VOV4.Jarai - Bruă luh nao pla pơjing lu đơi, ngă rơgao tơlơi pơkă, [u hluai tui bơkơnar kơplah wah pla pơjing – tơlơi kiăng mơng anih anom s^ mơdrô, gơnam tam pla pơjing “lu đơi”, ngă kơ gơnam tam pơhrui lu samơ\ [u đing nao bruă pơkra klă ôh le\ hơdôm tơlơi ako\ phun ngă bơngo\t kơ gơnong bruă tơju\ pla [ơi kual C|ư\ Siăng ră anai.

Tơlơi c\ih c\răn 1: Tơlơi kơđai glăi le\ mơnuih ngă hmua dong hnưh lo\n hiam

http://vov4.vov.vn/jarai/chuyen-muc/toloi-ju-yap-bowih-ong-tu-yua-oi-lon-drot-mriah-bazan-prong-kren-den-oi-kual-cu-c145-291738.aspx

Tơlơi c\ih c\răn 2: Rơgao hăng tơlơi pơkă, tơnap s^ mơdrô, ngă đom hnưh mơng bruă ngă hmua

Hơdôm thun 2006, 2007, 2008 … nua s^ mơdrô kơtăk kơsu đ^ tui na nao hăng đ^ lu hloh amăng thun 2012 hăng nua s^ mơdrô 120 klăk prăk/tơ\n.

Phun kơsu lơ\m anun arăng iâu le\ “mah kô|”, lu sang ano\ luh nao pla phun kơsu, hơngah h^ hơdôm tơlơi arăng pơhu\i hlâo kơ bruă s^ mơdrô mơng [ing mơnuih rơgơi kơhnâo. Hmua pla kơsu [ơi kual C|ư\ Siăng pok prong tui [ơ[rư\, ngă rơgao hăng arăng pơkă kơnong amăng hơdôm thun đôc\.

Tui hăng tơlơi pơhu\i hlâo, tơdơi kơ anun, nua s^ kơtăk kơsu hro\ trun na nao mơng 120 klăk prăk/tơ\n do\ 90 klăk, laih anun 60 klăk hăng do\ glăi kơnong giăm 30 klăk amăng hơdôm thun giăm anai.

Mơng mơnuih ngă hmua truh anom bơwih [ong s^ mơdrô lêng kơ tơnap tap lơ\m nua s^ kơtăk kơsu hro\ trun tui ră anai.

Kar kăi hăng kơsu, yua kơ nua s^ mơdrô tiu đ^ kơtang, đa truh pơ rơbêh 230 rơbâo prăk/k^, mơnuih ngă hmua [u hmư\ tui arăng pơhu\i hlâo, luh nao pla phun tiu.

Tui hăng tơlơi pơkă truh thun 2020, anăp nao truh thun 2025, hmua pla tiu amăng đơ đam dêh c\ar ta le\ 50.000 ektar samơ\ kơnong amăng hơdôm thun đôc\ [ơi kual C|ư\ Siăng hơmâo truh pơ giăm 93.000 ektar, prong lo\n hmua pla phun tiu amăng đơ đam dêh c\ar truh 150 rơbâo ektar, rơgao hăng tơlơi pơkă.

Ơi Hà Ngọc Uyển, Anom bruă tơju\ pla hăng pơgang phun pla tơring c\ar Gialai brơi thâo: Thun blan nua s^ mơdrô tiu đ^ lu hloh, hơdôm gơnong bruă bơdjơ\ nao [ơi [on lan hơmâo lu wo\t pơhu\i hlâo kơ neh met wa anăm luh nao pla dong tah, ngă rơgao hăng tơlơi pơkă samơ\ ăt [u dưi pơgăn h^ lơi:

Hơdôm thun hlâo adih, yua kơ nua s^ mơdrô tiu đ^ kơtang ngă kơ mơnuih [on sang luh nao pla phun tiu, pla amăng kual lo\n gêh gal pla tiu wo\t đang hmua pơko\n. Lăi djơ\ biă `u pla wo\t hơdôm kual lo\n dro\n [u gêh gal hăng phun tiu. Yua anun ngă rơgao hăng tơlơi pơkă.

Hơdôm đang hmua pla tiu hơmâo mơnuih ngă hmua luh nao pok prong lơ\m aka [u thâo rơđah bruă pla pơjing gêh gal hă [u amra ngă kơ mo\t hlăt pơc\răm.

Anai le\ ngă kơ lu đang hmua pla phun tiu djai krô kre`, “[u dưi pơgang dong tah”, mơnuih ngă hmua rơngiă abih prăk tuh pơ alin, đom hnưh.

Bơ hơdôm sang ano\ pơko\n pơhrui hơmâo hmăi mơn samơ\ yua kơ rơgao hăng tơlơi pơkă, tiu ba s^ mơdrô lu hloh hăng tơlơi kiăng khă anun ngă kơ nua s^ mơdrô hro\ trun mơng 200.000 prăk/k^ do\ giăm 50.000 prăk/k^.

Đang hmua pla kơphê amăng dêh c\ar ta giăm 720 rơbâo ektar, kơnong [ơi kual C|ư\ Siăng truh pơ giăm 630 rơbâo ektar. Thun 2017 dêh c\ar ta rơgao dêh c\ar Brazil jing dêh c\ar s^ mơdrô kơphê lu hloh amăng jar kơmar.

Samơ\ nua s^ asar kơphê dêh c\ar ta [iă hloh amăng jar kơmar yua kơ pơkra pơjing aka [u hơdjă. Mơnuih rơgơi kơhnâo gah bruă ngă hmua ơi Hoàng Trọng Thủy brơi thâo: hơdôm thun giăm anai, [u djơ\ kơnong kơphê đôc\ ôh mơ\ lu gơnam đang hmua pơko\n [ing ta kơnong đing nao pla pơjing mơ\ [u đing nao pơkra pơjing hơdjă anun yơh ngă kơ nua s^ mơdrô [u yôm.

Amăng anun tiu hăng kơphê le\ hơdôm gơnam pơhmutu tong ten hloh. Laih anun dong, ngă rơgao hăng tơlơi pơkă, đang hmua pla hăng rơnoh kơphê lu tui, ngă [u bơkơnar kơplah wah gơnam s^ mơdrô – mă yua [ơi anih anom s^ mơdrô amra ngă kơ nua s^ mơdrô gơnam tam hro\ trun kơtang tui.

Ano\ klă [u bơkơnar, [u hơđong. Dua le\ mơnuih ngă hmua [u hơmâo arăng pơtô pơblang amăng bruă s^ mơdrô  mơng anun ngă kơ mơnuih [on sang luh nao pok prong đang hmua pla phun kơphê hăng tiu.

Mơng anun ngă prong tui lo\n pla pơjing rơgao hăng tơlơi pơkă. Mơng tơlơi anai brơi [uh gơnong bruă ngă hmua aka [u ba jơlan hlâo kiăng pơhlôm nua s^ mơdrô kiăng hơđong.

Tơlơi pơhlôm hlâo kiăng kơ mơnuih [on sang hơđong pran jua pla pơjing anun le\ nua s^ mơdrô kiăng kơ hơmâo anih anom s^ mơdrô pơlir hơbit kjăp.

Anai le\ hơdôm anom bơwih [ong s^ mơdrô blơi pơhrui, pơkra pơjing hăng pơlir hơbit kơplah wah anih anom s^ mơdrô hăng mơnuih ngă hmua.

Amăng 4 bơnah anun le\ mơnuih ngă hmua, anom bơwih [ong s^ mơdrô, [ing rơgơi kơhnâo hăng Kơnuk kơna kiăng pơlir hơbit nao rai kjăp phik.

Ơi huỳnh Văn Thòn, Khua Khul wai lăng kông ti pơc\ruh ngăn grup bơwih [ong s^ mơdrô Lộc Trời, bruă pơlir hơbit anai amăng thun blan laih rơgao aka [u sit nik pơphun ngă tui. Tơlơi git gai mơng Kơnuk kơna aka [u pơdah tong ten:

Kơnong anom bơwih [ong s^ mơdrô đôc\ dưi pơlir hơbit bơwih [ong huă hăng s^ mơdrô, kah hăng dưi k^ hră pơkôl blơi gơnam tam mơng mơnuih ngă hmua.

Yua anun, amăng bruă pơlir hơbit 4 bơnah, Mơnuih ngă hmua, anom bơwih [ong s^ mơdrô, [ing rơgơi kơhnâo bruă ngă hmua le\ 3 bơnah gơgrong phun, [ơi 3 gah.

Bơ kơnuk kơna do\ tong krah 3 bơnah anai, gơgrong le\ pô git gai kar hăng kơnuk kơna hơmâo lăi nao, anun le\ pơjing tơlơi phiăn, ngă gong jơlan hăng gơgrong git gai wai lăng.

Lơ\m nua s^ mơdrô gơnam tam hro\ trun kơtang, kiăng pơhlôm rơnoh yôm gơnam tam mơng đang hmua, mơnuih [on sang le\ [ing mơnuih glăm ba hơdôm ano\ sat răm kơtang hloh.

Hăng nua tiu, nua kơsu, kơphê tui hăng hơdôm thun blan laih rơgao … lu mơnuih glăk đom hnưh, prăk kak tuh pơ alin [u dưi tla glăi. Ngă rơgao hăng tơlơi pơkă, tơnap s^ mơdrô mơng anun, mơnuih [on sang amra dong [ơi anăp kơ tơlơi “đom hnưh” mơng đang hmua [ing gơ`u pô.

Siu Đoan: Pơblang hăng pôr