Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

             ****To# tui h’dôm bruă mă amăng mông Jơnum Gưl glông APEC 22, tôm brơi, lơ 10/11, Bruă jơnum gưl glông anom bơvih [o\ng APEC thun 2014 pơ phun laih [ơi Anom jơnum deh ]ar Khe\] pơ\ Bắc Kinh. Nao pơhmư\ bruă jơnum hmâo khoa pơ ala mơng rơbeh kơ 1500 gru\p ba jơlan hlâo amăng kual. Anai le\ tơlơi yôm phăn hloh mơng anom bơvih [o\ng châu Á – Thái Bình Dương hăng dưi pơ phun amăng Rơ-wang hrơi 7 Gưl glông APEC, kiăng ngă gal kơ h’dôm bôh anom bơvih [o\ng bơ bư\p nao rai, lăi pơthâo nao rai [ơi anăp hăng lăi đ^ h’dôm tơlơi rơkâo kơ h’dôm Khoa moa gưl glông APEC. Khoa mir sir deh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang dưi jăk iâu nao pơhmư\ hăng đ^ pơhiăp hăng sa ]ô toai jăk iâu amăng tal jơnum mơng Bruă jơnum lăi nao kơ “K’tưn tô nao rai kual: H’dôm tơlơi gleng nao hlâo tuh pơ plai, anom mă yoa hăng h’dră bruă”. Ơi Trương Tấn Sang lăi rơđah đ^ h’dôm tơlơi gir run hăng gum h’go#p mơng ASEAN amăng bruă pơ phô hăng pơtru\t bruă s^ mdrô nao rai ta#u klă, tuh pơ plai, k’tưn tô nao rai amăng bruă APEC hăng [ơi châu Á – Thái Bình Dương lăih anun pơs^t yôm bruă phun mơng h’dôm bôh anom bơvih [o\ng lom pơlir h’b^t hăng tô nao rai amăng kual, Khoa mir sir deh ]ar ta rơkâo h’dôm anom bơvih [o\ng gum hrom gir run ngă tui Rơ-wang bruă pơkă hăng Glông bruă tô nao rai APEC dưi pel e\p amăng h’dôm mông Jơnum gưl glông [ơi Bali hăng Bắc Kinh. Khoa mir sir deh ]ar ta rơkâo h’dôm anom bơvih [o\ng gum hrom dơng hăng djru deh ]ar Việt Nam amăng bruă đ^ kyar anom mă bruă, biă `u ngăn rơnoh, bôh thâo phrâo hăng pơđ^ tui bôh thâo bruă mă./.

****Klăm hrơi tơ\m brơi lơ 10/11, [ơi sang jơnum pro\ng ]ar kmar lo\n ia Khe], khua mir sir dêh ]ar ta, ơi Trương Tấn Sang, hơmâo nao jơnum pro\ng ha\ng hdôm khua mua pơ pro\ng công ty APEC, laih anu\n nao bơkơtuai ha\ng hdôm khua ding kna djru bruă gah tơlơi bơvih [o\ng huă APEC ( ABAC). Khul khua ding kơna lăi pơyôm bia\ ma\, laih anu\n dja\ pioh hdôm tơlơi rơkâo đ^ s^t nik mơng ABAC gah jơlan hdră nga\ hro\m, pơmut hro\m tơlơi bơvih [o\ng huă [ơi kual, ăt kah ha\ng pơđ^ h^ tơlơi dưi APEC. Khua g^t gai [irô s^ mdrô laih anu\n măi mok dêh ]ar Việt Nam. Khul gru\p tuh pơ alin Sài Gòn, khul gru\p Sovico, kual sang măi Sài Gòn – Bình Phước, laih anu\n khul gru\p Miên Viễn Triều  (MVT), pơ\ ala brơi hdôm công ty Việt Nam, ama\ng khul gru\p djru bruă s^ mdrô APEC ( ABAC), hơmâo rai jơnum ]rông lô hro\m./.

****To# tui tal jơnum lok 8, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta tal 13, tlăm tôm brơi, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta pơs^t pel e\p laih Tơlơi pơtrun pơs^t kơ k’]a\o bruă đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam thun 2015 hăng Tơlơi pơtrun pơs^t kơ ngăn drăp mă yoa mơng kơnuk kơna thun 2015 hăng lu khoa pơ ala tu\ ư hrom. Kiăo tui anun, thun 2015, abih bang mrô gơnam tam amăng deh ]ar GDP đ^ 6,2%, abih bang prăk pơhrui glăi mơng gơnam s^ mdrô kơ deh ]ar ta\] rơngiao năng ai `u 10%, mrô blơi mu\t gơnam tam bơhmu hăng s^ gơnam tam năng ai `u 5%; rơnoh noa blơi yoa CPI năng ai `u 5%, abih bang prăk tuh pơ plai abih bang m’nuih m’nam năng ai `u 30% -32% GDP, mrô sang ano# [un rin hro\ trun 1,7% truh 2%... H’dôm mông do# glăi tlăm tôm brơi, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hmư\ Khoa gum bruă Jơnum min apăn bruă Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang, Khoa Jơnum min bơvih [o\ng mơng Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta ơi Nguyễn Văn Giàu lăi pơdah Tơlơi lăi pơthâo glăi bruă pơblang, tu\ mă, pơkra glăi hră ]ih pơkra Phiăn anom bơvih [o\ng pơ plih pơkra; laih anun [ing khoa pơ ala m’nuih [ôn sang bơk’toai kơ sa dua bôh yôm do# hmâo tơlơi gum pơhiăp pha ra amăng hră ]ih pơkra phiăn anai./.

****Klăm hrơi tơ\m brơi lơ 10/11, khua g^t gai [irô khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Hạnh Phúc brơi thâo, hơmâo ruah đ^ 4 ]ô khua ding jum lăi glăi tơlơi tơ`a. Đuăi tui anu\n, hơmâo 4 ]ô khua Ding jum lăi glăi hdôm tơlơi tơ`a tal anai le\, Khua Ding jum Công thương, khua Ding jum djru bruă kơnuk kơna, khua ding jum wai lăng ma\ bruă, mơnuih rơka rơka], laih anu\n mơnuih mơnam, khua ding jum wai lăng gah bruă pơdu\ pơgiang dêh ]ar ta. Anai le\ 4 lơm kơ 5 ]ô khua ding jum brơi rai tơlơi tơ`a đ^ khul khua g^t gai [irô khul khua g^t gai wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, tui hluai ha\ng mrô tơlơi tơ`a đ^ mơng khul khua ding kơna, [irô khul pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang, pioh ruah đ^ 4 ]ô khua ding jum lăi glăi hdôm tơlơi tơ`a tal anai. Tui ha\ng jơlan hdră, tơlơi tơ`a đ^ tal anai mơng khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang ta, djơh ha\ng hơdôm khua ding jum anai, pơ phu\n mơng lơ 17/11 truh lơ 19/11,  amra pôr pơthâo to\ tui klôn, [ơi go\ng phu\n Hệ Thời sự tổng hợp, Go\ng phu\n jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam./.

            ****Tlăm tôm brơi lơ 10/11, [ơi Hà Nội, {irô ding jum wai lăng bruă đang hmuă hăng pơđ^ kyar [ôn lan deh ]ar ta pơ phun bơk’toai “K’sem min h’dră bruă đ^ kyar bruă ngă hmua pơdai k’jăp djru pơdo\ng glăi gơnong bruă braih pơdai deh ]ar Việt Nam”. Amăng mông bơk’toai, [ing khoa pơ ala lăi le\ ngă hmua pơdai k’jăp khom djơ\ hrom hăng pơhlôm bôh tu\ yoa mơng m’nuih ngă hmua pơdai amăng h’dôm m’ta noa gơnam tam. M’nuih ngă đang hmua khom k’do\ng glăi na nao hăng prăk mă yoa blơi pơjeh, kơmo\k pruai đ^ noa, lom anun braih pơdai s^ [u h’đong ôh, djơ\ ano# `u do# hmâo tơlơi joă noa mơng [ing hyu doăh blơi s^ hăng anom bơvih [o\ng pơhrui blơi braih pơdai… Kiăo tui anun, hră ]ih pơkra “Pơdo\ng glăi gơnong bruă braih pơdai deh ]ar Việt nam” khom ngă rơđah h’dôm bruă pơsir kiăng pơđ^ tui bôh tơhnal hăng pran bơk’tưn mơng gơnong bruă braih pơdai, pơlar braih pơdai k’jăp sui thun [ơi anih anom s^ mdrô./.

            ****Khul đah bơnai tring ]ar Dak Lak, ngă hro\m ha\ng [irô g^t gai wai lăng tơhan pơguai lo\n ia tring ]ar, phrâo ako\ pơjing ba khul đah bơnai tring ]ar Mondulkiri ( dêh ]ar Kur), nao ]ua\ lăng 2 hơbo# bruă:  “Khăm ha\ng pơjrao duăm ruă mơng tơhan ha\ng mơnuih [ôn sang” , [ơi buôn Drang Phôk, să Krông Na ( tring glông Buôn Đôn), laih anu\n Hơ\p tác să mơ`am rơvơi”, [ơi buôn Tơng Ju\, să Ea Kao ( [ôn pro\ng Buôn ma Thuột). Jơlan hdră hyu ]ua\ lăng anai, kiăng lăi pơthâo brơi truh [irô đah bơnai tring ]ar Mondulkiri, gah tơlơi ma\ bruă,  sa dua  hbo# brua\ yôm pơ phăn, kiăng pơđ^ kyar tơlơi bơvih [o\ng huă, laih anu\n răk rem wai lăng drơi jăn brơi neh met wa, mơnuih [ôn sang do\ [ơi pơguai lo\n ia, kual plơi pla mơnuih [ôn sang djuai ania [ia\. Jơlan hdră anai kiăng djru brơi khul đah bơnai 2 bơnah pơbư\p nao rai, hrăm nao rai hdôm tơlơi ga\n gao thâo thăi, pơhư] phung đah bơnai je\ giăm, hgum gôp kplah wah đah bơnai mơnuih [ôn sang do\ pơ guai lo\n ia tring ]ar Dak Lak ha\ng tring Mondulkiri./.

 

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Khoa deh ]ar Japan ơi Shinzo Abe hăng Khoa mir sir deh ]ar Khe\] ơi Tập Cận Bình tlăm tôm brơi lơ 10/11 hmâo laih bruă bơk’toai gưl glông [ơi Anih jơnum deh ]ar Khe\] pơ\ Bắc Kinh. Anai le\ bruă bơk’toai gưl glông blung a kơplah wah Khoa dua bôh deh ]ar yap mơng bruă bơk’toai blan 5/2012 [ơi Bắc Kinh kơplah wah Khoa deh ]ar Japan lom anum le\ ơi Yoshihiko Noda hăng Khoa deh ]ar Khe\] ơi Ôn Gia Bảo. Amăng mông bơk’toai giam hmâo ha m’krah mông, Khoa deh ]ar ơi Abe pơdah pran joa ]ang rơmang dua bôh deh ]ar gir run hrom pơplih phrâo [ia\ tơlơi rô nao rai dua bơnah hmâo [u mơak amăng rơbeh kơ 2 thun rơgao. Tui hăng [ing pơblang tơlơi anai, bruă bơk’toai gưl glông deh ]ar Japan hăng deh ]ar Khe\] tal anai amra lăng sa yak anăp nao yôm phăn kiăng ngă mơak glăi tơlơi rô nao rai dua bôh deh ]ar ră anai. Khă hnun hai, amra tơnap biă mơng hmâo tơlơi pơplih yoa kơ dua bôh deh ]ar ăt do# [u đăo gơnang nao rai tơdroă mơn./.

****Khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama tơm dih lơ 9/11, hơmâo truh  laih pơ\ plơi pro\ng jưh jo\m Bắc Kinh, dêh ]ar Khe], nao jơnum pro\ng gah tơlơi bơvih [o\ng huă Châu Á – Thái Bình Dương (APEC), pok blung hlâo nao ]ua\ hdôm lo\n ia Châu Á, kiăng pơs^t jơlan hdră nga\ hơmâo dưm knar [ơi kual anai. Tui ha\ng kơ]a\u bruă, pơjưh pơbưp khua mua dêh ]ar Khe], lơ lơ 12, 13/11, Khua mir sir dêh ]ar My, ơi Bara\k Ôbama  pơ pe\ đua\i, mơng Bắc Kinh, hdai nao ]ua\ dêh ]ar Myamar, pioh nao jơnum khua pơ pro\ng Đông Á [ơi Nay-Pi-tô, laih anu\n lơ 15/16/11, ơi Ôbama amra nao ]ua\ dêh ]ar Ô-Xtrâylia, nao jơnum khua pơ prong khul G20 [ơi [ôn pro\ng Brisbane. Tui ha\ng ara\ng pơblang glăi, hlăk anai tơlơi ru\ng răng [ơi hdôm dêh ]ar; Iraq, Syry, Ukraina, tơlơi hyu ]ua\ mơng khua mir sir dêh ]ar My anai yôm bia\ ma\, ama\ng tơlơi ngă hmâo dưm kơnar mơak hlăk ha\ng hdôm dêh ]ar Châu Á – Thái Bình Dương, phu\n `u le\ jơlan hdră ha\ng dêh ]ar ta] rơngiao mơng ~u./.

****{ia\ biă mă `u 10 ]ô tơhan polis djai amăng dua tơlơi p^t bôh pơtuh tôm brơi lơ 10/11 [ơi deh ]ar Afganista. K’tang hloh le\ tơlơi p^t bôh pơtuh pơđam nao [ơi sa anih mă bruă tơhan polis pơ\ tring ]ar Logar ngă 7 ]ô tơhan polis djai. Ră anai akă hmâo hlơi truh pơhiăp gơgrong ba ôh tơlơi anai. Samơ\ lu bôh than anai le\ h’dôm tơlơi k’sung blah yoa Taliban pơ phun. Amăng h’dôm blan je# hăng anai, Taliban k’tưn h’dôm bruă mă gơ`u k’do\ng phă Go\ng gai deh ]ar Afganistan lom h’dôm khul wai lăng rơnuk rơnoa deh ]ar Afganistan amra tu\ mă wai lăng abih bang bruă pơgang rơnuk rơnoa tơdơi kơ khul tơhan pơlir h’b^t jar k’mar yoa kơ Khul pơkôl Bắc Đại Tây Dương (NATO) apăn ako# pơ pe\ đuăi amăng rơnu\] thun anai./.

****Khua ding jum s^ mdrô dêh ]ar Khe] hrơi tơm brơi lơ 10/11 pôr pơthâo, dêh ]ar anai ha\ng dêh ]ar Hàn Quốc phrâo pơjưh h^ tơlơi bơkơtuai nao rai dua bơnah gah k^ pơkol s^ mdrô rơngai pô (FTA). Dua bơnah hmâo tu\ ư 22 ]ra\n hdră, ama\ng tơlơi k^ pơkol s^ mdrô rơngai pô, ama\ng abih băng bruă ma\, gơnam tam, tuh pơ alin, prăk kak, tơlơi pơhing. Anai le\ tơlơi k^ pơkol s^ mdrô rơngai pô tal blung mơng dêh ]ar Khe], ama\ng bruă s^ mdrô ha\ng điện tử, laih anu\n tơlơi pơhing gah prăk kak./.

              ****Khoa pơ ala kơ deh ]ar Mi gơgrong tơlơi [ơi deh ]ar Triều Tiên ơi Robert King tôm brơi lơ 10/11 brơi thâo, deh ]ar Mi pơs^t bruă Bình Nhưỡng phrâo tlaih 2 ]ô m’nuih do# glăi mơng Mi [ơi deh ]ar anai. Dua ]ô m’nuih Mi dưi tlaih anun khom tu\ mă laih bruă mă tơnap tap [ơi deh ]ar Triều Tiên yoa kơ tơlơi soh hyu kra#u su\ hăng k’do\ng phă kơnuk kơna. Hlâo kơ anun akă hmâo 3 rơ-wang hrơi 7, deh ]ar Triều Tiên ăt tlaih mơn sa ]ô m’nuih deh ]ar Mi pơkon. {ing lăng tui mơng Mi hăng kual Yu\ rong lon tơnah akă rơđah tơlơi h’ge\t ôh mơ\ pơtru\t laih Bình Nhưỡng tlaih h’dôm ]ô m’nuih Mi amăng mông anai samơ\ lăi anai le\ gru nam klă kơ deh ]ar Triều Tiên./.

                                   }ih pơblang hăng pôr : R]om H'Ly-Siu H'Prăk-Rơluch Xuân