Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

            ****Tui hăng h’dră Bruă jơnum Jơnum min djo\p djuai ania m’nuih m’nam deh ]ar Việt Nam tal 8, amăng mơgoah anai lơ 27/9 [ing khoa pơ ala nao pơhmư\ lăng phim djă pioh kơ bôh tơhnal bruă mă Jơnum min djo\p djuai ania m’nuih m’nam amăng tal jơnum rơ-wang mơng thun 2009-2014, kiăo tui anun, Bruă jơnum to# tui lăi pơblang amăng sang rông dơng. Tlăm, Bruă jơnum pơ phun pơđu\t h^. Bruă jơnum hmư\ tơlơi lăi pơthâo bôh tơhnal bruă jơnum tal sa Jơnum min apăn bruă Jơnum min djo\p djuai ania m’nuih m’nam deh ]ar Việt Nam tal 8. Lăi pơthâo hră ]ih anăn Jơnum min apăn bruă, Gru\p Khoa, gru\p apăn bruă hăng h’dôm bruă apăn g^t gai Jơnum min. Ăt amăng mông jơnum pơđu\t mơn, Bruă jơnum ba tơbiă Tơlơi iâu pơthưr hăng pel e\p Tơlơi pơtrun pơs^t Bruă jơnum./.

****Hasa lơm kơ hơdôm tơlơi yôm mơng tơlơi jơnu\m pro\ng [irô djo\p djuai ania Việt Nam tal 8 le\ gah jơlan hdră: Pơđ^ h^ tơlơi dưi, boh than tu\ yua mă bruă mơng khul khua ding kơna djo\p djuai ania dêh ]ar Việt Nam; pơđ^ h^ tơlơi hgum gôp pro\ng abih ba\ng djuai ania laih anu\n pơđ^ h^ tơlơi dưi ma\ pô, pơgăng wai lăng tơlơi dưi rơngai pô, tơlơi yua yôm mơng mơnuih [ôn sang...v..v ...Khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang, yă Qua Thị Phượng, djuai ania chăm, tring ]ar Ninh Thuận lăi tui anai, thu\n blan laih rơgao, gơnang hơmâo mơng khul wai lăng djo\p djuai ania ngă hiam gah bruă hyu pơtô pơblang, iâo pơthưr mơnuih [ôn sang djuai ania [ia\ jai hrơi thâo hluh jơlan hdră mơng ping gah, kơnuk kơna ta, huăi hơmâo ayăt roh pơ]ut pơ]ao, pơkah djuai ania. Yă Phượng ]ang rơmang, bruă mă khul khua ding kơna djo\p djuai ania dêh ]ar Việt Nam păn bruă pơ\ ana\p anai, amra hơmâo tơlơi pơblih phrâo hloh, ba glăi tu\ yua, hyu pơtô pơblang, iâo pơthưr, iâo pơtu\m abih ba\ng mơnuih [ôn sang, ako\ pơdơng hgu\m gôp abih ba\ng djuai ania. Yă Qua Thị Phượng lăi tui anai: “ Rai jơnum djo\p djuai ania tal anai, ha\ng abih pran jua ]ang rơmang khul khua ding kơna păn bruă pơ\ ana\p anai, hơmâo lu jơlan hdră pơblih phrâo, kiăng pơđ^ h^ tơlơi hgu\m gôp pro\ng pr^n mơng abih băng mơnuih [ôn sang, laih anu\n hơmâo jơlan hdră djru ba hlâo kơ mơnuih [ôn sang djuai ania [ia\ lăi hro\m, djuai ania chăm lăi hơja\n, pơđ^ kyar nao pơ\ ana\p hro\m ha\ng djuai ania ayo\ng dơi, ama\ng mơnuih mơnam ta”./.

****To# tui h’dră bruă jơnum tal 31, tlăm tôm brơi lơ 26/9, Jơnum min apăn bruă Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang gum pơhiăp kơ sa dua m’ta tơlơi prong do# hmâo tơlơi gum pơhiăp pha ra pha ra mơng Rơ-wang bruă Phiăn kông ngăn, rơhuông adai lon m’nai ia rơs^ hăng bul ia rơs^. Rơgao kơ bơk’toai, lu ding k’na amăng Jơnum min apăn bruă Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang tu\ ư hrom kơ tơlơi ]i kiăng mă yoa Phiăn kông ngăn, rơhuông adai lom m’nai ia rơs^ hăng bul ia rơs^ kiăng pơjing gru than tơlơi pơhiăn djơ\ hrom, pơlir h’b^t gah kông ngăn, rơhuông adai lon m’nai ia rơs^ hăng bul ia rơs^; h’kru\ pơsir tơlơi amra hmâo tơlơi rung răng amăng bruă mă yoa kông ngăn dlai klô, djru ngă giong bruă phiăn yôm phăn kiăng ngă tui tơlơi dưi pô, tơlơi dưi pô pơs^t wai lăng kông ngăn, rơhuông adai lon m’nai ia rơs^ amăng tơlơi kual ia rơs^ Ngo\ glăk hmâo lu tơlơi pơplih tơnap. Amăng Hră ]ih pơkra, rơ-wang pơkra glăi mơng Phiăn phun pơs^t laih rơ-wang kơplah wah Phiăn kông ngăn, rơhuông adai lon m’nai ia rơs^ hăng bul ia rơs^ hăng h’dôm phiăn gah gơnong bruă pơkon. Khă hnun hai, yoa kơ anai le\ Rơ-wang bruă Phiăn gum pơhiăp tal blung a anun sa dua ]ô khoa pơ ala rơkâo, gru\ ]ih dăp pơkra phiăn pel e\p to\ng ten kơ rơ-wang bruă pơkra glăi kiăng pơhlôm djơ\ hrom amăng glông bruă tơlơi phiăn./.

****Klăm hrơi tơm brơi lơ 26/9, [ơi Hà Nội, [irô wai lăng gah bơvih [o\ng huă kơnuk kơna ta, laih anu\n Ding jum tơhan Công an dêh ]ar ta, hơmâo k^ pơkol hră pơar hro\m hơb^t bruă mă. Tui ha\ng jơlan hdră nga\ hro\m, pơka\ 6 blan sa wơt, 2 boh [irô anai la\i pơthâo nao rai tơlơi pơhing, gah tơlơi bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam, laih anu\n tơlơi rơnuk rơnua, bôh than pơmin kơsem, tui lăng bruă pơtô pơblang gah tơlơi phiăn kơnuk kơna ta. Tơlơi phu\n ngă hro\m le\, ngă hro\m tơlơi pơm^n kơsem, djru hro\m, rơkâo đ^ ha\ng [irô to\ng ten kơnuk kơna, Ding ju\m kơđi ]ar, khul khua ding kơna ping gah, hơdôm jơlan hdră pro\ng gah bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam, ngă hro\m pơgăng wai lăng rơnuk rơnua, bơvih bơvăng brơi tơlơi pơđ^ kyar bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam. Hdai hro\m, pơtô brơi hdră pơgăng wai lăng rơnuk rơnua jơlan hdră ama\ng lăm pô, rơnuk rơnua tơlơi pơhing, wai lăng hơgơ\m brơi kơnuk kơna, nga\ hro\m ako\ pơdơng jơlan hdră pơđ^ kyar gah sang măy, hơmâo hơ ^n wai lăng rơnuk rơnua.../.

****{irô ding jum wai lăng bruă ia jrao phrâo hmâo kông điêng g^t gai Gơnong bruă ia jrao h’dôm bôh tring ]ar, [ôn prong hăng h’dôm sang ia jrao k’tưn pơgang, k’do\ng klin ruă ngă mriah m’ta, biă `u bruă pơgang k’do\ng tư\p hyu [ơi sang ia jrao. Ră anai klin ruă anai lar hyu [ơi lu tring ]ar, [ôn prong. Amăng h’dôm hrơi je# hăng anai, [ơi Sang ia jrao pơjrao tơlơi ruă m’ta deh ]ar ta hrim hrơi hmâo mơng 150-200 vo\t ]ô m’nuih ruă nao pel e\p bơdjơ\ nao tơlơi ruă ngă mriah m’ta. {ơi anăp tơlơi klin ruă, {irô ding jum wai lăng bruă ia jrao rơkâo Gơnong bruă ia jrao h’dôm bôh tring ]ar, [ôn prong g^t gai Anom bruă ia jrao pơhlôm hlâo, Anom lăi pơhing pơtô juăt tơlơi soaih pral gum hrom hăng h’dôm [irô lăi pơhing plơi pla hyu lăi pơthâo h’dôm bruă, pơgang, k’do\ng tơlơi ruă klin [ơi sang ano#, sang wai lăng ]ơđai moai, sang hră, [irô, sang măi hăng khul m’nuih; K’tưn lăng tui, thâo krăn tanh hăng pơsir hmao tlôn h’dôm anih klin ngă mriah m’ta [ơi tring ]ar, [ôn prong./.

****Hrơi tơm brơi lơ 26/9, Ding jum mă bruă, mơnuih rơka rơka] dêh ]ar ta ngă hro\m ha\ng [irô jơnum min mơnuih [ôn sang tring ]ar Gia lai, ako\ pơjing ngă lơ phet man pơdơng gio\ng Plơi pla ]ơ đai muai SOS [ơi Plei Ku, tring ]ar Gia Lai. Plơi pla ]ơ đai muai SOS [ơi Plei Ku, tring ]ar Gia Lai, hơmâo man pơdơng mơng blan 3 thu\n 2012, [ơi phường Yên Thế, [ôn pro\ng Plei Ku, tring ]ar Gia Lai, ha\ng rơnoh prăk tuh pơ alin giăm 52 klai prăk, yua khul gru\p công ty Orkla mơng dêh ]ar Na Uy gum djru. Pro\ng rơhaih `u 30 rơbâo m2, plơi pla anai hơmâo man pơdơng 12 boh sang ano\, hơmâo lu  anih anâm, rông ba  mơng 110 – 120 ]ô ]ơ đai dr^t druai am^ ama. Plơi anai hơmâo sang hră ]ơ đai Mẫu giáo, hơmâo 6 boh anih hrăm, amra tum brơi 200 ]ô ]ơ đai hrăm hră. Ră anai, plơi pla ]ơ đai SOS Plei Ku, hơmâo ju\m 50 ]ô ]ơ đai rai hơd^p mda [ơi 7 boh sang ano\. Amôn Sầm Thị Ngân, ana\ djuai ania Nùng, 14 thu\n, ]ơ đai dr^t druai [ơi tring glông Phú Thiện, tring ]ar Gia Lai, ba rai rông [ơi anai hơmâo lăi; [ơi anai sang ano\ hơmâo rơnuk rơnua, hyôk hyan bia\ ma\: “Hlâo kơ rai pơ\ anai, kâo [uh [ing am^ hur har pran jua bia\ ma\, răk rem ]em rông, hră hră . Rim mguah đô], phung am^ pre brơi [ing gơmơi [o\ng huă, wai lăng [ing gơmơi rim hrơi mông p^t, râu pơdưh tơgu\ hrăm hră. {ing amai adơi ama\ng sang ano\ thâo khăp nao rai, laih anu\n hgum gôp nao rai. Tơdah rai hơd^p [ơi anai, ama\ng sang ano\ ba\ hăng tơlơi khăp, kâo mơak bia\ mă”./.

      Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Khoa gơgrong bruă wwai lăng apui hyuh kual châu Âu ơi Guenther Oettinger tôm brơi lơ 26/9 brơi thâo, deh ]ar Nga hăng Ukraina anăp nao truh sa tơlơi pơkôl [ơ [ia\ kơ tơlơi  hyuh gas, djru pơđu\t h’dôm tơlơi [u djơ\ hrom amra ngă tơ\i đưn h^ mrô hyuh gas s^ yôm phăn amăng bơyan puih giam truh pơ\ anăp. Pơhiăp tơdơi kơ bruă bư\p kơplah wah Nga, Ukraina hăng Khul pơlir h’b^t châu Âu [ơi Berlin, deh ]ar Đức tôm brơi, ơi Oettinger brơi thâo, Ukraina tu\ ư kla 3 klai 100 klăk dolar Mi kơ Nga amăng rơnu\] thun anai. Pơplih glăi, Nga amra s^ năng ai `u 5 klai me\t kho#i hyuh gas kơ Ukriana. Ơi Oettinger pơdah tơlơi ]ang rơmang, tơlơi pơkôl anai amra tanh hmâo dua bơnah pel e\p amăng bruă jơnum 3 bơnah amăng rơ-wang hrơi tơjuh pơ\ anăp./.

****Khul khua pơ\ ala brơi dêh ]ar Anglê hrơi tơm brơi lơ 26/9, hơmâo ple\ hră tu\ ư do\ng yua dêh ]ar anai mut hro\m hyu kơsung blah ha\ng rơdeh por kơdơng glăi phung hkru\ kơnuk kơna đăo Isalam IS [ơi dêh ]ar Iraq. Rơgao 7 mông ]rông lô, khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang, hơmâo tu\ ư yua tơlơi kơtang ha\ng tơhan, hơmâo 524 pok hră ple\ do\ng yua, 43 pok hră kơdo\ng glăi. Abih băng khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang mơng Ping gah bơkơdơng, Ping gah Công đảng, Ping gah dân chủ tự do, leng tu\ ư brơi nao khul tơhan nao pơblah ngă [ơi dêh ]ar Iraq, wơt dah hơmâo sa dua khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang pơdah rai pran jua hu^ rơhyưt kơ tơlơi anai, amra ngă brơi dêh ]ar Anglê glu\t nao ama\ng tơlơi pơblah ngă [ơi dêh ]ar  Syri. Tui ha\ng sa dua tơlơi pơhing, hdôm bruă nga\ anai amra ngă tui ta` mơng lơ 28/9 pơ\ ana\p anai./.

            **** Deh ]ar Mi pơs^t bruă Khul ling tơhan Kơnuk kơna  Islam pơanăn mă (IS) hmâo k’]a\o bruă k’sung blah [at tô mur rơgo#p ia [ơi [ôn prong New York deh ]ar Mi hăng Paris, deh ]ar Prăng hăng [u e\p [uh go\ng jơlan h’pă ôh pơs^t tơlơi pơhing yoa kơ Khoa deh ]ar Iraq Haider Al Abadi ba tơbiă bơdjơ\ nao k’]a\o bruă phrâo lăi anun. Pơhiăp hăng m’nuih mă tơlơi pơhing, Kơiăng khoa gum bruă rơnuk rơnoa deh ]ar Mi ơi Ben Rhode lăi le\, “tơdah Iraq hmâo tơlơi pơhing bơdjơ\ nao h’dôm bruă mă [u dah tơlơi pơmin ngă pirat thơ gơ`u kiăng hmâo tơlơi gum lăi pơthâo hloai tui h’dôm [irô hyu kra#u su\ hăng h’dôm [irô apăn bruă”. Khă hnun hai bơnah kơnuk kơna Mi gleng nao mơn h’dôm tơlơi pơhing bơdjơ\ nao tơlơi pơmin ngă pirat mơng Khul Kơnuk kơna Islam./.

****Go\ng phu\n tơlơi pơhing kơnuk kơna dêh ]ar Triều Tiên (KCNA) lăi tui anai, hrơi tơm brơi lơ 26/9 pơhing glăi tơlơi pôr pơthâo mơng [irô ako\ pơdơng glăi tơlơi rơnuk rơnua Triều Tiên ( CPRK) lăi tui anai; tơlơi đ^ pơhiăp mơng khua mir sir dêh ]ar Hàn Quốc, yă Park Guen Hyee [ơi New Yook, dêh ]ar My lơm lơ 24 /9 laih rơgao, hasa tơlơi lông lăng pro\ng, jơh ha\ng tơlơi yua yôm mơnuih mơnam dêh ]ar Triều Tiên, hasa tơlơi pơsư` hu^ rơhyưt, năng ai amra ba rai tơlơi răm [a\m prong djo\p mta kơ dêh ]ar Triều Tiên. {ơi mông đ^ pơhiăp mông jơnum pro\ng Sang hgum hơb^t djo\p dêh ]ar, khua mir sir dêh ]ar Hàn Quốc, yă Park Guen Hyee, hơmâo rơkâo man pơdơng gah rơngiao pro\ng 4 km,  [ơi kual [u hơmâo tơhan le\ 250 km kplah wah 2 bơnah gah, kah ha\ng tal blung brơi mơnuih [ôn sang: “ Hơd^p hro\m ha\ng rưng kyâo glai glô pơlir hơb^t”./.

****Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah tôm brơi lơ 26/9 brơi thâo, h’dôm rơbâo liều vaccine Ebola mă yoa lông lăng amra hmâo amăng h’dôm blan pơ\ anăp. H’dôm liều vaccine anai amra dưi pơ pha kơ h’dôm m’nuih mă bruă ia jrao hăng h’dôm ]ô m’nuih glăk [ơi anăp mă bruă hăng h’dôm ]ô m’nuih djơ\ k’man Ebola. Tui hăng pô gum bruă mơng Khoa phun Khul wai lăng bruă ia jrao rong lon tơnah Marie Paule Kieny, akă hmâo vaccine h’pă dưi pơs^t pơhlôm hăng bôh tơhnal `u ôh [ơi ană m’nuih. Sa dua m’ta mă yoa lông lăng dưi pơ phun hăng gleng nao blung a anun pơhlôm le\ djuai vaccine anai [u ngă săt hăng ană m’nuih ôh./.

                                    Pơblang hăng pôr : R]om H’Ly-Rơluch Xuân-Siu H’Prăk