VOV4.Jarai - Amăng hơdôm thun phrâo rơgao khă gong gai hăng gơnong bruă tơring ]ar Kontum hmâo gir run hyu lăi pơhing kiăng pơđ^ tui tơlơi pơmin mơn m[s kơ tơlơi pơdo# rơkơi bơnai – sang ano#, khă anun hai tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai ăt do# mơn, biă `u [ơi hơdôm kual neh wa djuai ania [ia\ do#.

Hơdôm rơkơi bơnai pơdo# nao rai amăng thun glăk do# muai khă hmâo tơlơi pơkhăp [udah mă brơi abih bang leng kơ hmâo tơlơi pơđut  [u klă ôh. Rơnang le\ “asơi huă [u jơman, a`ăm [ong [u `u\”, kơtang le\ “jơlan hlơi pô anun nao”.

Tơnap hloh le\ [u [iă rơkơi bơnai [u hmâo jơlan pơtlaih, rin rơpa kiăo tui na nao lui kơ đut hrơi blan.

Hăng mơnuih [ôn sang [ơi plơi Kram, să Rơ Kơi, tơring glông Sa Thầy, tơring ]ar Kontum, tơlơi ]ơđai muai to# tơno# hmâo sa hrơi pơdơi sang hră pioh “pơdo# rơkơi bơnai” [u djơ\ tơlơi hling hlang ôh.

Thun 2018, mo# Y Khẩn, 16 thun glăk hrăm anih 10 Sang hră pơtô ]ơđai djuai ania [ia\ Kơnuk kơna rông tơring glông lui hrăm hră pioh do# rơkơi. Ataih mơng sang Y Khẩn, mo# Y Mùi thun anai phrâo hmâo 16 thun mơ\ hmâo ană anet laih.

Tơlơi hơd^p mơda ră anai mơng dua gơ`u ngă am^, ngă am^ lom thun glăk đ^ prong tơnap tap biă. Rơkơi bơnai Y Khẩn khom do# gơnang [ơi sang gah bơnai.

Kơ[ah lo\n ngă đang hmua, kơ[ah bruă mă, Y Khẩn juăt do# pơ\ sang na nao, bơ\ rơkơi `u hyu mă bruă ara\ng apah rông sa bôh sang ano#. Bơ\ Y Mùi rơkơi `u tơbluh amăng tơlơi gơ` hot jrao, lui sang ano# đuăi hyu prah prang.

Dua am^ ană Y Mùi khom hơd^p gơnang kơ am^ ama `u tơlơi hơd^p mơda tơnap biă. Păp `ai biă lom hmư\ Y Mùi lăi nao kơ pô hăng hăng gơyut `u tui anai:

“{ơi Rơ Kơi anai hmâo mơn leng kơ hnưr thun kâo 2003 anăn le\ Nhàn ră anai akă tơkeng ană ôh. {ơi plơi Kram kâo hmâo pô đa anet hloh thun kâo dong mơ\ do# rơkơi hlâo kơ kâo hloh. Rơkơi `u prong hloh kơ `u sa thun.

Laih anun ană `u thun anai phrâo hmâo 5 blan. Ană do# anet đơi, thun do# anet glăk hor ngui ngor, kơ[ah tơlơi pơmin, [u thâo hluh anun do# rơkơi ta` tui anun.

Kah hăng Y Mùi, lăi glăi kơ tơlơi yua hơget do# rơkơi bơnai hlâo kơ thun tơlơi phiăn kơnuk kơna ta pơkă, [ing am^ ama glăk do# ]ơđai leng kơ hmâo tơlơi lăi glăi hrom le\: “Gơmơi pơhor nao rai pơdo# yơh!”.

Tơlơi akă [u thâo phe pho anun ba truh lu tơlơi do# glăi [u klă mơ\ [ing rơkơi bơnai do# ]ơđai [u thâo him lăng.

Lom anun [ing prong, tha rơma hăng gong gai [ơi anai akă dưi ngă tui abih ôh bruă mă mơng pô, bruă gơgrong amăng tơlơi pơgăn, pơtô lăi dong mơng phun.

Ơi A Tuân, [ơi plơi Đăk Lu\p, să Đăk Nên, tơring glông Kon Plông hmâo ană pơdo# rơkơi bơnai mơng muai brơi thâo:

“Sang ano# [u hmâo prăk tuh pơ plai kơ ană nao hrăm hră. ~u pơkhăp kơtang đơi, pơkhăp laih am^ ama khom brơi pơdo# yơh. Hiưm mơng ngă dong.

Ană bă ta [u brơi pơdo# thơ hu^ hmâo tơlơi hne adih, đuăi hyu ]a [udah lui am^ ama đuăi hyu ]a thơ khom brơi pơdo# baih lah”.

Bơ\ ayong A Khom, khua plơi Kram, să Rơ Kơi, tơring glông Sa Thầy, anih anom amăng thun 2018 hmâo 3 gro\p rơkơi bơnai pơdo# rơkơi bơnai mơng muai lăi tui anai:

“Tơring glông jơnum, plơi jơnum ăt lăi pơhing lu mơn, samơ\ gơ`u pơkhăp gơ`u pơdo# yơh, yua anun plơi ăt [u pơgang pơgăn lu ôh.

Hăng hơdôm gro\p pơdo# rơkơi bơnai mơng muai anun yua kơ do# rơkơi, bơnai mơng muai anun tơkeng ană ta` tơlơi hơd^p mơda tơnap tap biă”.

Mrô yap mơng Jơnum min djuai ania tơring ]ar Kontum brơi [uh, kơnong kơ amăng thun 2018 [ơi tơring ]ar hmâo 172 gro\p rơkơi bơnai mơng muai.

Hơdôm rơkơi bơnai anai pơdo# mơng hrơi “[ong akă trơi, bơwih akă tơl” khă pơkhăp tơdruă [udah mă brơi hai, abih bang leng kơ ba glăi tơlơi rơngôt soh.

Tơdơi kơ pơdo\, [ing ]ơđai khom glăm bă lu bruă kơdra#o mơng sa bôh sang ano#, rơgao kơ pran jua pô thâo, gơgrong hăng do# a`, laih anun, rơnang le\ mă bruă [u mơ-ak, [ong huă [u jơnam, bơ\ kơtang le\ “jơlan pô hlơi pô anun nao”.

Tơnap hloh le\ [u [ia\ gơ`u anai bưp tơlơi [u thâo pơtlaih, [un rin na nao, [u thâo kơ pơgi kơdih.

Lăi kơ bôh than ba truh bruă anun [ơi să hmâo 11 gro\p pơdo# mơng muai, yă Bùi Thị Việt, Kơ-iăng Khua Jơnum min m[s să Đak Nên, tơring glông Kon Plông brơi thâo:

“{ơi anai neh wa ăt do# djă pioh mơn tơlơi pơmin sang hlơi hmâo lu ană le\ jai hmâo lu mơnuih mă bruă kiăng pơđ^ kyar bơwih [ong.

Anun neh wa [ơi anai lom ană bă phrâo bro# prong thơ hor mă brơi yơh rơkơi, bơnai kơ ană bă kiăng hmâo lu mơnuih mă bruă kiăng pơđ^ kyar sang ano#.

Dua le\ yua kơ tơlơi pơmin mơng neh wa akă dơlăm anun neh wa akă thâo him lăng hlâo bôh than pioh glăi mơng bruă brơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai”.

Ngă tui tơlơi ]râo ba mơng Kơnuk kơna, thun 2015 tơring ]ar Kontum pơdo\ng Ako# bruă “Hro\ trun lu tơlơi pơdo# mơng muai hăng pơdo# giăm drah kơtak amăng kual neh wa djuai ania [ia\ do# mơng thun 2015-2020”.

Bôh tơhnal tơdơi kơ 4 thun pok pơhai ngă tui Ako# bruă brơi [uh, tơlơi pơdo# mơng muai hăng pơdo# giăm drah kơtak [ơi plơi pla hmâo jơlan gah hro\ trun.

Rơđah biă `u thun 2017 đơ đam tơring ]ar hmâo 351 mơta tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai hăng 3 gro\p rơkơi bơnai pơdo# giăm drah kơtak, thun 2018 hro\ trun do# 172 gro\p rơkơi bơnai pơdo# mơng muai hăng sa gro\p pơdo# giăm drah kơtak.

Khă hnun hai tui hăng ơi Kpă Thành, Khua Jơnum min djuai ania tơring ]ar Kontum, kiăng plai [ia\ tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai khom ngă tui dong lu jơlan gah pơsir:

“Pơtrut kơtang bruă hyu lăi pơhing amăng abih bang glông bruă kơđi ]ar. Lom anun hơdôm gưl Ping gah, gong gai gưl tơring glông đing nao pơtrut kơtang bruă ]râo ba pok pơhai ngă tui truh pơ\ plơi pla.

{ơi hơdôm gru\p lăi pơthâo brơi [ơi hơdôm bôh plơi pla kiăng ngă klă amăng hơdôm bruă pơsur, lăi pơhing m[s ngă tui klă.

Bruă gum hrom kơplah wah hơdôm gưl hơdôm gơnong bruă kiăng hloh le\ hơdôm [irô pôr pơhing amăng bruă lăi pơthâo bôh yôm ăt kah hăng hơdôm hơdră [ơi anăp kiăng m[s thâo rơđah, to\ng ten hăng lăng [uh ano# bơdjơ\ nao sat mơng tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai”.

Tơring ]ar Kontum glăk gir run gah lui tơlơi pơdo\ rơkơi mơng muai mơng tơlơi hơd^p mơda plơi pla.

Khă hnun hai, kiăng dưi ngă tui tơlơi pơkă mơng Kơnuk kơna truh thun 2025 phun `u pơgăn, ngă kơdun h^ tơlơi pơdo# rơkơi bơnai mơng muai hăng pơdo# giăm drah kơtăk amăng kual neh wa djuai ania [ia\ do# le\ plơi pla do# hmâo lu bruă kiăng ngă.

Yua kơ anai [u djơ\ tơlơi dưi ngă tui ha mơguah [udah ha ]ơtlam ôh, `u kiăng hmâo tơlơi gum hrom kơja\p, na nao mơng hơdôm gưl, hơdôm gơnong bruă ăt kah hăng mơng tơlơi pơmin mơng rim mơnuih [ôn sang [ơi plơi pla./.

Siu H’Prăk: Pô c\ih pơblang