Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

1-Yang hrơi dơng tơm brơi lơ 18/9, [ơi [irô mă bruă khua mir sir dêh ]ar ta, ơi Trương Tấn Sang, khua mir sir dêh ]ar ta, hơmâo jum ơi Takehiko Nakao, khua g^t gai sang măk ksai pơđ^ kyar Châu Á (ADB), hlăk rai ]ua\, mă bruă [ơi dêh ]ar Việt Nam ta. Khua mir sir ta hơmâo lăi dơlăm tui anai; Hasa tơlơi gơ`a\m nao mơng dêh ]ar Việt Nam le\, gleng nao bruă bơvih [o\ng huă, hơđong tơlơi bơvih [o\ng huă pro\ng, pơđ^ kyar kơja\p hơđo\ng, be\ beng tơlơi pơhrui glăi prăk hmâo man [rô. Khua mir sir dêh ]ar ta ]ang rơmang hơmâo tơlơi gum djru mơng ADB gah prăk kăk, djru brơi jơlan hdră, pok anih hrăm brơi mơnuih mă bruă gah măy mok thâo rơgơi, pơđ^ kyar bruă hơmua pơdai, laih anu\n hasa dua bruă mă  yôm pơ\ ko\n pơđ^ kyar Việt Nam. Khua mir sir dêh ]ar ta brơi thâo, kiăng ngă tui djơ\ tơlơi mut hro\m ha\ng ]ar kơmar, jai hrơi dlăm hloh, Việt Nam hlăk ]ih pơkra glăi sa dua tơlơi phiăn juăt djơ\ tui, pơđ^ kyar pưk sang đang jơlan, pơkra glăi hdră tuh pơ alin, iâo pơh]ư ]ar kơmar rai tuh pơ alin, pok bah ama\ng rơhaih rơhong brơi hơdôm công ty mă bruă, bơvih [o\ng huă, bia\ mă `u hdôm công anet, công ty man [rô./.

2 - Tlăm tôm brơi lơ 18/9, [ơi plơi prong jưh jom Viêng Chăn, deh ]ar Lao, Kơiăng khoa Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta yă Tòng Thị Phóng nao lăi pơthâo ră ruăi hăng Khoa Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Lao yă Pa-ni Ya-thô-tu, [rô djơ\ tal nao pơhmư\ bruă jơnum AIPA – 35. Dua bơnah h’dai pơs^t gir run bư\ bôr dơng pran joa mu\t hrom pha ra hăng gum hrom abih bang kơplah wah dua Ping gah, dua Kơnuk kơna hăng pran joa mu\t hrom dua djuai ania Việt Nam hăng Lao adơi ayong. Kơiăng khoa Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar ta yă Tòng Thị Phóng pơs^t yôm tơlơi g^t gai hăng pơ phun bruă jơnum AIPA – 35 mơng {irô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Lao, laih anun pơs^t truh kih mơng AIPA – 35 hmâo gum h’go#p prong prin mơng {irô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Lao kơ tơlơi rơnuk rơnoa, h’đong hăng đ^ kyar mơng h’dôm bôh deh ]ar ding k’na, ăt kah hăng kơ bruă pơjing Khul ASEAN  mơn. Việt Nam gir run abih pran joa pô  hrom hăng deh ]ar Lao gum h’go#p amăng h’dôm bôh yôm, Tơlơi pơtrun pơs^t mơng Bruă jơnum./.

3-Mơguah hrơi tơm brơi lơ 18/9, khul khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang [ôn pro\ng Hà Nội, ako\ pơjing tơlơi jơnum mă tơlơi hơgum pơhiăp mơng khua mua pơ\ ala brơi [irô kơnuk kơna, sang bruă ama\ng [ôn pro\ng Hà Nội, gah ring bruă tơlơi phiăn Bảo hiểm mơnuih mơnam ]ih pơkra glăi. M^n hlâo ring bruă tơlơi phiăn anai amra tu\ ư [ơi mơng jơnum lok 8, khul khua  pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang ta gưl 13. {ơi mông jơnum anai, hơdôm khua pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar ta tu\ ư lu, bruă pok pro\ng mơnuih blơi Bảo hiểm mơnuih mơnam kho\m blơi, jơh ha\ng khul mơnuih mă bruă hợp đồng pơ kă mơng sa blan truh kơ 3 blan, kiăng be\ beng công ty [u ngă tui tơlơi phiăn, laih anu\n djru brơi tơlơi tu\ yua kơ mơnuih mă bruă. Khă anu\n hay, pơđ^ h^ tơlơi g^t gai keh prăk Bảo hiểm mơnuih mơnam, hơmâo pơkă rơđah gah tơlơi gơgro\ng ba, ama\ng bruă ngă tui tơlơi pơkă pok pro\ng brơi mơnuih blơi hră Bảo hiểm mơnuih mơnam./.

            4 - Mơgoah tôm brơi, lơ 18/9, Kơiăng Khoa deh ]ar ta ơi Hoàng Trung Hải, Khoa Jơnum min apăn bruă hyu doăh e\p pơtlaih brơi m’nuih hmâo tơlơi truh nao ]oa\ laih hăng pel e\p tơlơi pơdo\ng Rơ-wang bruă Anom g^t gai bruă wai lăng, pơsir tơlơi săt truh, hyu doăh e\p m’nuih hmâo tơlơi truh. {ơi anai, Kơiăng Khoa deh ]ar ta g^t gai pô tuh pơ plai lăng tui k’jăp k’]a\o bruă rơnoh man pơdo\ng, gleng nao bruă man pơkra kiăng tanh ba rơ-wang bruă mă yoa kơ tơlơi g^t gai, pơ pha bruă hyu doăh e\p, pơtlaih brơi m’nuih hmâo tơlơi truh, pơsir tơlơi săt răm truh pơ\ anăp anai. Rơ-wang bruă le\ kiăng pơ plih phrâo gơnam tam măi mo\k mă yoa hăng glông bruă g^t gai pơ phun hyu doăh e\p djru pơtlaih brơi m’nuih hmâo tơlơi truh mơng deh ]ar Việt Nam – bruă mă jai hrơi jai yôm phăn hăng kiăng je\] amăng h’dôm hrơi je# hăng anai. Rơ-wang bruă dưi pơdo\ng [ơi Long Biên, [ôn prong Hà Nội, truh ră anai pơkra giong laih rơ-wang phun `u, pơ phun rơ-wang dưm troă măi mo\k hăng man pơkra giong abih. Abih bang prăk tuh pơ pla rơbeh kơ 200 klai prăk./.

5-Pơgun truh  rơbu\ kơthel mrô 3, ama\ng hơdôm hrơi laih rơgao, [ơi tring ]ar Dak Nông hơmâo tơlơi truh lu anih lo\n tơhlơm, ngă pơgun truh tơlơi nao rai, ngă răm brơi hơmua pơdai. Truh klăm tơm brơi lơ 18/9, [ơi jơlan mơng să Quảng Phú nao truh pơ\ tring glông Krông Nô, truh pơ\ să Quảng Hòa, tring glông Dal Glong, tring ]ar Dak Nông, hơmâo lu anih lo\n tơhlơm, [u thâo nao rai. Hro\m ha\ng bruă anu\n hơmâo lu kyâo pơ pro\ng, bôh pơtâo  mơng ]ư\ tơbu] tu\ng lung tru\n [ơi jơlan sư\ rơbư\ laih anu\n ăt do\ hơmâo hơjan pro\ng na nao. Lu mơnuih [ôn sang hơd^p [ơi treng gah jơlan mrô 4B, să Quảng Phú, tring glông Krông Nô, tring ]ar Dak Nông hu^ rơhyưt ha\ng lo pran jua bia\ ma\. {ơi ana\p tơlơi truh lo\n tơhlơm, [irô wai lăng jơlan rơdeh nao rai tring ]ar Dak Nông, ngă hro\m ha\ng go\ng gai plơi pla, hlăk iâo hơdôm rơdeh kày, rơdeh ]uk lon rai pơkra glăi [ơi hơdôm jơlan răm, [i răm, laih anu\n pơdu\ pơgiăng đuăi mơnuih [ôn sang do\ [ơi anih hu^ rơhyưt, lo\n tơhlơm, ba nao pơ\ anih pơ\ ko\n./.

6 – Lu m’nuih [ôn sang [ơi să Tân Nghĩa, tring glông Di Linh, tring ]ar Lâm Đồng glăk bơngo\t yoa kơ lon tơhroh [ơi lu anih anom, hăng h’dôm nam ]ơđang prong [uh [ơi h’dôm pluh e\ktar lon, lu ]ra\n jơlan hmâo lon hlom trun hăng lu go\ng apui lơtr^k rơbuh. Go\ng gai r^t đuăi laih sa dua bôh sang ano# amăng kual hu^ rơhiư\t hăng pơkiăo nao m’nuih lăng tui tơlơi kiăng hmao pơsir lom hmâo tơlơi truh. Tui hăng ơi Lê Ngọc Chánh, Khoa Jơnum min m’nuih [ôn sang să Tân Nghĩa, tring glông Di Linh, tring ]ar Lâm Đồng, tal lon tơhlom trun anai hmâo 3 bôh sang ano# amăng kual hu^ rơhiư\t dưi hmâo go\ng gai [ơi anai pơ phun r^t đuăi, laih anun djru 15 klăk prăk lom sa ]ô m’nuih kiăng pơhlôm tơlơi h’d^p m’da. Să pơkiăo nao dơng m’nuih do# găk wai, lăng tui kiăng prăp lui pơsir lom hmâo tơlơi săt truh./.

 

                                 

Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

1-Hơdôm anih ple\ hră [ơi dêh ]ar Scootland, krư\ ama\ng s^t nik 10 mông mot, tui ha\ng mông [ơi anai, kiăng lăi mơguah ưm hrơi anai, lơ 19/9 tui ha\ng mông Việt Nam, pơjưh h^ tơlơi tơ`a bla đ^ mơnuih [ôn sang, kiăng pơs^t Scootland hơmâo tơbia\ đuăi mơng dêh ]ar Anglê , rơgao 300 thu\n mut hro\m ha\ng dêh ]ar Anglê, kiăng jing h^ sa boh lo\n ia rơngai pô ha [u! Bruă ju\ yăp hră ple\, hmâo tu\ yua le\ amra pôr pơthâo mơtăm yơh hrơi anai lơ 19/9. Tui ha\ng go\ng gai kơnuk kơna Scootland lăi, mơnuih [ôn sang nao ple\ hră lu bia\ mă truh 80%, laih anu\n kơ no\ng sa mông ple\, laih anu\n ju\ yăp bruă tơ`a bla đ^ mơnuih [ôn sang, do\ lu bia\ ma\ mơnuih [ôn sang nao ple\ hră [ơi hdôm anih anâm ple\. Ră anai [u djơ\ hơja\n kơ dêh ]ar Scootland hăng dêh ]ar Anglê đô] ôh, kơtư\ hăng hdôm lon ia Châu Âu hăng ]ar kmar, tơguăn bôh tơhnal tơ`a bla đ^ mơnuih [ôn sang, yua dah anai le\ pơto\ng thu\n blan pơ\ ana\p anai kơ dêh ]ar Anghlê, ăt pơgu\n truh hdôm mơnuih kiăng tơbia\ đuăi gah rơngiao jai hrơi jai lu [ơi kual Châu Âu thu\n blan laih rơgao./.

      2 - Amăng sa tơlơi pơtrun pơs^t pel e\p tôm brơi, lơ 18/9, {irô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang kual châu Âu iâu pơthưr Khoa g^t gai Khul pơlir h’b^t châu Âu lui h^ h’dôm tơlơi pơkôl hăng Nga, amăng anun hmâo vo\t rơ-wang bruă pơkra glông đing pơđoh hyuh gas Glông rô gah dơnung. Kiăng pơ plih phrâo bruă s^ hyuh gas mơng deh ]ar Nga nao pơ\ kual to\ng krăh hăng kual dơnung châu Âu, Nga pơ phun pơkra rơ-wang bruă đing pơđoh hyuh gas Glông rô gah dơnung găn ia rơs^ Ju\ mơng thun 2012. Rơ-wang bruă anai brơi pơđoh hyuh gas mơng deh ]ar Nga nao pơ\ kual châu Âu mơ\ [u djơ\ găn nao deh ]ar Ukraina ôh. Đing pơđoh hyuh gas anai amra mă yoa mơng rơnu\] thun 2015 hăng amra mă yoa djơ\ tơhnal dăp h’dră amăng thun 2018./.

3- Khua mir sir dêh ]ar Nga, ơi Valađimir PuTin,  hrơi tơm brơi lơ 18/9 lăi tui anai; hdôm jơlan hdră phăk tơhmal tơlơi bơvih [o\ng huă dêh ]ar Nga, mơng hdôm lo\n ia ta] rơngiao kual yu\, hơmâo nga\ pơ [lơi lui h^ hơdôm tơlơi pơkă mơng khul gru\p s^ mdrô ]ar kmar, laih anu\n hngah lui h^ hdôm tơlơi pơkă pơ plông rơngai pô ha\ng hơmâo dưm knar. Tui ha\ng ơi  Valađimir PuTin lăi, hdôm tơlơi phăk tơhmal gơ`a\m nao dêh ]ar Nga, [u phara hge\t ôh hngah lui h^ tơlơi pơkă mơng WTO. Tui ha\ng ơi  Valađimir PuTin brơi thâo, jơlan hdră phu\n pơgăn glăi hdră phăk tơhmal, laih anu\n pơđ^ kyar tơlơi s^ mdrô ama\ng lo\n ia pô, găn gao ha\ng tơlơi pơ plông gah prăk kăk, ama\ng anu\n hdôm rơnoh prăk ]an, jing hdôm công ty ]an amu` hloh./.

4 – Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Libya tôm brơi, lơ 18/9 rơkâo Khoa deh ]ar ơi Abdullah al Thinni gơgrong pơdo\ng “Kơnuk kơna [u h’đong” hăng tơhnal ngă rơgoăt amăng 3 hrơi pơ\ anăp. Kiăo tui anun, ơi Abdullah al Thinni amra lăi pơthâo hră ]ih anăn khoa apăn bruă Kơnuk kơna phrâo, kơnong kơ hmâo 6 ]ô Khoa {irô ding jum amăng h’dôm bruă pơtôm hiăp, bơk’toai amăng lon ia, pơgang lon ia, bruă ia jrao, bruă pơtô juăt hăng wai lăng go\ng gai [ơi plơi pla. Tơlơi pơs^t dưi pel e\p hăng 85 hră ple\ do\ng yoa amăng mrô 103 po\k hră ple\ [ơi {irô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang. Hlâo kơ anun, lơ 17/8, [ing khoa pơ ala m’nuih [ôn sang hơngah lui laih tơlơi ba tơbiă mơng ơi Abdullah al Thinni pơdo\ng sa kơnuk kơna tui h’dră prong, hăng 16 ]ô khoa [irô ding jum./. 

5-Khul gru\p ơi ia jrao [u hơmâo pơguai brơi thâo, sa ]ô đah bơnai pơyơr pô dêh ]ar Prăng, mơng khul gru\p anai, hơmâo pơ [a\i laih kơman Ebola, hlăk `u mă bruă [ơi dêh ]ar Liberia. Ding jum ia jrao dêh ]ar Prăng lăi thâo, sa ]ô đah bơnai pơyơr pô ara\ng hlăk hơgơ\m, laih anu\n ba nao pơjrao [ơi sang ia jrao dêh ]ar Prăng. Wơt dah ră anai, aka hơmâo ôh ia jrao pơjrao kman Ebola, samơ\ hơdôm ơi ia jrao gir run ruăh mă, nga\ lông lăng, hơdôm ia jrao phrâo,  kiăng pơjrao brơi đah bơnai pơyơr pô anai./.

                            

                                  Pơblang hăng pôr : R]om H’Ly-Rơluch Xuân-Siu H’Prăk