Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

****To# tui h’dră bruă nao ]oa\ gưl Kơnuk kơna pơ\ deh ]ar Hàn Quốc, tôm brơi lơ 3/10, Khoa g^t gai Ping gah deh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng nao ]oa\ [ô prong Busan. Do\ng amăng kual ngo\ dơnung deh ]ar Hàn Quốc, [ôn prong Busan jing anih anom phun bơvih [o\ng prong tal 2 mơng deh ]ar Hàn Quốc hăng jing [ôn prong tơdrun tum păn prong hloh deh ]ar Hàn Quốc. Amăng mông tu\ jum, Khoa [ôn prong Busan pơdah pran joa mơak dưi tu\ jum Khoa g^t gai Ping gah deh ]ar ta ơi Nguyễn Phú Trọng hăng lăi tal nao ]oa\ pơ\ deh ]ar Hàn Quốc anai mơng ơi Nguyễn Phú Trọng hăng Gru\p khoa pơ ala gưl glông deh ]ar Việt Nam jing tơlơi yôm phăn biă pơtru\t hloh dơng tơlơi rô nao rai gum hrom kơplah wah deh ]ar Việt Nam hăng deh ]ar Hàn Quốc hăng bruă gum hrom, bơk’toai nao rai kơplah wah h’dôm anih anom mơng dua bôh deh ]ar. Tơdơi kơ lăi pơthâo mă [ia\ sa dua m’ta tơlơi deh ]ar Việt Nam hăng tơlơi rô nao rai kơplah wah dua bôh deh ]ar ăt kah hăng bôh tơhnal tal nao ]oa\ [ơi plơi prong jưh jom Seoul, ơi Nguyễn Phú Trọng rơkâo [ôn prong Busan pơtru\t dơng, pơđ^ tui dơng bôh tơhnal gum hrom hăng [ôn prong Hồ Chí Minh hăng h’dôm anih anom pơkon mơng deh ]ar Việt Nam amăng h’dôm bruă  dua bơnah hmâo ano# gal hăng pran gơgrong, biă `u amăng h’dôm bruă bơvih [o\ng, s^ mdrô, tuh pơ plai, toai ]oa\ ngui, bôh thâo, pơtô juăt…

****Hơdor glăi hơtal 60 thun hrơi pơklaih rơngai plơi prong jưh jom lơ 10/10/1954- lơ 10/10/2014, klăm to\m brơi, lơ 3/10 [ơi ano\m bruă Khua mir sir, Khua mir sir dêh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang hơmâo bưp [o# mơta [ing pơ ala Khul mơnuih rơgơi kơhnâo bruă Gru đưm Việt Nam, Khul đăo phơt Việt Nam, Hră pơhing phrâo An ninh Thủ đô hăng kông ty  Á  Châu. Anai le\, ngă hro\m kơ]ăo bruă anăn “Kơdrưh kơ-ang Thăng Long-Yua kơ tơlơi rơnuk rơnua, mơak klă” kiăng ngă bruă tuh pơkra rup trah Thánh Gióng, pơpu\ kơ tơlơi kơtang, ia rơgơi tơlơi kơhnâo  hiam mơak Phù Đổng, tơlơi kơtang mơ\ng djuai ania. Rup trah anai kiăng ba pơtruh tơlơi pia hiam klă tơlơi kơtang Phù Đổng yua kơ tơlơi rơnuk rơnua, mơak klă, djă gru grua, tơlơi thâo đưm djuai ania, laih dơ\ng pơpu\ đ^ ano\ yom gru grua Việt Nam ăt djă bo\ng klă amăng bruă mă tơlơi hơdip mơda rơnuk phrâo./.

            ****Tôm brơi lơ 3/10 Khoa deh ]ar ta ơi Nguyễn Tấn Dũng hmâo mông mă bruă hăng Khoa g^t gai [ôn prong Hải Phòng kiăng pơs^t tơlơi đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam 9 blan ako# thun hăng bruă ngă tui h’dôm bruă pơsir, bruă mă amăng h’dôm blan do# glăi kiăng ngă giong truh kih h’dôm tơhnal pơkă, ba tơbiă đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam thun 2014 mơng [ôn prong. Khoa deh ]ar ta ơi Nguyễn Tấn Dũng brơi thâo, Kơnuk kơna amra gleng nao, pơtru\t, gum djru djơ\ kiăng giong h^ hăng mă yoa ha amăng ple\ h’dôm ring bruă, rơ-wang bruă mă yoa yôm phăn [ơi [ôn prong le\ jơlan prong mơng Hà Nội nao pơ\ Hải Phòng; tơdrun tum păn rơdeh por jar k’mar Cát Bi; Tơdrun tum păn bah amăng Jar k’mar Lạch Huyện. H’dôm ring bruă anai amra pơjing rai yăk pơplih phrâo amăng bruă đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam [u djơ\ kơnong kơ mơng Hải Phòng ôh mơ\ vo\t h’dôm anih anom amăng kual ]ơlah 3 đ^ kyar Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh./.

****Klăm to\m brơi, lơ 3/10, [ơi Hà Nội, Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân  Phúc, Khua ano\m bruă ngă hro\m Jơnum min jiăng mah Việt Nam-Lào git gai mông jơnum kơ bruă ngă tui tơlơi jao kơ jơnum min anai thun 2014. Pơhiăp [ơi mông jơnum, Kơ-iăng  Khua dêh ]ar ta,ơi Nguyễn Xuân Phúc lăi, tơlơi ngă jiăng mah plah wah Việt Nam hăng Lào jing bruă ngă yom pơphăn, djo\p bơnah bruă kơđi ]ar, tơlơi bơvih [o\ng huă, mơnuih mơnam. Jơnum anai, pơto\nglăi, ju\ yap boh tơhnal dưi ngă laih amăng mông jơnum lok 36 mơ\ng Jơnum min ngă hro\m  anai. Dơ\ng mơ\ng anun, prăp lui boh yom phun amăng bruă mă pơ anăp anai dơ\ng, ako\ bruă jao rơđah rơđong hloh jơnum lok 37 mơ\ng Jơnum min ngă hro\m jiăng mah Việt Nam-Lào hrơi blan pơ anăp./.

****Tôm brơi lơ 3/10, [ơi plơi prong Gia Nghĩa, Gru\p Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang tring ]ar Dak Nông hmâo mông bư\p m’nuih [ôn sang gah gơnong bruă ia jrao hăng Pơgang gah m’nuih m’nam tring ]ar Dak Nông. Amăng mông bư\p, tơdơi kơ hmư\ m’nuih pơ ala kơ Gru\p Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang lăi pơthâo boh yôm pơmin hlâo mơng tal jơnum lok 8, Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang tal 13, biă `u h’dôm tơlơi bơdjơ\ nao sa dua m’ta tơlơi phiăn pơ plih gah bruă ia jrao hăng pơgang gah m’nuih m’nam amra ba tơbiă ]rông sai amăng tal jơnum anai, h’dôm ]ô m’nuih [ôn sang pơdah pran joa tu\ ư hrom hăng hră ]ih pơkra h’dôm m’ta tơlơi phiăn ba tơbiă; laih anun rơkâo sa dua m’ta tơlơi bơdjơ\ nao gơnong bruă pô. Tơdơi kơ hmư\ h’dôm tơlơi rơkâo đ^, Gru\p Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang tring ]ar [oan hlâo amra djă pioh, tu\ mă, tum pơ-[u\t mơ^t kơ h’dôm [irô apăn bruă mơng deh ]ar truh tring ]ar pel e\p, pơsir./.

****To\m brơi, lơ 3/10, khul wai lăng Kơ]ăo bruă pơhlôm pơgang tơlơi duăm ruă yua [ă mơ\ng kman ngă amăng kuăl ia krông Me Kong ]răn dua mơ\ng tring ]ar Dak Lak pơphun jơnum bơkơtoai pơto\ng glăi bruă mă mơ\ng mơnuih tơpuôl, tơlơi pơhing pôr pơthâo kơ bruă pơhlôm pơgang tơlơi duăm ruă [ă kman ngă. Jơnum anai, hơmâo pơto\ng glăi amăng  9 blan rơgao [ơi Dak Lak ăt hơđong đô], samơ\ ăt do\ hu\i hơmâo lu tơlơi duăm ruă yua kman klin hơđuh rai, biă mă `u tơlơi duăm pơđung drah. {ing khua mua jơnum hơmâo djru pơgôp hiăp pơdah thâo lu hơdră pơhlôm klin kheng. Kho\m kơtưn pơđ^ tui tơlơi gơ grong mơ\ng [ing nai ia jrao amăng kuăl plơi pla, amăng bruă pơtô pơblang pôr pơthâo, biă mă `u bruă tla#o ia jrao pơgang vaccine pơhlôm tơlơi ruă [le\ hmơi Rubella, kiăng huăi lui raih sa ]ô; lăi pơthâo ta` tơdah hơmâo klin duăm ruă hăng pơgăn hmao kru./.

****Mơgoah lơ 3/10, Ping gah plơi prong Ayun Pa, tring ]ar Gia Lai pơ phun bruă jơnum klah ]un glăi “5 thun ngă tui bruă bơk’tưn Pơtô ba m’nuih [ôn sang klă, mơng thun 2009-2014”. Amăng mông jơnum, [ing Khoa pơ ala hmư\ tơlơi lăi pơthâo kơ tơlơi lăi pơthâo, ngă tui bruă bơk’tưn “Pơtô ba m’nuih [ôn sang” amăng 5 thun rơgao. Bruă bơk’tưn djru yôm phăn laih amăng bruă ngă tui h’dôm tơhnal pơkă, bruă mă đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam, pơhlôm tơlơi h’d^p m’nuih m’nam, pơgang lon ia – h’đong plơi pla amăng plơi prong. Mơng bruă anai hmâo laih lu h’dră “Pơtô ba m’nuih [ôn sang klă” amăng bruă bơvih [o\ng kah hăng h’dră rông hlô, pla bơmao, h’dôm h’dră mă yoa bôh thâo phrâo ba glăi bôh tơhnal prong djru pơplih tơlơi h’d^p m’da lu bôh sang ano# hrưn đ^ ngă pơdrong./.

****Tui hăng ano\m bruă lăi lui hlâo ayuh hyiăng angin hơjan dêh ]ar ta, dơ\ng mơ\ng mlăm hrơi pơgi hrơi tơjuh lơ 5/10, yua bơ be] djơ\ knam adai rơ-o\t, [ơi hơdôm tring ]ar mơ\ng Thanh Hóa truh pơ Hà Tĩnh amra hơmâo hơjan prong hăng hơjan man [rô. Dơ\ng mơ\ng lơ 6/10, hơjan amra rai pơ kuăl dơnung hăng kuăl }ư\ siăng Dap kơdư ta. Hơtal anai hơjan amra 2,3 hrơi lu biă mă `u mơ\ng tring ]ar Quảng Bình truh pơ Ninh Thuận, hơnong ia hơjan mơ\ng 100-200 mm, tăp năng kơtang hloh. Dơ\ng mơ\ng mlăm lơ 5/10, ia krông đ^ mơ\ng tring ]ar Thanh Hóa truh pơ Hà Tĩnh, tơdơi kơ anun, mơ\ng lơ 6-8/10, ia krông mơ\ng tring ]ar Quảng Bình truh pơ Ninh Thuận amra đ^ mơn, kơđiăng hu\i hơmâo lo\n tơhlưh, tơhlo\m [ơi hang krông tring ]ar Nghệ An truh pơ Ninh Thuận hăng kuăl }ư\ siăng  Dap kơdư./.

Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

****Khoa deh ]ar Ănglê ơi David Cameron tôm brơi lơ 3/10 to# tơno# nao ]oa\ deh ]ar Afganistan kiăng bơk’toai hăng kơnuk kơna phrâo mơng deh ]ar anai. Ơi Cameron le\ Khoa moa gah kual yu\ blung a nao ]oa\ deh ]ar anai yap mơng ơi Ashraf Ghani đ^ apăn bruă Khoa mir sir deh ]ar Afganistan, pơđu\t lu blan [u h’đong tơdơi  kơ bruă roah khoa [ơi deh ]ar anai. Pơhiăp amăng mông bư\p hăng ơi Ashraf Ghani, ơi David Cameron brơi thâo, kơnuk kơna deh ]ar Ănglê ]ang rơmang dưi mă bruă hăng khoa mir sir phrâo mơng deh ]ar Afganistan. Ơi Cameron ăt pơs^t mơn, khă khul ling tơhan deh ]ar Ănglê gum hrom bruă blah [ơi deh ]ar Afganistan amra pơđu\t amăng rơnu\] thun anai, samơ\ Ănglê ăt gum hrom mơn deh ]ar Afganistan lom pơdo\ng glăi hăng đ^ kyar lon ia./.

****Ako\ bruă mơ\ng dêh Israel kơ bruă ako\ pơdo\ng hơdôm boh plơi pla pơ kuăl gah ngo\ Jerusalem glăk ngă bơ be] djơ\ kơ tơlơi pơkôl rơnuk rơnua kuăl Trung Đông laih anun amra ngă [u mơak amăng tơlơi rô nao rai plah wah khul pơlir hơb^t Châu Âu hăng dêh ]ar Israel. Amăng sa tơlơi pôr pơthâo, khul pơlir hơb^t châu Âu brơi thâo, ako\ bruă man pơdơ\ng kuăl plơi pla phrâo mơ\ng dêh ]ar Israel [ơi kuăl ngo\ Jerusalem jing sa tơlơi ngă pơtơdu h^ tơlơi ]ang rơmang pơsir kơđi dua Kơnuk kơna  laih anun ngă kơ kuăl châu Âu kho\m pơmin glăi kơ tơlơi [uăn amăng bruă  pơsir kơđi hăng dêh ]ar Palestin. Tơlơi pôr lăi rơđah, bruă mă tơdơi anăp pơjing tơlơi jiăng mah plah wah châu Âu hăng Israel kơnang nao kơ bruă mă mơ\ng Israel amăng hơdră pơsir tơlơi rơnuk rơnua hơđong kjăp kho\m kiăo tui jơlan hơdră pơdo\ng dua kơnuk kơna./.

            ****Khoa deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ ơi Ahmet Davutoglu brơi thâo, Thổ Nhĩ Kỳ amra ngă h’dôm tơlơi h’ge\t dưi pơgăn tơlơi amra truh [ơi tring kual Kobani mơng djuai ania Kurd, tơblu\t amăng tơngan Kơnuk kơna Islam. H’dôm hrơi je# hăng anai, Khul Kơnuk kơna Islam glăk k’sung nao giam kual krah tring kual tơdơi kơ đ^ apăn bruă wai lăng h’dôm rơtuh bôh plơi jum dar tring kual anai. Hmâo laih 150 rơbâo ]ô m’nuih djuai ania Kurd [ơi Syria khom đuăi do\p pơ\ deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ. Pơhiăp amăng sa bruă tơ`a mơng m’nuih mă tơlơi pơhing, Khoa deh ]ar Thổ Nhĩ Kỳ ơi Davutoglu pơkôl amra pơgang ba h’dôm ]ô m’nuih Kurd [ơi Syria [ơi anăp [ing ngă pirat./.

****Ling tơhan blah hơde] mơ\ng dêh ]ar Austraylia amra dưi pok pơhai brơi nao pơ dêh ]ar Iraq, kiăng djru kơ tơlơi blah pơkdo\ng glăi hăng tơhan pơ anăn mă Kơnuk kơna đăo Islam IS, glăk ngă pơrung pơrang [ơi lo\n ia kuăl Trung Đông anai. Anai le\, tơlơi pôr pơthâo mơ\ng Khua dêh ]ar Austrayia ơi Tony Abbott pơdah thâo lơ 3/10. Pơhiăp [ơi mông jơnum lăi pơthâo, Khua dêh ]ar Austraylia ơi Tony Abbott brơi thâo, kơnuk kơna dêh ]ar anai brơi tơhan mơgăt rơdeh por nao pơnah blah [ing tơhan đăo Islam [ơi dêh ]ar Iraq tui hăng tơlơi rơkâo mơ\ng dêh ]ar Iraq. Kơnuk kơna dêh ]ar Austraylia ăt brơi ba nao ling tơhan blah hơde] nao mă bruă [ơi Iraq hăng tơlơi gơ  grong pơtô brơi bruă mă djru ba tơhan kơnuk kơna Iraq. Ơi Abbot ăt pơs^t, IS le\, sa tơlơi an pơ hu\i prong biă mă kơ dêh ]ar Austraylia ăt kah hăng jar kmar mơn. Yua kơ anun, dêh ]ar anai khom hơmâo tơlơi gơ grong kơ bruă ling tơhan kho\m blah pơrai ling tơhan sat [ai anun./.

****{ing Khoa moa apăn bruă ia jrao ala ]ar Texas, deh ]ar Mi brơi thâo, glăk lăng tui 100 ]ô m’nuih amra bư\p [ơi anăp hăng găn gao pô pơkon hăng m’nuih ruă blung a dưi pơs^t djơ\ k’man Ebola amăng lon ia Mi. Pô ruă anai le\ Thomas Eric Duncan, m’nuih deh ]ar Liberia, dưi pơs^t djơ\ k’man Ebola [ơi [ôn prong Dallas, ala ]ar Texas lom lơ 30/9 hăng ră anai glăk ruă kraih. Khoa mir sir deh ]ar Mi ơi Barack Obama pơkôl amra djru tui tơhnal pơkă ala ]ar kiăng pơgăn k’man Ebola lar tư\p hyu. Khoa mir sir deh ]ar Mi pơs^t tơlơi đăo gơnang amăng khul m’nuih apăn bruă ia jrao ăt kah hăng anom mă yoa gah ia jrao mơng Mi djo\p pran pơgăn klin Ebola./.