Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

****To# tui tal jơnum lok 8, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta tal 13, hrơi anai, lơ 15/11, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta jơnum abih bang [ơi sang rung, pơ phun mă hră ple\ roah, lăi pơthâo bôh tơhnal pel e\p hră ple\ hăng lăng glăi Tơlơi pơtrun pơs^t bôh tơhnal mă hră ple\ roah. Tui jơlan h’dră, mơgoah anai, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta hmư\ Tơlơi lăi pơthâo glăi bôh tơhnal bơk’toai [ơi Gru\p kơ bruă mă hră ple\ roah. Tơdơi kơ anun, roah Gru\p pel e\p hră ple\ hăng pơ phun mă hră ple\ roah; laih anun bơk’toai [ơi sang rung kơ rơ-wang bruă Phiăn roah Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hăng khoa pơ ala Khul wai lăng m’nuih [ôn sang. }ơtlăm, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta bơk’toai [ơi sang rung kơ Rơ-wang bruă Phiăn pơplih pơkra, pơhroa nao dơng sa dua m’ta tơlơi amăng Phiăn mă jia bruă blơi s^ gơnam tam; Rơ-wang bruă Phiăn pơplih pơkra, pơhroa nao dơng sa dua m’ta tơlơi amăng h’dôm phiăn mă jia. Tơdơi kơ anun lăi pơthâo bôh tơhnal pel e\p hră ple\ hăng lăng glăi Tơlơi pơtrun pơs^t bôh tơhnal mă hră ple\ roah. Hlâo kơ anun, tôm brơi, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hmư\ tơlơi lăi pơthâo glăi sa dua m’ta bruă mă hră ple\ roah h’dôm ]ô m’nuih gah Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang mă hră ple\ roah; pơs^t pel e\p hră ]ih anăn 50 ]ô m’nuih apăn bruă yoa kơ Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta roah hăng pơs^t; bơk’toai [ơi Gru\p bruă mă hră ple\ roah; laih anun ăt bơk’toai mơn [ơi sang rung kơ h’dră pơtrun tuh pơ plai pơdo\ng rơ-wang bruă tơdrun du\ pơgiang tơdron rơdeh por jar k’mar Long Thành./.

            ****Klăm tom brơi, lơ 14/11, [ơi sang bruă kơnuk kơna dêh ]ar, ơi Nguyễn Tấn Dũng, Khua dêh ]ar ta hơmâo ]ơkă jum ơi Alexandre Dyukov, Khua phun kông ty Gazprom Neft dêh ]ar Nga glăk rai ]uă dêh ]ar Việt Nam. Ơi Nguyễn Tấn Dũng pơs^t, Kơnuk kơna Việt Nam dong yua na nao, ngă gêh găl kơ bruă mă plah wah anom bruă apui lơtrik ia  jâo Việt Nam PVN Petrovietnam hăng Gazprom Neft, kiăng ngă hrom hơđong kjăp sui thun, tu\ yua soh. Amăng atur kơ bruă ngă hrom hơmâo laih mơng đưm plah wah Việt Nam hăng dêh ]ar Nga, ơi Nguyễn Tấn Dũng ]ang rơmang anom bruă Gazprom Neft ăt pok prong bruă ngă hrom pơ alin prăk kăk  lu bruă, hơduah ep, mă ia jâo, ayuh ]uh to# apui, hrong ia jâo, ba  mơ`ă ia jâo kiăng pơkra pơjing ia jâo s^ mơdrô nao rai dua bơnah Việt Nam hăng Nga pơđ^ kyar tui./.

****Tlăm tôm brơi, lơ 14/11, [ơi Hà Nội, Khoa phun akha Go\ng phun joa pơhiăp deh ]ar Việt Nam ơi Nguyễn Đăng Tiến hmâo laih mông mă bruă, ră ruai hăng m’nuih apăn bruă wai lăng mơng Gru\p Dăng kông Khul ling tơhan deh ]ar Việt Nam (viettel). Amăng mông ră ruai, ơi Nguyễn Đăng Tiến lăi pơblang lu tơlơi tơ`a mơng m’nuih apăn bruă wai lăng mơng Gru\p Viettel bơdjơ\ nao tơlơi găn gao wai lăng, h’dră pơphun, bruă pơlar tơlơi pơhing hyu… Bơ\ gah Gru\p Viettel, Thiếu tướng Nguyễn Mạnh Hùng, Khoa phun akha Gru\p Viettel pơdah pran joa ]ang rơmang gum hrom hăng Go\ng phun joa pơhiăp deh ]ar Việt Nam amăng h’dră bôh thâo phrâo măi mok, pôr pơhing. Ơi Nguyễn Đăng Tiến ăt brơi thâo mơn, bơnah gah Go\ng phun joa pơhiăp deh ]ar Việt Nam ăt ]ang rơmang mơn gum hrom hăng Viettel kiăng pel e\p k’sem min, pơlar bruă pơtui joa pơhiăp tui h’dră phrâo, kiăng pơlar hyu djo\p joa pơhiăp [ơi djo\p kual amăng lon ia ăt ka\\h hăng pơ\ deh ]ar ta\] rơngiao mơn./.

            ****Tom brơi, lơ 14/11, [ơi tring gông {uôn Đôn, tring ]ar Dak Lak, Jơnum min wai lăng djop djuai ania mơnuih mơnam tring ]ar Dak Lak ngă hrom anom bruă gum pơgôp djuai ania tring ]ar Mondulkiri dêh ]ar Kur pơphun jơnum klah ]un bruă mă 4 thun tơlơi [uăn dua bơnah bruă wai lăng djop djuai ania mơnuih mơnam, kơ bruă ako\ pơdong  hăng wai lăng jơlan goai dêh ]ar rơnuk rơnua, jiang mah mơak, djru hrom pơđ^ kyar. Pă thun ngă tui tơlơi gum pơgôp anai, anom bruă wai lăng djop djuai ania mơnuih mơnam tring ]ar Dak Lak pơtrut tui bruă pơtô pơblang hăng pơtrut tơlơi gum pơgôp djuai ania, je\ giăm, gum hrom mơak mơnuih [ôn sang dua bơnah Việt Nam hăng Kur kah hăng anăm ngă hmua, hro\ nao rai [ơi jơlan goai dêh ]ar, [u đo\m bua lua pơnah hlô glai,  koh drôm kyâo pơtâo ]a ]ot, [u đuăi dêh ]ar ta] rơngiao ]a ]ot, [u pơgang pơdop pioh [ing soh sat. {ơi mông jơnum, jơnum min djop djuai ania mơnuih mơnam tring ]ar Dak Lak hăng anom bruă gum pơgôp pơđ^ kyar djuai ania tring ]ar Mondulkiri hơmâo k^ hră pơkôl pơkă ngă hrom amăng hơdôm thun pơ anăp. Tui hăng anun, dua boh anom bruă jak iâu djop anom bruă, djop gưl bruă hăng mơnuih [ôn sang, djru hrom bruă ngă dua bơnah ping gah, kơnuk kơna hơmâo pơphô laih, ngă gêh găl kơ djop anom bruă, mơnuih [ôn sang  găn gao nao rai ngă jiang mah, gơyut gơyâo gưl tring glông, să dua bơnah tring ]ar, biă mă `u hơdôm să do\ giăm goai dêh ]ar./.

****Tôm brơi, lơ 14/11, [ơi [ôn prong Đà Lạt, tring ]ar Lâm Đồng pơ phun Bruă jơnum K’sem min yoa jrao p^t hăng h’kru\ drơi jan đơ đam deh ]ar ta thun 2014 hăng tơlơi gum hrom mơng 700 ]ô khoa pơ ala amăng deh ]ar ta hăng lu deh ]ar [ơi rong lon tơnah kah hăng: Mi, Prăng, Australia, Newzeland, Thái Lan, Singapor, Malaysia, Philippin, Myanmar, India. Bruă jơnum lăi pơthâo laih 62 ako# bruă k’sem min, amăng anun hmâo 7 ako# bruă yôm phăn lăi pơthâo glăi amăng mông jơnum abih bang, do# glăi le\ lăi pơthâo glăi amăng h’dôm mông jơnum tui 4 m’ta ako# bruă: Pơhlôm amăng đah kơmơi [a\ ană, ngă tơdu ruă hăng ngă kron [ơi sa dua b^t anih, ngă p^t, h’kru\ glăi drơi jan. H’dôm nai prin tha juăt bruă ba jơlan hlâo gah bruă anai mơng lu deh ]ar hăng h’dôm m’nuih lăi pơthâo glăi gah deh ]ar Việt Nam bơk’toai nao rai, lăi pơthâo tơlơi găn gao, bôh tơhnal pel e\p k’sem min mă yoa amăng bruă ngă p^t pioh pơjrao tơlơi ruă hăng h’kru\ glăi drơi jan./.

****Mơguah tom brơi, lơ 14/11, khua mua tring ]ar Phú Yên hrom hăng tring glông Đông Hòa hăng kông ty pơ ]ruh ngăn  pơ alin bruă Đèo Cả pơphun  tơgu\ mă bruă pơkra jơlan mur gah rơgup ]ư\ Đèo Cả, jing anom bruă pơkă lăng  pong gai, dưm troă apui atur jơlan mur mut gah rơgup ]ư\ Đèo Cả, samơ\ ngă bơ be] djơ\ ia [le\ amăng lo\n  hăng bơ be] djơ\ ngă ]ơđang sang ano\ mơnuih [ôn sang je\ giăm anun, mơnuih [ôn sang hil biă lơm do\ ngă bruă. Amăng mông bưp bơkơtoai h^, mơnuih [ôn sang rơkâo đ^ kông ty pơ ]ruh ngăn pơ alin prăk Đèo Cả duh glăi, djru kơ mơnuih [ôn sang klơi ia wơi mơ`um, man pơkra glăi pưk sang răm abih bang truh kơ 8.720 met ka rê. Kông ty pơ ]ruh ngăn pơ alin Đèo Cả nao sem lăng pơtong glăi  laih anun djru prăk kuăi pơkra glăi ia bơmun lơm sa boh 800 rơbâo prăk laih anun man pơkra glăi sang mơnuih [ôn sang yua gơ`u mă bruă ngă bơ be] djơ\./.

****Năng ai `u 4 mông 30 m’n^t lơ 14/11, [at tô hyu mă akan h’dang hmâo anăm QB mrô 91759 – TS hmâo 10 ]ô djă, yoa kơ ơi Hoàng Hưng 47 thun, do# [ơi plơi Trung Bình, să Bảo Ninh, [ôn prong Đồng Hới ngă Khoa gru\p m’găt [at tô lom glăk hyu mă akan h’dang [ơi ia rơs^ le\ bư\p jơlah ia pơprah k’tang angin prong, [at tô djai măi. Lom dui măi gua\i mă, ơi Hưng djơ\ măi guăi jôh h^ tơngan gah iao. Tơdơi kơ hmư\ hing, Puih k’đông pơgang goai deh ]ar Nhật Lệ - Ling tơhan pơgang goai deh ]ar tring ]ar Quảng Bình gum hrom hăng go\ng gai [ơi anai ba nao 2 bôh [at tô hrom hăng m’nuih [ôn sang pioh djru pơtlaih. Tơdơi kơ 2 mông nao, khul djru pơtlaih  nao giam, djru pơtlaih hăng dui [at tô hmâo tơlơi truh nao pơ\ hang ia pơhlôm./.

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

****Hrơi anai, lơ 15/11, Bruă jơnum prong h’dôm bôh deh ]ar bơvih [o\ng đ^ kyar hăng phrâo đ^ kyar – G20 – s^t n^k po\k pơhai [ơi [ôn prong Brisbane, deh ]ar Australia. Thun anai, G20 pơs^t pran joa ba tơbiă tơlơi pơkă prong. Anun le\ tơlơi gir run ngă tui giam truh 1000 tơlơi pơ]eh phrâo h’dră bruă kiăng đ^ tui GDP đơ đam rong lon tơnah amăng 5 thun pơ\ anăp hmâo 2% dưm dưm hăng 2000 klai dolar Mi bơhmu hăng rơnoh pơkă lăng hlâo, mơng anun hmâo dơng h’dôm klăk bruă mă. Bruă đ^ kyar phrâo mơng G20 amra pơplih wo\t tơlơi bơvih [o\ng prong samơ\ pơdo\ng glăi h’dră bơvih [o\ng kiăng kơ djơ\ hăng hrim deh ]ar; k’tưn tuh pơ plai hmâo tơhnal klă kơ anom mă yoa; hro# trun ano# gum s^ mdrô; pơtru\t tơlơi bơk’tưn hăng k’tưn pơjing bruă mă. Hrom hăng anun, [ing khoa moa [ơi rong lon tơnah ăt amra bơk’toai mơn kơ tơlơi h’kru\ glăi bruă bơvih [o\ng kah hăng pơplih pơkă ngăn rơnoh mă yoa, pơplih phrâo glông bruă mă jia…

            ****Khua mir sir dêh ]ar Êjip, ơi Abdel Fatah al Sisi amra [u nao jơnum hrom khul gum hơb^t châu Phi hăng dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ, pơphun [ơi dêh ]ar Equatorial Guinea dơ\ng mơng lơ 19-21/11 ôh. Tui hăng tơlơi pơhing mơng dêh ]ar  Êjip, dêh ]ar anai kơnong mơ^t mơnuih pơ ala kơ ding jum pơtom hiăp nao jơnum prong plah wah dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ hăng châu Phi kiăng pơgăn bruă ngă mơng dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ ngă bơ be] djơ\ kơ ano\ tu\ yua dêh ]ar Êjip. Lơm anun, hră pơhing phrâo Anadolu dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ brơi thâo, bruă phun kơ`ăm tơlơi jơnum prong plah wah dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ hăng châu Phi anai kiăng bơkơtoai kơ bruă mă mơng châu Phi hăng dêh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ ngă hrom amăng thun 2015-2018 amăng bruă tuh tia pơkra pơjing, apui lơtrik hăng s^ mơdrô ./.

****{irô ding jum wai lăng Tơlơi rơnuk rơnoa hăng Tơlơi phiăn deh ]ar Hà Lan tôm brơi lơ 14/11 lăi pơthâo, sa tơlơi bơk’toai hmâo mă laih kơplah wah deh ]ar Hà Lan hăng deh ]ar Ukraina bơdjơ\ nao bruă mă ba đuăi h’dôm tơhla pơ]ah mơng rơdeh por Bô-ing 777 djă anăn MH17 mơng {irô wai lăng rơdeh por deh ]ar Malaysia le# trun [ơi kual Ngo\ deh ]ar Ukraina lom lơ 17/7 phrâo rơgao. Bruă mă ba đuăi amra pơ phun ta` hloh tơdah dưi, hăng tơlơi gum hrom mơng h’dôm [irô [ơi anai. Tơlơi bơk’toai dưi hmâo găh yu\ tơlơi lăng [uh mơng Khul wai pơgang rơnuk rơnoa hăng gum hrom châu Âu. Amăng hrơi anai m’tam, lơ 15/11, sa gru\p m’nuih juăt bruă pơhroa nao pơ pe\ đuăi mơng [ôn prong Kharkov nao pơ\ tring ]ar Donesk kiăng djru gơnam tam mă yoa ]i kiăng./.

            ****Sa boh jơnum min sang gum hơb^t djop dêh ]ar tom brơi, lơ 14/11 jăm [uah kơnuk kơna đăo Islam IS ngă tơlơi pơhu\i bral hơngal kơ mơnuih [ôn sang dêh ]ar Syria, yua ngă rai tơlơi soh sat rơgao hơnong, ba truh tơlơi blah wang. Jơnum min anai pơtrun hiăp brơi ba [ing khua mua tơhan đăo Islam phat kơđi gơ`u [ơi jar kmar. Hră lăi pơthâo tơlơi hu\i rơhyưt kơ lu mơnuih [ôn sang amăng dêh ]ar Syria yua kơ tơhan đăo Islam anai ngă, pơdjai mơnuih mơnam, trơ\i tơkoai, iâu pơmut ]ơđai ngă tơhan, ngă hlun kơ tơlơi rơkơi bơnai, pơgo# [ing đah kơmơi khom hơmâo ană. Hră lăi pơthâo anai lăi rơđah, khua mua git gai ling tơhan đăo Islam ngă rai sa tơlơi soh prong blah ngă, pơdjai mơnuih mơnam lơm kơsung ngă sat kơ mơnuih [ôn sang hơmâo phao kơtoang./.

              ****Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah (WHO) tôm brơi lơ 14/11 brơi thâo, k’man Ebola ngă laih [ia\ biă mă `u 5 rơbâo 177 ]ô m’nuih djai, amăng mrô 14 rơbâo 413 ]ô djơ\ k’man. Tui hăng [ing juăt bruă ia jrao rong lon tơnah, khă klin ruă hmâo gru nam ]i plai [ia\ laih [ơi sa dua kual, samơ\ go\ng gai h’dôm bôh deh ]ar ăt djă pioh mơn h’dôm bruă pơgang hlôm hlâo ăt kah hăng hyu lăi pơthâo dơng kơ m’nuih [ôn sang thâo./.

                                                            ]ih pơblang hăng pôr : Nay Jek-Siu H'Prăk