Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta:

****Ăt amăng mông jơnum lok 8, [ing pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta hơtal 13, hrơi anai, lơ 4/11, [ing pơ ala bơkơtoai nao rai amăng grup lăi nao lu kơ]ăo bruă tơlơi phiăn. Mơguah le\, [ing pơ ala bơkơtoai nao rai kơ]ăo bruă tơlơi phiăn ]ih pơkra glăi pơblih phrâo pơbuă tui hơdôm mơta tơlơi phiăn duh jia s^ blơi gơnam mơdrô lu hăng kơ]ăo bruă tơlơi phiăn duh jia.  }i klăm, [ing pơ ala bơkơtoai kơ jơlan hơdră pơtrun kơ bruă man pơdo\ng  ring bruă tơdro\n rơdeh por jar kmar Long Khánh, bruă pơs^t Hră pơkôl Sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar pơgăn tơlơi ngă sat taih ]o\m amăng mông mă hăng tơ`a pơkhuer mơnuih soh [udah ngă tơlơi bơtơhmal kơtang tit sat răm kơ ană mơnuih, ngă pơ mlâo arăng laih anun bơkơtoai kơ bruă pơs^t h^ Hră pơkôl Công ước mơ\ng Sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar pơkă kơ tơlơi dưi mơnuih rơven rơvo./.

****Klăm hrơi tơ\m brơi lơ 3/11, [ơi [irô kơnuk kơna dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Tấn Dũng, khua dêh ]ar ta, hro\m ha\ng kơ ia\ng khua dêh ]ar ta, ơi Vũ Đức Đam, g^t gai jơnum ha\ng hdôm khua ding jum, sang bruă kơnuk kơna, [ôn pro\ng Hà Nội ha\ng [ôn pro\ng Hồ Chí Minh, kiăng pơsir h^ hdôm tơlơi tơnăp tăp, do\ pơgun bruă pơhra\m lui gơ` hơt jrao ma túy. Đ^ pơhiăp [ơi mông ma\ bruă, ơi Nguyễn Tấn Dũng, khua dêh ]ar ta lăi rơđah, mrô mơnuih gơ\` hơt jrao [ơi dêh ]ar ta đ^ jai lu, [u djơ\ kơnong hyu pel e\p, ju\ yăp [u abih, [udah hơmâo thim, samơ\ yua tơlơi hrăm lui h^ gơ\` hơt jrao ma túy aka tu\ yua lu ôh, mrô mơnuih gơ` glăi hơt jrao ma túy lu bia\ ma\. Tơlơi mơnuih gơ\` hơt jrao ma túy jai hrơi jai đ^ lu, [u ba rai tơlơi duăm ruă, truh djuai ania đô] ôh, samư\ ba rai tơ’lơi rung răng, hu^ rơhyưt brơi mơnuih mơnam, pơgun truh tơlơi rơnuk rơnua hd^p mơda mơnuih [ôn sang. Khua dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Tấn Dũng lăi dơlăm tui anai; “ Bruă ngă pơgăn ha\ng pơhlôm ma túy le\, tơtra\u, kho\m gir anh, khu\t khăt, na nao. Kho\m lăng pơtu\m glăi abih ba\ng, lăng glăi, yua hơge\t mơnuih gơ\` hơt jrao ma túy jai hrơi jai lu, yua hge\t pơhra\m lui gơ\ng hơt jrao [u tu\ yua, laih anu\n lăng tui tơlơi găn gao thâo thăi mơng ]ar kmar, kiăng ba rai jơlan hdră tu\ yua, ama\ng bruă pơgăn ha\ng pơhlôm ma túy, yua tơlơi hiam drơi jăn kơ mơnuih [ôn sang ta, yua kơ djuai ania, yua tơlơi rơnuk rơnua mơnuih mơnam ta”./.

****Klăm mmo\t to\m brơi, lơ 3/11, [ơi Hà Nội, Jơnum min wai lăng bruă mă gah mơnuih mơnam mơ\ng Sang bruă pơ ala mơnuih [ôn sang dêh ]ar pơphun jơnum bơkơtoai nao rai amăng [ing pơ ala mơnuih [ôn sang hăng jơlan hơdră, tơlơi phiăn lăi noa duh jia s^ mơdrô hăt dju\p. {ing pơ ala lăi le\, pơđ^ rơnoh prăk duh jia s^ mơdrô hăt dju\p jing hơdră yom biă mă tu\ yua mơn, kiăng pơgăn tơlơi dju\p hăt. {ơi mông bơkơtoai nao rai, [ing pơ ala hơmâo hmư\ lăi pơthâo Tơlơi phiăn ]ih pơkra glăi tơlơi phiăn duh jia s^ mơdrô lu, amăng anun lăi nao kơ bruă s^ mơdrô hăt gơnam s^ mơdrô pha ra hơjăn. {ing khua mua tu\ ư hăng kơ]ăo bruă tơlơi phiăn pơkă kơ hơnong mă jia s^ mơdrô hăt, kiăng hiư\m pă kiăng pơtrun mrô mơnuih dju\p hăt. Samơ\ hơmâo mơn tơlơi pơgôp hiăp do\ bơngo\t, tơdah pơđ^ hơnong mă jia ngă hiư\m pă kiăng pơtrun mrô mơnuih dju\p hăt, pơđ^ tui prăk pơ hrui glăi kơ kơnuk kơna. Việt Nam le\ ră anai do\ amăng 15 boh dêh ]ar hơmâo lu mrô mơnuih dju\p hăt hloh ro\ng lo\n tơnah. Lơm anun, mă jia rơnoh yom kơ gơnam s^ mơdrô hăt dju\p [ơi dêh ]ar ta ră anai aset hloh kơ dêh ]ar pơko\n laih anun mơ\ng thun 2008 aka [u pơđ^ ôh mă jia truh ră anai./.

****Klăm hrơi tơ\m brơi lơ 3/11, [irô wai lăng djo\p djuai ania [ôn prong Hà Nội, ako\ pơjing tơlơi jơnum lăng glăi bruă ma\ kơ khul gum djru rơvang păn brua\ mơng thu\n 2009 – 2014. Hasa tơlơi jing  khul khua ding kơna gleng nao rơvang păn bruă pơ\ ana\p anai: Khul djru bruă [irô wai lăng djo\p djuai ania [ôn prong Hà Nội kho\m lăi glăi djơ\. {ơi mông jơnum, khul khua ding kơna lăi tui anai, rơvang păn bruă mơng thu\n 2009 – 2014 kơ [irô wai lăng djo\p djuai ania [ôn prong Hà Nội, hơmâo gleng nao tơlơi lăi glăi, laih anu\n tơlơi hgum pơhiăp hdôm jơlan hdră , ring bruă, pơdjơ\ truh ako\ pơdơng ping gah, go\ng gai plơi pla, ako\ pơdơng tơlơi hgum gôp pro\ng. Laih anu\n tui lăng, lăi glăi hdôm tơlơi do\ pơgun mơng mơnuih [ôn sang./.

****Hơdor glăi 70 thun hrơi ako\ pơjing khul ling tơhan mơnuih [ôn sang Việt Nam, 25 thun hrơi mơak kơ abih bang mơnuih [ôn sang pơgang lo\n ia, 70 thun hrơi Gru groa gah ano\m bruă kơđi ]ar, klăm to\m brơi, lơ 3/11, Sang bruă djă pioh gơnam gru đưm ling tơhan Việt Nam ngă hro\m  ano\m bruă pơdă rup gru grua boh thâo ia rơgơi hiam mơak Việt Nam Ding jum Gru grua boh thâo, pơ rơguăt drơi jăn hăng ]ơkă tuai pơphun pok pơhai pơdă rup lăi nao kơ bruă ling tơhan, tơlơi blah wang bruă hơkru\ đưm, bruă ako\ pơdo\ng pơgang lo\n ia 5 thun mơ\ng 2009-2014 [ơi ano\m pơdă rup Vân Hồ, Hà Nội. Hơmâo rơbeh 200 pok  rup ka], rup phil, rup hroă, trah pơkra ming ba pơdah, lăi nao kơ bruă ling tơhan, tơhan blah ngă, bruă hơkru\ kơ lo\n ia hăng pơgang dêh ]ar yua kơ Ano\m bruă kơđi ]ar ling tơhan ngă hro\m Ding jum gru groa boh thâo pơ rơguăt drơi jăn hăng ]ơkă tuai, Khul wai lăng bruă mă pơ hrôp hiam rup trah Việt Nam pơphun. Pơdă rup anai truh lơ 14/11 abih./.

****Lơ 3/11, [ơi tring glông Dak Glong, tring ]ar Dak Nông, [irô wai lăng ring bruă Gum djru pre lui hlâo tơlơi ngă tui REDD + [ơi tar [ar tring ]ar Dak Nông ( REDD + - Reducing Emission from Deforestation and Forest Degradation – Pơhro\ h^ asap hơ [ak drak adai rơng^t mơng tơlơi rơngiă rưng kyâo glai glô), ngă hro\m ha\ng [irô jơnum min mơnuih [ôn sang tring glông Dak Song, ako\ pơjing tơlơi pơhra\m kia\ng thâo hluh, gah tơlơi pơblih hyuh hyang hjan ang^n, hdôm mnuih wai lăng glai rưng, khul khua g^t gai, [irô, puih găk glai rưng [ơi tring glông . {ơi mông pơhra\m, hdôm mơnuih rai hrăm gah tơlơi  kơ]a\u bruă ma\, pioh pơgăn glăi tơlơi pơblih hyuh hyang hjan ang^n tring ]ar Dak Nông truh thu\n 2020. Ring bruă gum djru pre lui hlâo nga\ tui ring bruă REDD+ [ơi dêh ]ar Việt Nam./.

****To\m brơi, lơ 3/11, Jơnum min mơnuih [ôn sang [ôn prong Đà Nẵng hăng ano\m bruă JICA dêh ]ar Japan pơphun Jơnum bơkơtoai ako\ `u “Tơlơi ngă bruă pơđoh ia djah amăng [ôn prong Đà Nẵng laih anun bruă ngă tui tơlơi thâo thăi mơ\ng dêh ]ar Japan”. Hơdôm thun rơgao, hro\m hăng bruă man pơkra hiam [ôn prong, [ôn prong Đà Nẵng gleng nao biă  bruă pơkra đing pơđoh ia djah. Amăng anun, kơ]ăo bruă pơđoh đuăi ia djah pơgang ano\ hơdjă mă yua mơ\ng thun 2007 rơnoh prăk pơ alin 41 klăk đô lar Mi djru kơ bruă du` djah, rơmet rơgoh djah djâo, pơđuăi ia djah hơdjă rơnăk amăng [ôn prong. Khă hnun, yua kơ hơnong pơđ^ kyar hmar đơi, lu ia djah amăng Đà Nẵng aka [u pơsir djơ\, ngă hơ [ak jrak [ôn prong. {ơi mông jơnum anai, [ing mơnuih rơgơi dêh ]ar Japan lăi pơthâo tơlơi to\m găn rơgao, bruă thâo thăi mă bruă pơsir djah djâo kơ [ôn prong Đà Nẵng ngă kiăng kơ djơ\ hơdră pơsir djah./.

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Pô mă tơlơi pơhing phrâo mơ\ng Gong phun jua pơhiăp Việt Nam do\ pơ dêh ]ar Thái Lan brơi thâo, To\m brơi, lơ 3/11, ano\m  bruă git gai pơgang tơlơi rơnuk rơnua dêh ]ar Thái Lan jơnum hăng pơs^t pơđ^ tui hơdră pơsir tơlơi rung răng [ơi kuăl dơnung dêh ]ar Thái Lan, tơdơi kơ hơmâo lu tơlơi rung răng sat răm ngă lu mơnuih djai [ơi kuăl anai. {ơi mông jơnum anai, Kơ-iăng Khua dêh ]ar wai lăng gah bruă pơgang tơlơi rơnuk rơnua ngă rah Khua ding jum ling tơhan Thái Lan ơi Prawit brơi thâo, Kơnuk kơna Thái Lan hơmâo jơlan hơdră pơtrun  ta` pơphun glăi jơnum pơsir tơlơi rơnuk rơnua hăng ping gah đăo Islam [ơi kuăl dơnung, samơ\ brơi khul tơhan ping gah anai kho\m lui mơtam bruă ngă rung răng sat răm kiăng dưi bưp nao rai./.

****Tơm brơi lơ 3/11, ama\ng tal nao ]ua\ 2 hrơi [ơi dêh ]ar Indonêsia, khua ding jum pơto\m pơhiăp dêh ]ar Đức, ơi Frank – Walter Steinmeier, hơmâo pơbư\p ha\ng khua ding jum pơto\m pơhiăp dêh ]ar Indônêsia, ơi Retno Lestari Prianari Marsudi, laih anu\n khua mir sir dêh ]ar Indônêsia, ơi Joko Widodo. khua ding jum pơto\m pơhiăp dêh ]ar Đức, ơi Frank – Walter Steinmeier lăi dơlăm tui anai; Đức amra pơtrut ktang ha\ng hdêh ]ar Indônêsia, bôh nik nga\ hro\m dua bơnah gah tơlơi bơvih [o\ng huă, bia\ ma\ gah batô ia rơs^. Hro\m hrơi anu\n mơn, khua ding jum pơto\m pơhiăp dêh ]ar Đức, ơi Frank – Walter Steinmeier hơmâo pơbưp ha\ng khua mir sir dêh ]ar Indônêsia, ơi Joko Widodo. Dua bơnah hơmâo ]rông lô nao rai lu tơlơi mơng 2 bơnah, ama\ng anu\n ngă tui bruă gah batô ia rơs^./.

****Khua ano\m bruă ruah khua dêh ]ar pơ anăn mă Donesk, ơi Roman Lyagin to\m brơi, lơ 3/11, pôr pơthâo sit nik ơi Zakharchenko Alexander Vladimirovich dưi ruah đ^ ngă khua gong gai kơ lo\n ia anai. Hơdôm tơlơi ple\ hră ruah khuah gah kuăl ngo\ dêh ]ar Ukraina lơm lơ 2/11, dêh ]ar Mi, hơdôm dêh ]ar kuăl gah yu\ laih anun khua mua jar kmar hơngah, amăng anun hơmâo Khua ]ih pioh sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar ơi Ban Ki Mun ăt kah hăng Khua mir sir dêh ]ar Ukraina, ơi Petro Poroshenko hăng lăi le\, tơlơi ple\ hră anai ngă soh glăi  tơlơi k^  pơkôl [ơi Minsk lơm lơ 5/9 rơgao plah wah ping gah pơkdo\ng glăi hăng Kơnuk kơna dêh ]ar Ukraina hăng kuăl ngo\ Ukraina. Khă hnun, mơnuih [ôn sang [ơi anun ăt ]ang rơmang hơmâo tơlơi rơnuk rơnua glăi ta` tơdơi kơ ruah khua anai./.

****Dêh ]ar India tơ\m brơi lơ 3/11, pôr pơthâo, ngă lơ phet dui tru\n hla kơ [ơi ama\ng jang pơguai lo\n ia Wagah, giăm ha\ng [ôn pro\ng Lahore, dêh ]ar Pakistan, amra pơdơi glăi 3 hrơi, pioh hdơr rơngôt hơning kơ 45 ]ô mnuih djai, ara\ng pơtuh boh [ôm djai drơi pô [ơi lo\n ioa pakistan lơ 2/11. Hlăk anu\n, tơhan pôlis dêh ]ar Pakistan brơi thâo, gơ`u hlăk ma\ tơ`a lăng yua hget tơlơi truh anai. Anai le\ tal blung nga\ lơ phet  dui tru\n hla kơ, juăt ngă rim hrơi, hơmâo pơhư] lu mơnuih [ôn sang [ơi anai, ha\ng tuai ]ar kmar gleng nao, brơi pơdơi glăi, dơng mơng hrơi pơblah ngă kplah wah 2 bơnah thu\n 1971. Phung hkru\ Taliban [ơi dêh ]ar Pakistan hmâo gro\ng ba tơlơi ksung blah lơ 2/11, laih anun pôr pơthâo bruă nga\ anai pơ ala  glăi bruă khul tơhan Pakistan hyu ksung blah khul tơhan hkru\ anai, [ơi giăm pơguai ha\ng lo\n ia Apganistan./.

****{ing khua mua dêh ]ar Singapor lơm lơ 3/11 to\m brơi, pôr pơthâo, dêh ]ar anai amra ngă tui tơlơi pơtrun lăng pơten hră pơar [ing tuai rai mơ\ng hơdôm dêh ]ar kuăl Tây Phi kah hăng Guinea, Liberia hăng Sieralone dơ\ng mơ\ng hrơi pơgi, lơ 5/11, kiăng pơgăn anăm brơi klin ruă Ebola [ă tưp hyu. Khua ding jum ia jrao dêh ]ar Singapore ơi Lam Pin Min lăi, hơdră bruă anai gơ`u pơtrun kiăng  krăo lăng tong ten mơnuih mut tơbiă amăng jơlan goai dêh ]ar amăng jang tơdron rơdeh por kơ [ing rai mơ\ng 3 boh dêh ]ar kuăl Tây Phi hơmâo klin kman Ebola. Laih anun, kiăng krăo tong ten [ing mơnuih dêh ]ar Singapore hơmâo nao rai hăng hơdôm dêh ]ar anun./.

        }ih pơblang hăng pôr : Rơluch Xuân-Nay Jek