Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

            ****Tlăm tôm brơi lơ 22/10, [ơi [irô mă bruă Khoa mir sir, Khoa mir sir deh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang tu\ jum Khoa anih jư\h pơ ala kơ deh ]ar Mi, ơi Michael Froman, Khoa pơ ala kơ Bruă s^ mdrô deh ]ar Mi, glăk do# ]oa\ hăng mă bruă [ơi deh ]ar Việt Nam. Amăng mông tu\ jum, Khoa mir sir deh ]ar ta bơni kơ deh ]ar Mi do\ng yoa tơlơi pơmin mơng Việt Nam, biă `u tơlơi [ơi ia rơs^ Ngo\ amăng mông bơk’toai gah kual hăng jar k’mar; djru djă pioh tơlơi rơnuk rơnoa, h’đong, pơdro\ng sah mơng kual. Khoa mir sir deh ]ar ta ]ang rơmang deh ]ar Mi gleng nao lu hloh dơng kơ ASEAN hăng bruă gum hrom prong mơng deh ]ar Mi [ơi kual. Rơkâo deh ]ar Mi ta` pel e\p lui h^ tơlơi kom s^ phao k’toang săt răm hăng deh ]ar Việt Nam. Ơi Michael Froman mơak biă lom [uh yap mơng tơlơi pơkôl bruă s^ mdrô dua bơnah kơplah wah dua bôh deh ]ar dưi k^ pơkôl, tơlơi bơvih [o\ng m’nuih m’nam deh ]ar Việt Nam đ^ kyar jai hrơi jai k’jăp. Khoa pơ ala kơ bruă s^ mdrô deh ]ar Mi lăi rơđah, hăng bruă bơk’toai TPP, dua bơnah glăk amăng mông djơ\ phun, yôm phăn./.

****Klăm tơm brơi lơ 22/10, ăt do\ jơnum lok 8, khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta tal 13, khul khua ding kơna hơmâo jơnum abih ba\ng [ơi sang jơnum pro\ng, hơmâo ]rông lô sa dua tơlơi hgum pơhiăp do\ phara phara, gah tơlơi phiăn ako\ pơjing khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta, ]ih ming pơkra glăi. Ơi Đỗ Văn Đương, khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang  [ôn pro\ng Hồ Chí Minh đ^ hgum pơhiăp gah tơlơi pơkă brơi khua pơ\ ala mơnuih [ôn sang, phu\n `u le\ nga\ khua tui ha\ng tơlơi pơkă phiăn phu\n, brơi tơlơi ]ang rơmang mơng mơnuih [ôn sang. Yua kơ anu\n yơh, khul khua ding kơna rơkâo đ^ brơi thim tơlơi pơka\ brơi khua ding kơna le\: “ Kho\m to\ng ten tơlơi tu\ yua brơi lo\n ia, djuai ania, brơi mơnuih [ôn sang ta”. Tui ha\ng ơi Đỗ Văn Đương lăi, hơdôm tơlơi pơkă anai. Gah tơlơi thâo ma\ bruă hơmâo tơlơi pơkă ama\ng tơlơi phiăn, khul khua ding kơna hơmâo lăi hro\m hro\m đô]. khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta kho\m hơmâo [uh, rơngai pô ama\ng tơlơi pơmin ma\ bruă, khom ma\ bruă thâo, pioh pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang, kh^n pơhiăp, kh^n mă bruă, kh^n nglăm ba [ơi ana\p kơ mơnuih [ôn sang gah tơlơi pơhiăp, tơlơi bruă ma\ kơ pô./.

            ****Tôm brơi lơ 22/10, [ơi [ôn prong Hồ Chí Minh, {irô ding jum wai lăng bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan deh ]ar ta pơ phun  bơk’toai “Lăi pơthâo h’dôm tơlơi phrâo gah bôh thâo djru ako# bruă pơplih pơkra gơnong bruă đang hmua hăng h’dră pơdo\ng plơi pla phrâo kual dơnung deh ]ar”. Tơlơi lăi pơthâo glăi ako# bruă amăng mông bơk’toai lăi rơđah, mă yoa bôh thâo phrâo djru đ^ tui bruă mă hăng gơnam pơhrui glăi. Truh ră anai, 90% kual hmua pơdai, rơbeh kơ 40-60% kual đang tơbâo, đang phun bôh… dưi mă yoa pơjeh phrâo. Lu tơlơi gum pơhiăp amăng mông bơk’toai lăi le\: bruă mă yoa h’dôm bôh thâo phrâo, pơhư prong h’dôm h’dră pơ phô bruă đang hmua phrâo kah hăng đang hmua prong ngă gru, đang hmua pơlir h’b^t, h’dră pơkă pơlir h’b^t amra pơtru\t ta` lom pơplih phrâo bruă ngă đang hmua./.

****Ama\ng 2 hrơi lơ 21, 22/10, khul gru\p hlăk ai tring ]ar Lai Châu, ako\ pơjing tơlơi jơnum pro\ng tal 3, rơvang păn bruă mơng thu\n 2014-2019. Ră anai, tring ]ar Lai Châu hơmâo rơbeh 130.000 ]ô hla\k ai, mơng 16-30 thu\n, hơmâo truh 1/3 mrô mnuih tar [ar tring ]ar. Dơng mơng thu\n 2009 truh ra\ anai,  khul gru\p hlăk ai tring ]ar Lai Châu, hơmâo iâo pơthưr abih băng hlăk ai nao mă bruă 177 boh ring bruă; khul khul hlăk ai; [ơk pha rơbeh 1000 anu\ng gơnam brơi sang ano\ kơnuk kơna djru ba, hlăk ai rơven rơvư, laih anu\n ]ơ đai hrăm hra\ kual ataih braih kơbưi, hdai hro\m man pơdơng 48 boh sang do\ tơlơi khăp pap, sang do\ đăm glăi mơng mơnuih [ôn sang rông ba ]ơ đai hrăm hră tơnăp tăp kual ataih braih kơbưi, pơmut brơi giăm 10.000 ]ô mơnuih mơnam, khăm ha\ng [ơk pha đô] ia jrao brơi rơbeh 3000 wơt mơnuih [ôn sang./.

****Năng ai `u lom 3 mông 20 m’n^t tlăm lơ 21/10/2014, h’jan prong hmâo tôm angin kroah yâu năng ai `u 10 mơn^t [ơi să Mađaguôi, tring glông Dă Huoai, tring ]ar Lâm Đồng ngă răm rai sang do#, gơnam tam m’nuih [ôn sang amăng kual thôn 4. Tui hăng mrô yap mơng Jơnum min m’nuih [ôn sang să Mađaguôi, kroah yâu ngă po\k bơbung [ơi 2 bôh sang mơng sang ano# ayong Lữ Hồng Trung hăng ayong Vương Văn Nhàn, thôn 4, să Mađaguôi. Bưng mơn kroah yâu [u ngă rơkă ruă hăng ană m’nuih, yăp him lăng răm rai hmâo mơn 50 klăk prăk. Tơdơi kơ anun m’tam, Gru\p g^t gai bruă pơgang, k’do\ng k’thel ia ling dăo hăng ngă plai [ia\ răm rai yoa kơ hyu hyang [u klă ngă tring glông Dă Huoai nao laih [ơi anih anom hmâo tơlơi truh pioh doăh e\p hăng g^t gai Jơnum min m’nuih [ôn sang să Mađaguôi djru brơi lom sa bôh sang po\k bơbung abih bang 3 klăk prăk kiăng pơkra glăi; laih anun iâu pơhrui m’nuih amăng să djru hmao tlôn kơ m’nuih [ôn sang rơme\t agaih hăng rap glăi bơbung sang, h’đong tơlơi h’d^p m’da hăng  bruă mă./.

****Dơng mơng lơ 10/10 – 10/11/2014, khul khua phat kơđi tring ]ar Quảng Trị, ako\ pơjing blan nao djru brơi tơlơi phiăn juăt kơnuk kơna huăi ma\ prăk brơi mơnuih [ôn sang ama\ng tring ]ar. Rơngiao kơ 3 boh anih hơđăp nao djru ama\ng [ôn pro\ng Quảng Trị ha\ng [ôn pro\ng Đông Hà. Khul khua phat kơđi hơmâo pơ pha brơi 2 khul, nao djru brơi tơlơi phiăn kơnuk kơna huăi ma\ prăk brơi neh met wa [ơi 4 boh să kual ataih braih kơbưi, hơdôm tring glông; Cam Lộ ha\ng Triệu Phong. {ơi hơdôm plơi pla anai, khul khua phat kơđi djru brơi gah tơlơi phiăn brơi lu mơnuih [ôn sang, gah sa dua tơlơi phiăn lo\n tơnah, jơlan hdră brơi mơnuih hơmâo hgum gôp brơi hkru\ ta đưm, duh prăk ma\ pơhrui lon brơi mơnuih [ôn sang, hơdôm tơlơi pơdjơ\ truh tơlơi Bảo hiểm mơnuih mơnam, bảo hiểm ia jrao, jơlan hdră kơnuk kơna djơh ha\ng sang ano\ mơnuih [ôn sang [un rin, sang ano\ giăm rin rơpa./.

            ****Tring ]ar Sơn La ră anai phrâo hmâo mă giam truh 90, amăng mrô 204 bôh să, phường hmâo djo\p 2 ]ô m’nuih apăn bruă tơlơi phiăn hăng anih anom do#, hră ako# sang, hmâo 43%. H’dôm bôh să do# glăi ăt ngă tui mơn bruă pơkon anun m’nuih apăn bruă tơlơi phiăn biă `u pơsir bruă mă [irô mă bruă să, [u hmâo mông nao pơ\ plơi pla kiăng lăi pơthâo tơlơi phiăn kơ m’nuih [ôn sang. Kiăng pơđ^ tui ano# klă bruă mă mơng rơbeh kơ 600 ]ô m’nuih apăn bruă tơlơi phiăn – hră ako# sang, anih anom do# đơ đam tring ]ar ră anai, Gơnong bruă wai lăng tơlơi phiăn tring ]ar Sơn La glăk pơtru\t k’tang bruă pơplih nao rai m’nuih apăn bruă, pơ plih bruă mă kiăng m’nuih apăn bruă thâo bruă pô mă. Biă `u gleng nao bruă pơkă kual, pơtô juăt, pơhra\m brơi dơng kơ m’nuih hlăk ai apăn bruă, đah kơmơi apăn bruă./. 

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            ****Tôm brơi lơ 22/10, [ơi plơi prong jư\h jom Viên, deh ]ar Áo, deh ]ar Iran hăng gru\p P5+1 anun le\ 5 bôh deh ]ar apăn bruă Khul wai pơgang rơnuk rơnoa Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar hăng deh ]ar tô glăi laih h’dôm bruă bơk’toai gưl m’nuih juăt bruă h’dră pu\t ayuh ba truh tơlơi brơjah mơng deh ]ar Iran. Amăng 2 hrơi jơnum, h’dôm bơnah ]ang rơmang ngă abih h^ tơlơi akă djơ\ hrom kiăng hmâo sa tơlơi pơkôl abih bang hlâo kơ hrơi pơkă rơnu\] lơ 24/11. H’dôm tơlơi pơhing je# hloh hăng gru\p bơk’toai deh ]ar Iran brơi thâo, ngă gun phun amăng bruă pơsir h’dôm tơlơi brơjah kơ h’dră pu\t ayuh deh ]ar Iran ăt le\ bruă gah lui abih bang h’dôm tơlơi pơtrun phăk tơhmal hăng deh ]ar Iran, [u djơ\ mrô h’dôm măi đuăi dar anăp nao amăng lăm [u dah rơnoh `u ngă k’tang đ^ urani mơng deh ]ar Iran ôh. Bơnah gah deh ]ar Iran kiăng abih bang tơlơi pơtrun phăk tơhmal khom lui h^, lom deh ]ar Mi lăi le\, [ia\ biă mă `u ăt dưi djă pioh mơn h’dôm tơlơi pơtrun phăk tơhmal mơng Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar./.

****Tơm brơi lơ 22/10, kơnuk kơna dêh ]ar Japan pôr pơthâo, amra pơđar nao khul khua ding kơna `u, nao truh pơ\ dêh ]ar Triều Tiên hrơi năm pơ\ ana\p anai, lơm blan 10 anai, pioh rai pel e\p lăng tơlơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar `u, gah dêh ]ar Triều Tiên ma\ do\p hơdôm rơnuk thu\n 70 ha\ng 80 hlâo đưm. Khul khua ding kơna gah dêh ]ar Japan hơmâo 10 ]ô khua mua, ama\ng anu\n pô ba ako\ le\, khua g^t gai wai lăng gah kual Châu Á ha\ng Châu đại dương, gah [irô Ding jum pơto\m pơhiăp dêh ]ar Japan, ơi Ihara Junichi. Khul khua ding kơna anai amra ma\ bruă 4 hrơi [ơi dêh ]ar Triều Tiên, ]rô nao rai tơlơi pơhing ha\ng khul khua mua dêh ]ar Triều Tiên, laih anu\n rơkâo ta` lăi pơthâo boh tơhơnal s^t nik, ama\ng bruă pel e\p glăi, kơ brua\ mơnuih [ôn sang dêh ]ar Japan ăt kah ha\ng mơnuih sang ano\ hlăk hơd^p mda [ơi dêh ]ar Triều Tiên mơn./.

            ****Ơi Ban Ki Moon Khoa ]ih pioh gah Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar lăi pơtă hlâo, bruă mă yoa h’dôm bruă ling tơhan k’do\ng glăi tơlơi pơhu^ mơng Kơnuk kơna Islam [ơi deh ]ar Syria amra ngă h’dôm gru\p ling tơhan m’nuih Sănni jai hrơi ju\ săt tui hăng gluh đ^ tơlơi rung răng hloh dơng. Pơhiăp [ơi anăp Khul wai pơgang rơnuk rơnoa Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar, ơi Ban Ki Moon lăi rơđah, tơhnal bruă mơng Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar ăt kiăo tui mơn bruă pơsir k’đi ]ar [ơi Syria, yoa kơ hmâo bruă pơsir tơlơi k’đi ]ar kah mơng dưi pơsir mơng ako# phun [ing khăng ako# [ơi Syria./.

****Mrô mơnuih djai yua kman Ebola gah kual yu\ dêh ]ar Xiêara Lêôn hlăk đ^ tui ta`, sa hrơi hơmâo 20 ]ô mơnuih djai yua. Tui ha\ng khul khua mua wai lăng tơlơi tơnuk rơnua lăi, tơlơi pơgăn kman Ebola  [u ktang ôh [ơi dêh ]ar Xiêria Lêôn bư\p lu tơlơi tơnăp tăp. Lăi glăi phung ma\ tơlơi pơhing, khua ba ako\ g^t gai pơgăn glăi kơman Ebola [ơi [ôn pro\ng Waterloo, ơi Dâvid Bangura brơi thâo: “ Tơlơi truh [ơi [ôn prong Waterloo tơnăp tăp bia\ ma\, yua dah [ơi anai ara\ng brơi pơkah pha. Ră anai mơng 200 – 300 boh sang ara\ng  pơtru\n pơkah pha, samơ\ truh ră anai [ơi anai aka hơmâo ôh khul tơhan wai lăng rơnuk rơnua [u dah tơhan pôlis, rai lăng ha\ng pơgăn tơlơi ruă klin anai” ./.

            ****Tôm brơi lơ 22/10, tơlơi bơblah nao rai kơplah wah h’dôm ling tơhan deh ]ar India hăng Pakistan [ơi k’toai glông goai deh ]ar jar k’mar [ơi kual brơsoa Kashmir. Deh ]ar Pakistan mă yoa laih phao k’toang ane\t hăng phao măi ppơnah pơđam nao h’dôm anih anom khul pơgang rơnuk rơnoa pơ\ goai deh ]ar India gah kual Jammu hăng Samba. Bơnah deh ]ar India lom anun m’tam pơnah pơ ala glăi. Dơng mơng ako# blan anai, tơlơi bơblah nao rai truh na nao kơplah wah deh ]ar India hăng Pakistan [ơi kual goai brơsoa Kashmir. Mrô m’nuih rơka ruă djai bru\ mơng dua bơnah le\ 21 ]ô m’nuih. Hmâo năng ai `u 28 rơbâo ]ô m’nuih [ôn sang do# giam kual goai deh ]ar khom pơ pe\ đuăi mơng sang do# yoa kơ tơlơi blah ngă./.     

                     }ih pơblang hăng pôr : Nay Jek-Rơluch Xuân-Siu H’Prăk