâo pơkă 16 rơbâo ektar truh thun 2020, samơ\ truh thun 2017 đô], đơ đam anai đ^ tui rơbêh 42 rơbâo ektar.

Pơkă anih pla tơbâo [u djơ\ sa hơnong rơngiă h^ tơlơi đăo kơnang

 

Ơi Nguyễn Hắc Hiển  lăi le\, bruă kơnuk kơna kơnong pơkă hơdră ngă hmua [u hơmâo jơlan hơdră phun jing sa tơlơi [u gal ôh anun lui ruh:

 

‘’Gong gai kơnuk kơna tơring ]ar hơmâo anăp nao pơkă rai ako\ bruă laih mơ\ mơnuih [on sang [uh boh tu\ yua mơ\ng bruă pla tiu lu hloh phun pla pơko\n, anun yơh ruah pơjeh djuai anai ba pla.

 

Ră anai, ako\ bruă pơkă ăt aka [u hơmâo hơdră pơtrun pơpă ôh, anun mơnuih [on sang ăt do\ pla tiu đô]’’.

 

Mơnuih [on sang ngă hmua pơjing rai ano\ bơblih amăng bruă pơđ^ kyar ta` biă mă amăng kual Dap kơdư, samơ\ hơmâo tom mơn tơlơi aka [u djơ\, pơđ^ kyar hmar đơi, [u thâo pơdơi glăi.

 

Anai le\, tơlơi [uh rơđah mơtam [ơi kual Dap kơdư dơ\ng mơ\ng 20 thun hăng anai. Lu sang ano\ mơnuih ngă hmua aka [u ju\ yap lăng nao pơ anăp sui thun kah hăng anom bruă s^ mơdrô ôh.

 

Gơ`u amu` biă mă kiăo tui kơ anom s^ mơdrô, bơblih h^ phun pla, koh phun anai hơdai pla phun pơko\n.

 

Khă hnun hai, [uh rơđah sa tơlơi pơko\n dơ\ng, der wer ngă tơnap kơ mơnuih [on sang tơbiă rai mơ\ng tơlơi pơkă hơnong mơ\ng kơnuk kơna.

 

Thun 2003, tơring ]ar Daklak brơi hơdôm boh tơring glông gah ngo\ pla boh `ông laih anun mơnuih [on sang pla hơdôm rơbâo ektar mơtam, samơ\ tơdơi kơ anun lui h^, yua adai ayuh hyiăng kual anai boh `ông [u mơboh ôh.

 

Truh thun 2017, tơring ]ar Daklak pơkă hơnong brơi tơring glông Ea Sup jing kual pla tơbâo, mơnuih ngă hmua ăt pla rơbêh 4 rơbâo ektar.

 

Samơ\, pơkă [u djơ\ sa hơnong ôh, anih blơi tơbâo, pơkra sik blơi [u abih ôh, ngă kơ mơnuih [on sang glăi sư\ rơbư\.

 

Tơdơi kơ 2 thun pla tơbâo, lup kơtang đơi, mơnuih ngă hmua tơring glông Ea Sup koh lui abih tơbâo.

 

Ayong Nguyễn Đình Hiền, do\ pơ tơring kual Ea Sup, lăi:

 

‘’Mơ\ng đưm hlâo aka hmư\ djơ\ ôh lăi tơbâo lui tru 2 thun? Yua gơ`u ju\ yap [u tong ten anun lui h^ hnun.

 

Thun tal blung lui soh. Thun tal 2 kah blơi. Dua thun pla tơbâo kơnong lup [u hơmâo lơi ôh’’.

 

Bơ ayong Lê Phi Công Thành, do\ pơ să }ư\ Mlan, brơi thâo:

 

‘’Thun blung a pơhrui hơmâo h^ 25-27 klăk prăk lơ\m sa ektar, lơ\m anun prăk tuh pơ alin 45 klăk prăk sa ektar.

 

Pla dua pluh hơdôm ektar anun lup abih 500 klăk prăk. Truh thun anai, mrô pơhrui glăi kơnong sa ]răn amăng klâo đô], sa ektar 25 tơn.

 

Nua apah arăng koh tơbâo pơmă biă mă. Nua s^ tơjuh rơtuh năm, pơhlưh 3 rơtuh mơkrah prăk apah koh tơbâo. Prăk pơhrui glăi kơnong djop blơi kmơ\k pruai đô]’’.

 

Hơ[lơ\k biă mă yua tui h^ ano\ arăng pơkă pla kơsu tơring ]ar Gialai, Daklak, Daknông, Lâm Đồng.

 

Dơ\ng mơ\ng thun 2008 truh thun 2012, hơmâo tơlơi gum djru mơ\ng Ding jum đang hmua hăng pơđ^ kyar [on lan, hơdôm tơring ]ar anai pla tơket tơkeng truh 100 rơbâo ektar kơsu, prăk tuh pơ alin lu.

 

 

Rơngiă rơngiom h^ mơ\ng bruă pla kơsu amăng glai [u jing

 

 

Tu] rơnu] hơdôm rơtuh ektar kơsu [u anăm bong ôh, lui h^ mơn. Kơnong [ơi tơring ]ar Gialai, kơsu arăng lui h^ 12 rơbâo ektar.

 

Ơi Kpă Thuyên, Kơ-iăng Khua tơring ]ar Gialai brơi thâo, pơsir kơ tơlơi soh glăi anai, sa tơlơi tơnap biă mă.

 

Tơdah djă pioh tơlơi anai, hua] soh sel lo\n glai, ayuh hyiăng. Tơdah bơblih pla kơsu le\ hua] prăk kăk mơai. Kơnong prăk apah lo\n glai truh kơ 700 klai prăk:

 

‘’Khom pơkra hơdră bơblih pơjeh djuai phun pla, ngă hmua, samơ\ tơlơi gêh gal khom ngă hơdră pơhrua.

 

Bơblih 1 ektar le\ khom pla 1 ektar. {u djơ\ hơjăn prăk nôp kơ Keh prăk apah glai klô đô] ôh. Tui hăng tơring ]ar Gialai ju\ yap le\ 1 ektar glai 3 thun wai lăng le\ 64 klăk prăk kah djop’’.

 

Mơnuih ngă hmua kiăo tui tơ-ui anom s^ mơdrô, kơnuk kơna pơkă hơnong kăng lo\n [u djơ\ gal, ngă kơ bruă ngă hmua kual Dap kơdư do\ amăng anih der wer [u hơmâo jơlan tơbiă.

 

Tui hăng ơi Huỳnh Văn Thòn, Khua anom bruă pơ]ruh ngăn bơwih [ong huă Group Lộc Trời, bruă pơsir ano\ der wer anai jing mơnuih ngă hmua hăng anom bruă s^ mơdrô pô `u. Samơ\ kiăng dưi ngă tơlơi anun, kơnuk kơna khom ngă klă tơlơi glăm ba, pơ]râo brơi djơ\:

 

‘’Kơnong hơjăn anom bruă s^ mơdrô le\ aka [u djop ôh, kơnong k^ hră pơkôl blơi gơnam mơnuih ngă hmua đô].

 

Yua kơ anun, amăng bruă ngă 4 bơnah mơnuih ngă hmua, anom bruă s^ mơdrô, kơnuk kơna hăng mơnuih rơgơi kơhnâo jing 3 mơta bruă mă, kah hăng 3 akiăng phun.

 

Bơ kơnuk kơna le\ tong krah `u, pô gơgrong ba kah hăng kơnuk kơna lăi, tơlơi git gai hăng pơtrun ngă’’.

 

Ba anom bruă s^ mơdrô jing ba jơlan ngă hmua kual Dap kơdư amra jing sa tơlơi pok jơlan. Anai le\ tơlơi [uh rơđah amăng kual.

 

Dơ\ng mơ\ng hrơi pơklaih rơngai, ping gah, kơnuk kơna ako\ pơdong anom bruă pla kơsu, pla kơphê.

 

Hơdôm anom bruă anai yơh pô djă pioh, wai lăng lo\n glai kơ mơnuih ngă hmua kual Dap kơdư, ba kual Dap kơdư dơ\ng mơ\ng sa boh kual lo\n glai soh sel jing lo\n hơmâo nua, tu\ yua kơ bruă bơwih [ong huă s^ mơdrô hăng jar kơmar samơ\ [u hmao arăng anun, jing h^ ano\ ngă gun kơ bruă pơđ^ kyar.

 

Lơ\m hơdôm boh anom bruă kơnuk kơna rơngiă laih tơlơi gơgrong amăng bruă ngă hmua, mơnuih ngă hmua dơ\ng mơ\ng thun 2008 truh ră anai, kual Dap kơdư hơmâo pơhư] lu mơnuih tuh pơ alin.

 

{u dưi hơngah ôh amăng mrô anun, lu mơnuih ba glăi tu\ yua klă. Khă hnun, lu biă mă `u ba glăi kơ kual Dap kơdư ano\ răm [ăm prong yua tuh pơ alin [u djơ\.

 

Tơlơi anai, kiăng pơmin khut khăt tong ten, kiăng ngă djơ\ hơdră jao kơ mơnuih ngă hmua, mơnuih [on sang ngă pô, anăm pơjing rai tơlơi sat răm amăng kual ôh.

 

Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr