Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta

            ****ăt do\ ]ua\ s^t nik ala ]ar Nga, hrơi tơ\m brơi lơ 24/11, [ơi [irô khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang gơnong glông dêh ]ar Nga, [ơi plơi pro\ng jưh jom Moscow, khua g^t gai ping gah dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Phú Trọng, hơmâo bơkơtuai ha\ng yă Valentina Matviyenko, khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang gơnong glông dêh ]ar Nga, ha\ng  ơi Melnikov, khua g^t gai wai lăng pơ\ Ala brơi mơnuih [ôn sang Duma lo\n ia gơnong gah yu\ dêh ]ar Nga, [ơi [irô ma\ bruă Duma lo\n ia Nga. khua g^t gai ping gah dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Phú Trọng ha\ng 2 boh [irô g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar Nga tu\ ư hro\m tui ha\ng anai, [irô g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh dua boh lo\n ia, amra nga\ pơblih h^ tơlơi tu\ ư nao rai, găn gao kơ]a\u bruă ma\ bruă kplah wah khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang, pơtrut ktang tơlơi pơbư\p nao rai khul khua mua pơ pro\ng, hdôm [irô kia\ng thâo hluh nao rai, pơtrut ktang tơlơi ngă tui tơlơi k^ pơkol kpah wah 2 boh kơnuk kơna, kiăng ba glăi boh than tu\ yua s^t nik, do\ng yua bruă pơtrut tơlơi bơkơtuai nao rai, ta` k^ pơkol  gah bruă s^ mdrô rơngai pô, kplah wah  [irô wai lăng s^ mdrô ha\ng dêh ]ar Việt Nam, gum djru ba mơnuih [ôn sang dêh ]ar Việt Nam hlăk hrăm hră, hd^p mda, bơvih [o\ng huă [ơi ala ]ar Nga, jai hrơi hđo\ng kơja\p, djơ\ phiăn, hdôm tơlơi do\ pơgun hmao pơsir gio\ng, laih anu\n pơ pu\ tơlơi tu\ yua kơ mơnuih ma\ bruă, laih anu\n tơlơi nga\ giăng mah yôm kplah wah dêh ]ar Việt Nam ha\ng ala ]ar Nga./.

            ****Anăp nao h’dor glăi 10 thun pơjing Khul mă bruă đưm [ơi plơi pla deh ]ar Việt Nam hăng Ngă lơphe\t pơyơr bơni h’dôm anăn Plơi mă bruă đưm deh ]ar Việt Nam tal 6, m’mo\t tôm brơi lơ 24/11, [ơi Anih mă bruă Khoa mir sir, Khoa mir sir deh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang bư\p [ing thâo bruă đưm pơ ala brơi kơ 40 bôh plơi mă bruă đưm deh ]ar Việt Nam. Lăi pơthâo hăng Khoa mir sir deh ]ar kơ bruă mă [ơi h’dôm bôh plơi mă bruă đưm, [ing thâo bruă đưm pơs^t pioh abih pran joa pô, tơlơi găn gao pô kiăng đ^ kyar h’dôm plơi mă bruă đưm. Pơs^t yôm h’dôm pran joa mơng m’nuih thâo bruă đưm hăng bruă mă đưm, Khoa mir sir deh ]ar ta pơs^t, h’dôm gơnam ngă rai mơng plơi mă bruă đưm [u djơ\ kơnong kơ hmâo bôh yôm gah bruă bơvih [o\ng ôh mơ\, `u do# hmâo bôh yôm m’nuih m’nam dơlăm, djă jă gru grua bôh thâo hăng bơngat joa m’nuih Việt Nam. Bruă đ^ kyar mơng h’dôm plơi mă bruă đưm amra hmâo bôh yôm phăn gah tơlơi lăi pơthâo bôh thâo ană m’nuih, bôh thâo mơng m’nuih deh ]ar Việt Nam truh hăng gơyu\t gơyâu rong lon tơnah./.

****Ăt do\ jơnum lok 8, khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta tal 13, hrơi anai lơ 25/11, khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta ma\ bruă [ơi sang jơnum pro\ng. Hrơi mơguah, khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, pơs^t tu\ ư tơlơi ]ih ming pơkra glăi sa dua tơlơi, gah tơlơi phiăn nga\ tui tơlơi phat kđi Dân sự, laih anu\n ]rông lô [ơi sang jơnum, gah tơlơi phiăn dân sự, ]ih pơkra glăi. Kla\m, khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, ]rông lô tơlơi phiăn sang do\ ( ]ih pơkra glăi), yơr tơngan tu\ ư tơlơi phiăn s^ mdrô lo\n, sang do\ ( ]ih pơkra glăi), laih anu\n ]rông lô [ơi sang jơnum gah tơlơi phiăn yua prăk kơnuk kơna ( ]ih pơkra glăi). Hlâo kơ anu\n, klăm hrơi tơ\m brơi, khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta tu\ ư tơlơi phiăn ako\ pơjing sang phat kđi mơnuih [ôn sang ( ]ih pơkra glăi), laih anu\n pơtru\n ngă tui tơlơi phiăn anai. Tui ha\ng pơtru\n tơlơi phiăn ako\ pơjing sang phat kơđi mơnuih [ôn sang ( ]ih pơkra glăi), dơng mơng lơ 1/6/2015 tơlơi phiăn anai hơmâo tơlơi dưi tu\ yua laih./.

****Tlăm tôm brơi lơ 24/11, [ơi {irô mă bruă Kơnuk kơna, Kơiăng Khoa deh ]ar ta ơi Vũ Văn Ninh hmâo tu\ jum Kơiăng Khoa ding jum pơtôm hiăp hăng gum hrom bruă jar k’mar deh ]ar Italia ơi Ben Benedetto Dela Vedova glăk hmâo tal rai ]oa\ hăng mă bruă [ơi deh ]ar ta. Bơni tal rai ]oa\ mơng Kơiăng Khao deh ]ar Italia [ơi deh ]ar Việt Nam, Kơiăng Khoa deh ]ar ta ơi Vũ Văn Ninh hơ-ư] hơmưi deh ]ar Italia pơ phun truh kih laih Bruă jơnum prong ASEM 10, [uh djơ\ pran joa biă hăng tơlơi đ^ kyar klă hiam mơng tơlơi rô nao rai kơplah wah deh ]ar Việt Nam hăng Italia h’dôm hrơi rơgao. Kơiăng Khoa deh ]ar ta ]ang rơmang deh ]ar Italia pơ phun hăng pơtru\t pơsur ba lu dơng gru\p bơvih [o\ng deh ]ar Italia rai doăh e\p anih anom bơvih [o\ng s^ mdrô, doăh e\p m’nuih pioh s^ mdrô [ơi deh ]ar Việt Nam, ngă gal kơ h’dôm anom bơvih [o\ng deh ]ar Việt Nam nao tuh pơ plai, bơvih [o\ng sui thun [ơi deh ]ar Italia./.

****Tui ha\ng sang ia jrao kyâo bơrơkal mriah tring ]ar Dak Nông lăi; thu\n blan laih rơgao, hdră pơyơr drah pô, hơmâo hgum gôp yôm bia\ ma\, djru brơi bruă pơjrao mơnuih duăm ruă kriah. Bia\ ma\ `u rim thu\n, mrô mơnuih pơyơr drah pô, hơmâo djo\p brơi mơnuih duăm ruă kiăng. Bôh nik, thu\n 2005, mrô mơnuih pơyơr drah 2.700 ]ô, kơ nong hơmâo ma\ 661 hruih drah hiam. Do\ glăi 10 blan ako\ thu\n 2014, tar ]ar tring ]ar hơmâo 3.600 ]ô đô] mơnuih pơyơr drah pô, samơ\ hơmâo truh 5.240 hruih drah hiam./.

****Jơnum min m’nuih [ôn sang tring ]ar Bình Thuận phrâo pơs^t ako# bruă “Agaih anih anom do# [ơi plơi pla truh thun 2020” kiăng ngă agaih anih anom do# [ơi kual plơi pla amăng đơ đam tring ]ar. Ako# bruă yoa kơ Anom wai lăng ia yoa hăng agaih rơme\t anih anom do# [ơi plơi pla tring ]ar Bình Thuận ngă pô tuh pơ plai hăng abih bang prăk mă yoa rơbeh kơ 675 klai prăk. Hăng ako# bruă anai, truh thun 2020, 95% mrô sang ano# [ơi plơi pla amăng tring ]ar amra hmâo sang joă dlai djơ\ hăng tơhnal pơkă, abih bang sang hră hăng sang ia jrao hmâo ia h’djă agaih yoa hăng sang joă dlai ta#u klă, 80% mrô sang ano# [ơi plơi pla amăng đơ đam tring ]ar hmâo đang war rông krư\ hlô pơhlôm agaih h’djă./.

****{irô wai lăng gah hơmua pơdai ha\ng pơđ^ kyar plơi pla tring ]ar Tây Ninh, rơkâo đ^ [irô jơnum min pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang tring ]ar pơkra glăi kơ]a\u bruă pla đang tơbâu [ơi plơi pla amra pơhro\ h^ đang lon pla. Bôh nik `u, pơhro\ giăm 42 rơbâo ektar tru\n truh 37 rơbâo ek tar laih, laih anu\n djru ba mơnuih ngă hơmua pơđ^ h^ tơbâu mơng 50 tấn/ektar truh 80 tân tơbâu a`rong/ 1 ektar. Phu\n `u yua dah hdôm thu\n giăm anai, mơnuih pla tơbâu [ơi tring ]ar Tây Ninh bư\p tơlơi tơnap tăp ba nao s^. Samơ\ gah sang măi hrơi pơkă hrơi koh tơbâu, pơgiang tơbâu [u djơ\ tah, ngă brơi ia tơbâu hro\, laih anu\n kmlai hro\ tui mơn, aka ya\p truh ôh hlăt pơ]ra\m, laih anu\n prăk tuh pơ alin đ^, pơhro\ h^ phu\n tơbâu./.

          Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

****Khua ding jum wai lăng tơhan dêh ]ar My, ơi Chuck Hagel hling hlang pôr pơthâo `u pơdơi ngă khua, tơdơi giăm 2 thu\n păn bruă ngă khua. Tơlơi pơs^t anai yua  tơlơi pơgo\ mơng kơnuk kơna My, amra [uh kơnal, tơlơi pơblih phrâo pro\ng ama\ng kơnuk kơna, ama\ng khul khua wai lăng rơnuk rơnua, mơng khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama. Tơlơi pơs^t pơdơi ngă khua g^t gai wai lăng tơhan My mơng ơi Chuck Hagel, dưi hmâo tơlơi tu\ ư mơng khua mir sir, ơi Ôbama mơguah hrơi anai, lơ 25/11 ( tui ha\ng mông [ơi anai). Tui ha\ng sa dua khua mua ama\ng [irô khua mir sir dêh ]ar My lăi, hrơi rơma rơvang hrơi tơjuh hlâo dih. Khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama ha\ng khua ding jum wai lăng tơhan My, ơi Chuck Hagel, hơmâo tu\ ư nao rai, brơi khua ding jum wai lăng tơhan my pơdơi păn bruă, rơgao tơlơi jơnum sui truh 2 wơt hrơi tơjuh. Wơt dah pôr pơthâo pơdơi ngă khua laih, samơ\ ơi Chuck Hagel ăt păn bruă nga\ khua ding jum wai lăng tơhan dêh ]ar My truh  mơnuih đ^ pơblih, dưi hơmâo khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang gơnong glông tu\ ư./.

****Pơhiăp amăng mông jơnum hăng m’nuih mă tơlơi pơhing phrâo [ơi Bắc Kinh tôm brơi lơ 24/11, M’nuih truh pơhiăp mơng {irô ding jum pơtôm hiăp deh ]ar Khe\], yă Hoa Xuân Oánh lăi le\ “h’dôm bruă mă bơdjơ\ nao man pơdo\ng yoa deh ]ar Khe\] pơdo\ng [ơi h’dôm bul ia rơs^ biă `u kiăng pơplih phrâo tơlơi h’d^p m’da mơng m’nuih mă bruă [ơi anun”. Yă Hoa Xuân Oánh ăt lo\k glăi mơn tơlơi pơmin “Deh ]ar Khe\] hmâo tơlơi dưi [u dưi brơjah ôh” [ơi h’dôm bul lon mơ\ deh ]ar anai glăk dor lo\p [u djơ\ phiăn gah Ia Rơs^ Ngo\, laih anun rơkâo “H’dôm bôh deh ]ar gah rơngiao” [u dưi ba tơbiă tơlơi pơs^t kơ bruă mă bơdjơ\ nao mơng deh ]ar Khe\]. Tơlơi pơhiăp mơng yă Hoa Xuân Oánh dưi ba tơbiă amăng mông jar k’mar jai hrơi jai hmâo lu tơlơi gum pơhiăp hơngah hăng deh ]ar Khe\] pơplih pơkra hăng dor lo\p [u djơ\ phiăn [ơi lu tơdron bôh pơtâo gah rơgu\p [ơi kual bul ia rơs^ Hoàng Sa hăng Trường Sa deh ]ar Việt Nam./.

****Ding jum ia jrao dêh ]ar Italia tơm brơi lơ 24/11 brơi thâo, sa ]ô ơi ia jrao dêh ]ar anai ma\ bruă [ơi dêh ]ar Siêra Lêôn, pơ [a\i kơman Ebola. Anai le\ mnuih tal blung pơ [a\i kman Ebola [ơi dêh ]ar Italia. Ơi ia jrao anai ba nao pơ\ sang ia jrao knuk kna Lazzaro Spallanzani, pơjrao tơ’lơi duăm ruă pơ [a\i anai./.

5/Khul khua mua g^t gai wai la\ng pô Nội Mông dêh ]ar Khe], phrâo ma\ pơkong 31 ]ô mơnuih đing đăo gơ`u s^ mdrô đah bơnai. Hdôm mơnuih anai krư\ pơkong 14 ]ô, ama\ng anu\n 11 ]ô mơnuih dêh ]ar Myamar . Ama\ng hdôm đah bơnai dêh ]ar Myamar hơmâo 5 ]ô aka truh 18 thu\n, hơmâo jao glăi tơhan pôlis  dêh ]ar Myamar laih, tơdơi hyu pel e\p 3 blan. Khul mơnuih soh sat anai hơmâo plư phung đah bơnai anai, lăi hyu ]ua\ ngui, hiu hduah bruă ma\ brơi gơ`u. Hdôm đah bơnai anai s^ nga\ bơnai [ơi plơi pla dêh ]ar Khe], nua s^ 50 rơbâo nhân dân tệ   ( dưm dưm ha\ng  8.142 USD)./.

                   ****Khoa ding jum wai lăng bruă ia jrao deh ]ar Nga ơi Veronika Skvortsova tôm brơi lơ 24/11 brơi thâo, Nga pơ phun mă yoa lông lăng laih sa dua m’ta vaccine pơgang Ebola [ơi kra. Klin ruă yoa kơman Ebola ngă gluh đ^ [ơi deh ]ar Guine mơng ako# thun anai, tơdơi kơ anun lar truh pơ\ deh ]ar Liberia, Siera Leon, Nigieria hăng Senegal. Tui hăng mrô yap him lăng mơng Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah, rơbeh kơ 5100 ]ô m’nuih djai laih amăng mrô rơbeh kơ 14 rơbâo 400 ]ô m’nuih djơ\ k’man Ebola. Ră anai akă hmâo vaccine [u dah ia jrao pơjrao s^t n^k ôh hăng klin ruă ngă djai m’nuih anai./.

            }ih pơblang hăng pôr :  R]om H'Ly-Siu H'Prăk-Rơluch Xuân