Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

****Hmư\ tui tơlơi jăk iâu mơng Gru\p g^t gai Ping gah deh ]ar ta hăng Jơnum min djo\p djuai ania m’nuih m’nam deh ]ar Việt Nam, ơi Du Chính Thanh, Khoa gum bruă Ding jum k’đi ]ar Ping gah deh ]ar Khe\], Khoa Jơnum min Bruă jơnum bơk’toai đơ đam deh ]ar Khe\] ba jơlan hlâo Gru\p khoa pơa la gưl glông Ping găh hăng khul bơk’toai deh ]ar Khe\] rai ]oa\ hăng mă bruă [ơi deh ]ar Việt Nam mơng lơ 25-27/12/2014. Lơ 26/12/2014, ơi Du Chính Thanh bơk’toai laih hăng ơi Nguyễn Thiện Nhân, Khoa gum bruă Ding jum k’đi ]ar, Khoa Jơnum min djo\p djuai ania m’nuih m’nam deh ]ar Việt Nam, lăi pơthâo hăng Khoa deh ]ar ta ơi Nguyễn Tấn Dũng, Khoa mir sir deh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang hăng Khoa g^t gai Ping gah deh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng bơni kơ ơi Du Chính Thanh hăng h’dôm ding k’na amăng Gru\p rai ]oa\ deh ]ar Việt Nam; pơs^t yôm phăn tal rai ]oa\ anai hăng tơlơi rô nao rai dua Ping gah, dua bôh deh ]ar Việt Nam hăng Khe\] ră anai./.

****Amăng dua hrơi lơ 26 hăng lơ 27, [ơi tring ]ar Bắc Giang, Khul bơvih bơvang brơi bruă mă kơ mơnuih [ôn sang, Jơnum min Gơnong phun pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta ngă hro\m {irô  kơ Khua git gai wai lăng pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta pơphun Tơlơi jơnum kơ bruă mă djru mơnuih [ôn sang thun 2014 mơng hơdôm tring ]ar gah kual kơdư. Ơi Huỳnh  Ngọc Sơn, Kơ-iang Khua git gai pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar nao jơnum hrom hăng git gai mông jơnum. Jơnum anai pơtum lăi nao kơ 8 mơta bruă mă, amăng anun pơs^t hơdôm mơta tơlơi pơtrun phrâo mơng tơlơi phiăn kơ bruă ]ơkă jum mơnuih [ôn sang, mă hiap pơgôp kơ kơ]ăo bruă lăi pơthâo tơlơi ngă tui hră pơtrun lu anom bruă mrô 525 kơ bruă nao bưp mơnuih [ôn sang mơng [ing pơ ala kơ mơnuih [ôn sang.  {ing khua mua nao jơnum hơmâo lăi pơthâo, kho\m pơđ^ tui dơng tơlơi gơ grong mơng djop anom bruă amăng sang bruă khua git gai wai lăng pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar, khul khua mua pơ ala amăng bruă bưp mơnuih [ôn sang, pơsir hră mơnuih [ôn sang [om kiơng pơsir hră tơgu\ kơđi hăng lăi glăi kơ mơnuih [ôn sang hmao klon, pơtô brơi mơnuih [ôn sang ngă hră tơgu\ kơđi djơ\ tơlơi phiăn./.

****“Bruă s^ akan h’dang kơ deh ]ar ta\] rơngiao thun 2014 pơplih phrâo dơng amăng bruă h’dôm bruă mơng bruă hyu mă akan h’dang, rông akan h’dang pioh pơkra, s^ kơ deh ]ar ta\] rơngiao, amăng anun tal blung a noa akan h’dang s^ kơ deh ]ar ta\] rơngiao giam hmâo 8 klai dolar Mi”. Tơlơi pơhing dưi ba tơbiă amăng mông jơnum klah ]un glăi gơnong bruă akan h’dang thun 2014, ngă tui k’]a\o bruă thun 2015 pơ phun amăng tlăm tôm brơi lơ 26/12 [ơi Hà Nội. Dua m’ta gơnam tam phun djru kơ prăk pơhrui glăi mơng gơnam s^ kơ deh ]ar ta\] rơngiao mơng gơnong bruă le\ h’dang hăng akan tra, biă `u h’dang tơkai ko# hmâo giam truh ha m’krah noa s^ gơnam kơ deh ]ar ta\] rơngiao. Bôh tơhnal rông akan h’dang đ^ dơng, hmâo tơlơi pơplih klă rơđah biă amăng tơlơi pơkra glăi h’dră kơplah wah m’nuih rông, biă `u hăng h’dang tơkai ko# hăng h’dang grong, dưi ngă tui tơhnal gal, bôh tu\ yoa mơng bruă rông h’dang deh ]ar Việt Nam hăng anih anom pioh s^. Abih bang gơnong bruă akan h’dang hrưn đ^ amăng thun 2015, mrô akan h’dang pơhrui khom hmâo 6 klăk 600 rơbâo tơn, đ^ 5,5% bơhmu hăng thun anai, hăng noa s^ kơ deh ]ar ta\] rơngiao hmâo 8 klai 500 klăk dolar Mi./.

****Klam tom brơi, lơ 26/12, [ơi [ôn prong Đà Lạt, tring ]ar Lâm Đồng, Ding jum gru grua boh thâo  pơ rơguăt drơi jăn }ơkă tuai pơphun jơnum pơkă hơnong abih bang kơ bruă ]ơkă tuai kual }ư\  siăng truh thun 2020, lăng nao pơ anăp truh thun 2030, laih dơng lăi pơthâo hơdră pơtrut pơsur bruă ]ơkă tuai amăng dêh ]ar. Tui hăng Hră pơtrun Khua dêh ]ar ta tu\ ư laih, truh thun 2020, ngă pơgiong hơnong pơkă kơ bruă ]ơkă tuai kơplah wah djop tring ]ar: Lâm Đồng, Dak Lak, Dak Nông, Gia Lai hăng Kon Tum kho\m ngă tui hlom bom. Amăng hrơi blan anai, djop tring ]ar amra pơkra hơdră ming pơkra gơnam s^ mơdrô bơvih bơvăng kơ tuai rơnguai, gơnam pha  ra hơjăn kơkual, kơtưn kiăng truh thun 2030, bruă ]ơkă tuai kual }ư\ siăng jing sa kual bơvih [ong huă yom. Jơnum anai, pơtum lăi nao kơ lu tơlơi rơkâo pơkă hơnong pơđ^ kyar, hơna] mă tơlơi gêh găl amăng kual ngă hiư\m pă mă yua hơmâo boh tơhnal klă. Jơnum anai pioh lu mông lăi pơthâo, pơtruh nao rai, bơkơtoai dlam kơ hơdră pơtrut pơsur bruă ]ơkă tuai amăng dêh ]ar hăng ako\ `u “Mơnuih dêh ]ar Việt Nam ]uă ngui amăng dêh ]ar Việt Nam-R^m wo\t hyu ngui thim sa tơlơi khăp kơ lo\n ia” Yua kơ Ding jum Gru grua Pơ rơguăt drơi jăn hăng }ơkă tuai pơphun ngă./.

            ****Mơgoah tôm brơi lơ 26/12, Khul kơ phê Buôn Ma Thuột pơ phun bruă bơk’toai kơ bôh tơhnal hăng pơs^t jơlan gah amăng bruă pla – s^ mdrô kơ phê pha ra [ơi tring ]ar. Tring ]ar Dak Lak le\ tring ]ar hmâo kual lon pla kơ phê do\ng tal sa đơ đam deh ]ar ta, hăng năng ai `u 203.000 e\ktar, amăng anun năng ai `u 70.000 e\ktar dưi tuh pơ plai mă yoa h’dôm tơhnal pơkă pla pơkra kơ phê k’jăp ph^k. Amăng mông bơk’toai, h’dôm khoa pơ ala lăi le\, bruă pơlar kơ phê pha ra ră anai [ơi Dak Lak glăk bư\p sa dua m’ta tơlơi tơnap tap gah bruă s^ mdrô, tơlơi pơlir h’b^t hăng tơhnal k’jăp ph^k… Yoa anun khom ngă tui ha amăng ple\ h’dôm bruă pơsir kah hăng: pơđ^ tui bôh thâo wai lăng anom bơvih [o\ng, Anom mă bruă hrom, gru\p pơkra pơjing; k’tưn k’sem min pơlar anih anom s^ mdrô, lăi pơthâo gơnam tam; ngă tui h’dôm bruă pla djơ\ hloh hăng tơlơi pơplih hyuh hyang; pơdo\ng h’dră bruă djơ\, po\k pơhư ngăn rơnoh kơ anom bơvih [o\ng …

****Anom bruă wai lăng kơyâo glai tring ]ar Gia Lai ngă hrom Anom bruă tơhan pơlih pơ]ruih apui [ong sang  hăng pơgang apui [ong sang gah kông tơhan kông an tring ]ar laih anun anom bruă Khua  ling tơhan tring ]ar pơphun pơto\p amăng bruă mă pơhlôm pơgang tơlơi truh apui [ong glai hơtal 2 thun 2014 [ơi tring glông Mang Yang, Gia Lai. {ơi mông pơtop hrăm, pơjing bơhmu tu tơdah hơmâo tơlơi truh biă thơ, mơnuih [ôn sang ]uh apui [ong h^ glai. {ing ling tơhan kơnuk kơna nao djru bruă pơ ]ruih apui,  hơprah apui hiư\m `u. Anai le\, hơtal ngă hro\m hrăm tơlơi pơ]ruih apui [ong glai, apui [ong sang, kiăng pơđ^ tui tơlơi thâo, bruă mă gơ grong mơng djop anom bruă kơnuk kơna, mơng pô wai lăng glai laih anun mơnuih [ôn sang amăng bruă pơhlôm apui [ong glai./.

****}ơkă thun phrâo 2015, lu bruă mă bôh thâo, adoh soang, d^k dăk amra pơ phun [ơi djo\p quận, tring glông, plơi prong amăng plơi prong jưh jom Hà Nội. Gơnong bruă wai lăng bôh thâo, bơk’jăp drơi jan hăng toai ]oa\ ngui [ôn prong Hà Nội pơdo\ng laih 50 m’ta tơlơi adoh soang pơdah hăng lu m’ta pha ra kah hăng chèo, cải lương, h’dôm tơlơi adoh bơni kơ Ping gah, bơyan bơnga, plơi pla lon ia, plơi prong jưh jom Hà Nội ha rơbâo thun ư-ang… Amăng mo\t lơ 31/12, bôh than phun mơng h’dôm bruă mă bôh thâo adoh soang ]ơkă mơak amra pơ phun [ơi kual dơnao Hoàn Kiếm. Amăng anun, [ơi tơdron lak H’kru\ blan sa păn, Sang adoh soang Phrâo Việt Nam gum hrom hăng Sang bruă pôr pơhing MOV [ôn prong Hồ Chí Minh pơ phun jơlan h’dră adoh soang “}ơkă thun phrâo 2015 – Ano# k’drưh Thăng Long – Hà Nội”, pơ pu\ h’dôm noa yôm gru grua, bôh thâo, pran joa khăp lon ia mơng m’nuih [ôn sang deh ]ar Việt Nam găn rơgao h’dôm rơnuk, biă `u Hà Nội ha rơbâo thun gru grua. Mo\t lơ 31/12/2014 hăng lơ 1/1/2015, [ơi 30 bôh quận, tring glông, plơi prong ăt amra pơ phun mơn lu jơlan h’dră adoh soang ]ơkă thun phrâo, mơak Ping gah, bơyan bơnga, ngă tơlơi ngui ngor ta#u klă kơ m’nuih [ôn sang plơi prong jưh jom. {ơi h’dôm anom pơdah tơlơi adoh soang prong mơng [ôn prong Hà Nội kah hăng Anom jơnum bôh thâo Jiăng mah Hà Nội, Anom adoh soang Âu Cơ hăng Sang adoh soang prong Hà Nội ăt hmâo mơn h’dôm jơlan h’dră adoh soang pha ra “Khúc tình xưa”, “Gửi nắng cho em”… pơdah kơ m’nuih [ơi plơi prong jưh jom lăng [rô djơ\ tal ]ơkă thun phrâo 2015./. 

 

          Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Rơbeh kơ 2 rơbâo ]ô m’nuih [ơi ala ]ar Assam, kual dưr ngo\ deh ]ar India pơ pe\ đuăi mơng sang do# kiăng đuăi hyu rap dap, tơdơi kơ khul tơhan klah phung [ơi ala anai pơdjai giam truh 70 ]ô m’nuih. M’nuih [ôn sang hyu doah e\p h’dôm anih anom do# jăng jai djru ba, yoa kơ gong gai ala ]ar Assam pơdo\ng đ^ tơdơi kơ h’dôm tơlơi k’sung blah đing đăo le\, yoa kơ khul ngă h’kru\ djuai ania Bodo hmâo phao k’toang k’sung anăp nao, ngă biă mă `u 69 ]ô m’nuih djai, amăng anun hmâo 18 ]ô ]ơđai. {ơi anăp tơlơi k’sung blah anai, Khoa ding jum wai lăng tơlơi rơnuk rơnoa deh ]ar India ơi Kiren Rijiju lom lơ 25/12 nao laih pơ\ Assam kiăng pơs^t tơlơi, lom anun khul ling tơhan dưi ba nao [ơi h’dôm anih anom anai. {irô ding jum wai lăng tơlơi rơnuk rơnoa deh ]ar India k’tưn ba nao ling tơhan pơ\ Assam amăng mông tơlơi bơngo\t m’nuih [ôn sang k’sung blah pơ ala glăi djuai ania Bodo./.

****Hră pơhing phrâo The Times hmư\ hing dêh ]ar Anglê hơmâo ruah yă Angela Merkel Khua dêh ]ar Đức jing mơnuih ngă gru hing ang kơ thun 2014, yua hơdôm tơlơi pơgop pran mơng `u amăng bruă pơgang tơlơi rơnuk rơnua kual châu Âu. Ano\m bruă hră pơhing phrâo anai lăi, tơlơi gơ grong mơng yă Merkel amăng bruă pơjing tơlơi bưp nao rai kơplah wah dêh ]ar Nga hăng kual yu\, tơdơi kơ hơmâo tơlơi rung răng [ơi bul pơtâo Krưm. Khua dêh ]ar Đức ăt arăng lăng kah hăng khua kơđi ]ar kual châu Âu hmư\ hing hloh yua sa amăng hơdôm ]ô đah kơmơi ngă khua hơmâo tơlơi dưi amăng ro\ng lo\n tơnah.  Yă Angela Merkel, thun anai 59 thun, ngă khua dêh ]ar Đức hơtal blung a jing đah kơmơi mơng thun 2005. ~u hơmâo anăn dong mrô sa amăng mrô 100 ]ô đah kơmơi hơmâo tơlơi dưi hloh [ơi ro\ng lo\n tơnah thun 2014 mơng ano\m bruă Hră pơhing phrâo Forbes dêh ]ar Mi po ruah ./.

            ****Amăng bruă ngă [u hmâo hlơi pơmin nao, deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ phrâo pơkôl amra gum hrom k’jăp hăng deh ]ar Iraq amăng bruă blah k’do\ng glăi khul tơhan h’kru\ “Kơnuk kơna Islam” (IS) pơ anăn mă, khul glăk soa mă h’dôm kual lon prong prin [ơi deh ]ar Iraq hăng Syria. Pơhiăp amăng mông jơnum hăng m’nuih mă tơlơi pơhing hrom hăng Khoa deh ]ar Iraq ơi Haidar al-Abadi  glăk do# ]oa\ deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ, Khoa deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ ơi Ahmet Davutoglu , pơs^t: deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ amra pel e\p h’dôm tơlơi pơ]eh h’pă kiăng k’tưn đ^ gum djru kơ deh ]ar Iraq, amăng anun hmâo bruă pơhra\m khul djuai ania Kurd k’do\ng glăi khul Kơnuk kơna Islam. Deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ hăng deh ]ar Iraq hmâo hrom h’dră nao giam amăng bruă k’do\ng blah abih bang h’dôm khul gru\p ngă pirat amăng kual./.

****Kơnuk kơna dêh ]ar Sudang hơmâo pơtrun hiăp pơkiăo đuăi khul khua mua dêh ]ar mơng Hơdră bruă pơđ^ kyar Sang gum  hơb^t djop dêh ]ar UNDP anun le\ Yvonne Helle hăng pô djru bruă git gai  UNDP Ali Al Zatari. Bruă ngă anai, brơi [uh tơlơi gum hro\m [u klă kơplah wah hơdôm jơlan hơdră mơng Khua mir sir dêh ]ar Sudang ơi Omar Al Bashirr pơkdong glăi hăng anom bruă mơng sang gum hơb^t djop dêh ]ar mă bruă [ơi dêh ]ar anai. Khua ]ih pioh sang gum hơb^t djop dêh ]ar ơi Ban Ki Mun jăm [uah bruă mă anai mơng Khartoum jing Kơnuk kơna dêh ]ar Sudang./.

****Tôm brơi lơ 26/12, {irô ding jum wai lăng prăk kak deh ]ar Nga lăi pơthâo tơlơi pơkă lăng hlâo noa ia jâu thun 2015 amra amăng rơnoh 60 dolar Mi lom sa k’thung hăng noa prăk ru\p amra jing 51 pơplih mă 1 dolar. Hăng tơlơi pơkă lăng hlâo anai, {irô ding jum wai lăng prăk kak deh ]ar Nga ăt amra pơkra glăi mơn ngăn drăp kơ thun dơi. Khoa {irô ding jum wai lăng prăk kak deh ]ar Nga ơi Anton Siluanov brơi thâo khom ba tơbiă tơlơi pơs^t amăng blan 1 pơ\ anăp kiăng pơplih phrâo hloh [u dah k’tưn mă yoa h’dôm keh prăk djă pioh, amăng mông noa ia jâu trun noa hăng prăk ru\p trun noa ngă bơdjơ\ nao [u [ia\ ôh tơlơi bơvih [o\ng. Deh ]ar Nga amra khom mă yoa dơng 500 klai ru\p kơ ngăn drăp thun 2015 hăng khom mă yoa Keh prăk djă pioh./.

                              }ih pơblang hăng pôr : Nay Jek-Siu H'Prăk