Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

            ****Tlăm lơ 15/11, amăng mông jơnum abih bang mơng Khoa pơa la m’nuih [ôn sang [ơi Sang rung, ơi Huỳnh Văn Tý, Khoa Gru\p pel e\p hră ple\ lăi pơthâo bôh tơhnal mă hră ple\ roah hăng 50 ]ô khoa apăn bruă yoa kơ Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang roah, pơs^t. Kiăo tui anun, hmâo m’nuih mrô hră ple\ roah lu hloh le\ yă Nguyễn Thị Kim Ngân, Kơiăng Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar hăng 390 po\k hră ple\ roah. Pô hmâo hră ple\ roah lu do\ng tal  2 le\ ơi Trương Tấn Sang Khoa mir sir deh ]ar ta, hăng 380 po\k hră ple\ roah. Pô do\ng tal 3 le\ Khoa apăn bruă Jơnum min h’dôm tơlơi m’nuih m’nam mơng Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang yă Trương Thị Mai, hăng mrô hră roah 365 po\k. Pô hmâo hră ple\ roah lu do\ng tal 4 le\ Khoa {irô ding jum wai lăng jơlan nao rai du\ pơgiang ơi Đinh La Thăng, hăng 362 po\k hră. Pô hmâo hră ple\ roah [ia\ hloh le\ Khoa {irô ding jum wai lăng bruă ia jrao yă Nguyễn Thị Kim Tiến, hăng 192 po\k hră. Do\ng tal dua gah m’nuih hmâo mrô hră ple\ roah [ia\ hloh le\ Khoa {irô ding jum wai lăng bôh thâo bơk’jăp drơi jan  hăng toai ]oa\ ngui ơi Hoàng Tuấn Anh, hăng 157 po\k hră ple\ roah. Do\ng tah 3 amăng mrô [ia\ hloh le\ Khoa {irô ding jum apăn bruă Kơnuk kơna ơi Nguyễn Thái Bình, hăng 154 po\k hră ple\./.

****Tơdơi kơ mông Khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta pôr pơthâo boh tơhnal ple\ hră đăo gơnang djơh ha\ng 50 ]ô khua mua ama\ng kơnuk kơna ta, yua Khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta ruah đ^, hro\m ha\ng abih ba\ng mơnuih [ôn sang tar [ar lo\n ia ta, mơnuih [ôn sang do\ [ơi kual }ư\ siang, pơdah ra pran jua pô. Hơmâo lu mơnuih [ôn sang [ơi kual }ư\ siang ta la\i tui anai, boh tơhnal ple\ hră đăo gơnang, hơmâo djơ\, tơpă, laih anu\n tơlơi gơgro\ng ba mơng khul khua ding kơna, tơlơi kiăng mơng abih ba\ng mơnuih [ôn sang ta, laih anu\n lăi đ^ djơ\ tơlơi thâo ma\ bruă mơng hdôm khua mua anai. Mơnuih [ôn sang, ơi Phan Thanh Vị ( 85 thu\n tơlơi hd^p, 58 thu\n ping gah), do\ [ơi tổ dân phố 2, phường Lê Lợi, [ôn pro\ng Kon Tum lăi tui anai, `u lăi pơyôm bia\ ma\, tơlơi nga\ hur har ama\ng bruă ple\ hră đăo gơnang:

“ Găn gao ple\ hră đăo gơnang tal anai, hdôm khua mua ara\ng ple\ [ia\ tal 1, ră anai kho\m gir run. Rơđah kah hăng khua Ding jum gah jơlan glông nao rai dêh ]ar ta, ơi Đinh La Thăng. Hlâo dih kăh ha\ng ơi Nguyễn Tấn Dũng, khua dêh ]ar ta, ara\ng ple\ [ia\ hloh, pơka\ ha\ng hdôm khua mua pơ\ ko\n, samơ\ ră anai hdôm khua mua anai ara\ng ple\ lu hloh. Yua dah tal sa hdôm khua anai [uh glăi pô do\ tơdu, ara\ng gir run hloh dơng. {u djơ\ hơja\n kơ pô kâo đô] ôh, damơ\ abih ba\ng mơnuih [ôn sang đăo gơnang bia\ ma\. Hdôm khua mua ara\ng ple\ [ia\ hloh, mơng anu\n yơh yơh gir run ktang hloh dơng, ngă gio\ng hdôm bruă hơmâo jao laih. Kâo đăo s^t tui anu\n”./.

****M’nuih [ôn sang Nguyễn Đình Thiện [ơi să Biển Hồ, [ôn prong Plei Ku, tring ]ar Gia Lai tu\ ư hrom hăng bôh tơhnal ple\ roah 50 ]ô khoa apăn bruă yoa Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang roah hăng pơs^t. ~u lăi le\, h’dôm ]ô khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hmâo mrô roah lu hloh kah hăng Khoa {irô ding jum wai lăng jơlan nao rai du\ pơgiang deh ]ar ta ơi Đinh La Thăng hăng Khoa Sang prăk Kơnuk kơna deh ]ar Việt Nam ơi Nguyễn Văn Bình djơ\ biă. M’nuih [ôn sang Nguyễn Đình Thiện lăi tui anai:

            Bôh tơhnal ple\ roah mơng [ing Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang lăi đ^ bôh n^k tơlơi bơvih [o\ng – m’nuih m’nam mơng deh ]ar ta ră anai. Laih anun, pơs^t bruă gơgrong mơng [ing Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang  deh ]ar ta pioh kơ m’nuih [ôn sang. M’nuih [ôn sang [ing gơmơi ]ang rơmang hăng sa dua ]ô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hmâo hră ple\ roah [ia\ hloh kah hăng bruă Ia jrao, Pơtô juăt, Bôh thâo bơk’jăp drơi jan hăng toai ]oa\ ngui, Kông ngăn dlai klô …. Rơkâo [ing Khoa moa pơtrun bruă ling tơhan gơnong bruă khom lăng glăi rơđah bruă gơgrong mơng pô hăng gơnong bruă kiăng hmâo bruă pơsir klă, ta` pơplih pơkra, h’kru\\ đ^, djơ\ hăng tơlơi đăo gơnang mơng m’nuih [ôn sang./.

****Mơnuih [ôn sang [ôn pro\ng Buôn Ma Thuột, tring ]ar Dak Lak tu\ ư bôh tơhnal tui anai, laih anu\n lăi đ^ khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, hơmâo lăi djơ\ bia\ ma\ hdôm khua mua. Mơnuih [ôn sang ]ang rơmang hdôm khua mua ara\ng ple\ [ia\ hloh, gir run hloh dơng ama\ng thu\n blan pơ\ ana\p anai, Mơnuih [ôn sang, ơi Nguyễn Vừa, [ơi phường Thắng Lợi, [ôn pro\ng Buôn Ma Thuột, tring ]ar Dak Lak lăi tui anai:

“Kâo [uh abih ba\ng gơ`u hơmâo gơgro\ng ba. Abih ba\ng khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, pơkă ha\ng thu\n hlâo dih, hơmâo pơblih phrâo ktang bia\ ma\. Khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, ngă tui ha\ng anu\n, djơ\ tui ha\ng pran jua mơnuih [ôn sang. Ara\ng [uh pô aka djơ\ pơkra ma\ pô, tơdah pơkra glăi dưi, kâo [uh hơmâo ]ang rơmang bia\ ma\. Jơlan hdră ple\ hră đăo gơnang, kâo [uh kla\ yơh, rơgao hdôm tơlơi hgum pơhiăp tui ha\ng anu\n kho\m ngă tui yơh, kho\m ngă tui na nao mă hră đăo gơnang anai”./.

****Hrơi anai, lơ 17/11, yak truh rơ-wang hrơi tơjuh mă bruă tal 5, tal jơnum lo\k 8, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta tal 13. Tui hăng jơlan h’dră rơ-wang hrơi tơjuh anai Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang ta pioh laih 2 hrơi ha m’krah kiăng khoa pơ ala tơ`a  [ing Khoa [irô ding h’dôm tơlơi dưi hmâo m’nuih roah khoa hăng m’nuih [ôn sang đơ đam deh ]ar ta gleng nao. Hrơi anai, hlâo kơ pơ phun tơ`a, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta hmư\ hăng bơk’toai kơ Tơlơi lăi pơthâo glăi  bruă ngă tui h’dôm Tơlơi pơtrun pơs^t mơng Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang kơ tơlơi tơ`a hăng lăi glăi tơlơi tơ`a; hmư\ Tơlơi lăi pơthâo glăi bôh tơhnal lăng tui bruă pơsir tơlơi rơkâo đ^ mơng m’nuih roah khoa mơ^t kơ tal jơnum lok 7, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang tal 13. 4 ]ô Khoa {irô ding jum amra lăi glăi tơlơi tơ`a tal anai le\ Khoa {irô ding jum wai lăng bruă s^ mdrô, Khoa ding jum wai lăng bruă Kơnuk kơna, Khoa ding jum wai lăng jơlan nao rai du\ pơgiang hăng Khoa ding jum wai lăng m’nuih mă bruă tơhan rơka ruă hăng m’nuih m’nam. Tơdơi kơ anun, Khoa deh ]ar ta ơi Nguyễn Tấn Dũng amra ngă rơđah dơng sa dua bôh yôm mơ\ Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang gleng nao./.

            ****Mo\t tơ\m brơi lơ 16/11, [ơi Hà Nội, [irô wai lăng tơlơi rơnuk rơnua jơlan glông nao rai lo\n ia ta, ako\ pơjing ngă lơ phet pioh hdơr rơngot kơ hdôm mơnuih djai yua tơlơi truh [ơi jơlan nao rai, kiăng hmư\ tui tơlơi iâo pơthưr anai: “ Hrơi ]ar kmar hdơr rơngot mơnuih djai yua tơlơi truh [ơi jơlan nao rai” thu\n 2014, laih anu\n tơlơi pơtru\n “ Hdơr rơngot mơnuih rơbat nao – yua kơ mơnuih hd^p do\ glăi”. Tui ha\ng [irô wai lăng tơlơi rơnuk rơnua jơlan glông nao rai lo\n ia ta lăi; sa hrơi găn gao, 25 ]ô mơnuih rơbat đuăi mơng sang ano\, laih anu\n hlong hlar [u glăi ha\ng sang ano\ tah, pioh glăi mơnuih ama\ng sang ano\ rơngot pran jua bia\ ma\, ama\ng abih ba\ng mơnuih mơnam ta, ha\ng hdôm tơlơi tơ`a, [u thâo lăi glăi ôh. {rô djơ\ hrơi anai, [irô wai lăng tơlơi rơnuk rơnua jơlan glông nao rai lo\n ia ta, iâo pơthưr rim ]ô Việt Nam, yua tơlơi rơnuk rơnua pô ta, yua kơ ana\ tơ]ô [ing ta, yua tơlơi hd^p mda djuai ania, kho\m ngă ha\ng abih pran jua, kiăng kơ jơlan glông nao rai lo\n ia ta jai hrơi hơmâo rơnuk rơnua hloh. Rim pô [ing ta kho\m ngă tui hiam tơlơi phiăn nao rai [ơi jơlan glông, kho\m gir a`, djru nao rai tơdruă tơdah rô nao rai [ơi jơlan glông./.

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Tôm brơi, lơ 16/11, Bruă jơnum prong Gru\p h’dôm bôh deh ]ar đ^ kyar hăng phrâo đ^ kyar (G20) pơđu\t laih tơdơi kơ hrơi jơnum [ơi kual Brisbane, ala ]ar Queensland, deh ]ar Australia. Tơlơi lăi pơto\ng hrom mơng bruă jơnum brơi thâo, G20 ba tơbiă tơhnal pơđ^ tui Mrô gơnam tam amăng lon ia (GDP) mơng gru\p hmâo dơng [ia\ biă mă `u 2% amăng 5 thun pơ\ anăp. Tui hăng [ing juăt bruă bơvih [o\ng, tơdah pơkôl mơng G20 dưi ngă tui djo\p djel, GDP mơng gru\p amra đ^ dơng 2,1% mơng ră anai truh thun 2018, mơng anun amra hmâo dơng rơbeh kơ 2 rơbâo klai dolar Mi kơ bruă bơvih [o\ng rong lon tơnah hăng hmâo dơng h’dôm klăk bruă mă. “K’]a\o bruă mă [ơi Brisbane” hmâo sa k’]a\o bruă pơtru\t đ^ kyar, tu\ ư hrom pơdo\ng anom mă bruă đơ đam rong lon tơnah [ơi Sydney, pơtru\t h’dôm bruă k’do\ng do\p tuh jia hăng pơjing rai glông h’dră h’dôm tơlơi pơkă kơ sang prăk k’jăp hloh. G20 ăt ba tơbiă mơn h’dôm bruă pơtru\t đ^ kyar hăng pơjing bruă mă kah hăng tu\ ư ngă tui tơlơi pơ]eh phrâo anom mă yoa đơ đam rong lon tơnah, ba tơbiă bôh tơhnal hro\ trun hleh hloh bơnai hăng rơkơi trun do# 25% amăng thun 2025, tu\ ư hăng k’]a\o bruă mă k’do\ng hư\p [o\ng kông ngăn mơng thun 2015-2016; k’tưn pran k’tang mơng h’dôm khul gru\p wai lăng ngăn drăp đơ đam rong lon tơnah./.

****Hrơi tơm brơi, lơ 16/11, gah rơngiao tơlơi jơnu\m  pro\ng G20, hơmâo ako\ pơjing pơbưp nao rai kplah wah khua g^t gai dêh ]ar My, Japan, Autrâylia iâo pơthưr pơsir h^ tơlơi rơnuk rơnua, hdôm tơlơi bơrơxoa kual ia rơs^. Đ^ pơhiăp [ơi mông jơnum hră pơhing hlâo kơ pơ pe\ đuăi mơng anih jơnum. Khua mir sir dêh ]ar Nga, ơi Vladimir Putin lăi pơs^t, hơmâo tơlơi geh gal kla\ hloh, kiăng pơsir gio\ng h^ tơlơi pơblah nga\ [ơi kual Ngo\ dêh ]ar Ukraina, samơ\ lăi lui hlâo, hdôm tơlơi phak tơhmal, amra ba rai tơlơi răm rai pro\ng, djơh ha\ng hdôm lon ia ara\ng phak tơhmal anai./.

            ****Tôm brơi lơ 16/11, Khoa mir sir deh ]ar Ukraina ơi Petro Poroshenko pơtrun pơgăn abih h’dôm bruă bơvih boang mơng Kơnuk kơna, yap ba bruă bơvih boang gah ia jrao hăng bruă pơtô juăt, kơ kual Ngo\ gah  khul k’đai glăi wai lăng. Tui hăng tơlơi pơtrun mơng ơi Porosheko, abih bang djo\p [irô, sang bruă kơnuk kơna deh ]ar Ukraina khom pơđu\t bruă mă [ơi Donetsk hăng Lugansk amăng sa rơ-wang hrơi tơjuh dơng. Sang prăk deh ]ar Ukraina ăt hmâo mă mơn tơlơi ]râo ba pơdơi h’dôm bruă bơvih boang amăng anun hmâo bruă yoa hră kak mă prăk amăng sa dua kual bơnah k’đai glăi wai lăng. Prăk kak mơng h’dôm ]ô m’nuih hăng sang bruă pơdo\ng [ơi h’dôm kual anai ăt pơgăn h^ mơn. Sa ]ô khoa mơng deh ]ar Ukraina brơi thâo, tơlơi pơtrun anun do# dưi mă yoa hăng h’dôm anih anom kah hăng sang hră, sang ia jrao hăng [irô tơlơi kiăng je\]./.

****Khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama, tơm brơi lơ 16/11, hmâo đ^ prah pơgăng kơ tơlơi tơpa\ mơng tơlơi phiăn juăt, gah tơlơi wai lăng ano# hiam drơi jăn pran jua mơnuih [ôn sang ( Klah ]u\n Ôbamacare), tơdơi kơ hơmâo sa dua tơlơi jăm [uah tơlơi phiăn juăt anai, hlăk bơrơjah anai. Khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama lăi pơs^t, brua\ pok pro\ng blơi hră pơhlôm nua ia jrao djơ\ tui ha\ng mơnuih [ôn sang dêh ]ar My hơmâo đô] yơh, laih anu\n kho\m pơmin ten, hlâo tu\ ư tơlơi phiăn juăt anai thu\n 2010./.

            ****Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah lơ 16/11 pơs^t deh ]ar Mali khom prăp lui k’do\ng glăi hăng k’man Ebola amra ngă, laih anun pơtă hlâo tal gluh đ^ anai amra prong hăng hu^ rơhiư\t hloh kơ tal hlâo. Khă hmâo djă pioh mơn lu tơlơi pơplih phrâo amăng bruă k’do\ng glăi kơman Ebola [ơi sa dua bôh deh ]ar gah kual Tây Phi, samơ\ Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah ăt bơngo\t mơn kơ tơlơi ră anai [ơi deh ]ar Mali, tơdơi kơ deh ]ar anai pơ phun phrâo dơng 2 ]ô m’nuih djai hăng 4 ]ô phrâo djơ\ k’man./.    

            }ih pơblang hăng pôr : Nay Jek-Rơluch Xuân-Siu H’Prăk