Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

****Tơm brơi lơ 9/11, khua g^t gai ping gah dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Phú Trọng, hơmâo nao ]ua\, ma\ bruă [ơi tring glông Phổ Yên, tring ]ar Thái Nguyên, bruă nga\ tui tơlơi pơtru\n mơng tơlơi jơnum pro\ng tal 11, laih anu\n tơlơi pơtru\n mơng ping gah tar [ar tring ]ar. Phổ Yên le\ ba ama\ng gah kual dơnung kơ tring ]ar Thái Nguyên hlăk gir run, jing h^ [ôn pro\ng măi mok. Tring glông gleng g^t gai pơtrut ktang pơblih phrâo tơlơi bơvih [o\ng huă ha\ng măi mok, s^ mdrô, ba rai tơlơi pơđ^ kyar bơvih [o\ng huă ktang, laih anu\n pơsir h^ tơlơi gru grua phiăn juăt mơnuih mơnam. {ơi mông ma\ bruă ha\ng hdôm khua g^t gai tring glông Phổ Yên, khua g^t gai ping gah dêh ]ar ta, ơi Nguyễn Phú Trọng, rơkâo kơ tring glông Phổ Yên laih anu\n tring ]ar Thái Nguyên hrơi blan pơ\ ana\p anai, kho\m gleng nao lu, nga\ hiam  hloh dơng, gah kơ]a\u bruă hdôm kual sang măi, plơi pla mơnuih [ôn sang, wai lăng lo\n, pok anih pơhrăm bruă ma\, ngă tui hiam tơlơi gru grua tơlơi phiăn mơnuih mơnam, kiăng pơđ^ kyar kơja\p. Klăm tơm brơi, khua ping gah dêh ]ar ta nao jơnum hro\m: “ Hrơi hgum gôp prong abih ba\ng mơnuih [ôn sang djuai ania [ia\ [ơi plơi pla”, gah să Trung Thành, tring glông Phổ Yên, tring ]ar Thái Nguyên./.

****Tôm brơi, lơ 9/11, Khoa mir sir deh ]ar ta ơi Trương Tấn Sang hăng gru\p gưl glông deh ]ar ta nao truh laih pơ\ tơdron rơdeh por jar k’mar Bắc Kinh, pơ phun nao pơhmư\ h’dôm bruă mă amăng mông Jơnum [ing khoa moa Bơk’toai bruă gum hrom bơvih [o\ng châu Á – Thái Bình Dương (APEC) tal 22 pơ phun [ơi Bắc Kinh, deh ]ar Khe\], mơng lơ 9-11/11 kiăng ]rông sai kơ tơhnal bruă pơtru\t đ^ kyar bơvih [o\ng amăng kual. Anai le\ tal kiăng deh ]ar Việt Nam po\k pơhai h’dră pơtrun gơgrong hlâo, mu\t hrom klă hăng jar k’mar ăt kah hăng k’tưn tơlơi rô nao rai hăng h’dôm bơnah amăng kual. Amăng tlăm tôm brơi m’tam, Khoa mir sir deh ]ar ta tu\ jum Khoa Khul jiăng mah pơtôm hiăp deh ]ar Khe\] ơi Lý Tiểu Lâm nao lăi pơthâo; hmư\ bruă bơk’toai hăng h’dôm gru\p bơvih [o\ng ba jơlan hlâo deh ]ar Mi; mo\t tôm brơi hmâo bư\p s^t n^k laih hăng Khoa mir sir deh ]ar Philippin. Hăng hrơi pơkă mă bruă k’pal kho\p amăng 3 hrơi pơ phun bruă Jơnum gưl glông APEC 22, Khoa mir sir deh ]ar ta amra hmâo h’dôm bruă bư\p dua bơnah, truh kơ lu bơnah./.

****Mơguah hrơi tơm brơi lơ 9/11, [ơi sang hră Trung học phổ thông Chuyên Hùng Vương, [ôn pro\ng Plei Ku, tring ]ar Gia Lai, drưh kơ ang ngă lơ phet ]ơ kă ma\ hră pơ pu\ đ^ ana\n,  Kh^n htai tơlơi ma\ bruă. Kơ ia\ng khua mir sir dêh ]ar ta, yă Nguyễn Thị Doan, hro\m ha\ng khua khua ding kơna kơnuk kơna ta, hơmâo nao ka\ brơi miđai mi đai yôm pơ phu\n brơi sang hră anai. {ơi mông ka\ brơi mi đai kh^n htai ma\ bruă anai, kơ ia\ng khua mir sir dêh ]ar ta, yă Nguyễn Thị Doan bơni bia\ mă tơlơi mă bruă mơng sang hră Trung học phổ thông Chuyên Hùng Vương, lăi pơyôm sang hră anai man pơdơng ana\n hmư\ hing hjăn păn, sa boh sang hră hmâo pran jua gir run, găn gao h^ tơlơi tơnăp tăp, ngă tui tơlơi hiam, tơlơi khăp, tơlơi gơgro\ng ba, hbe] hbal, thâo pơ]eh kơ tring ]ar Gia lai. kơ ia\ng khua mir sir dêh ]ar ta, yă Nguyễn Thị Doan lăi tui anai:

“Pơ pu\ ana\n bơni kơnuk kơna kh^n htai ma\ bruă, jing sang hră ]ơ ka\ ma\ hrơi anai, hơmâo pơs^t tơlơi hgum gôp yôm pơ phăn djơh ha\ng [irô pơtô juăt tring ]ar Gia Lai lăi hơjăn, laih anun pơtô juăt tar [ar dêh ]ar ta lăi hro\m. Sang hră Trung học phổ thông Chuyên Hùng Vương, lăp bia\ ma\ tơlơi đăo gơnang mơng ping gah, go\ng gai, laih anu\n mơnuih [ôn sang djo\p djuai ania tring ]ar Gia lai. Sang hră anai hmâo ngă thim tơlơi hiam bơnga] [ơi hră lơ kah gah pơtô juăt tar ]ar dêh ]ar ta”./.

            ****Hăng bôh tơhnal djru bruă pơdo\ng, ngă giong Hră ]ih Tơlơi lăi pơthâo glăi bruă k’đi ]ar lăi pơdah amăng mông Jơnum prong Ping gah deh ]ar ta tal 12, lơ 9/11, Gru\p hyu mă bruă mơng Gru\p ]ih tơlơi pơkă bruă Jơnum prong tal 12 mơng Ping gah yoa kơ ơi Đinh Thế Huynh, Khoa gum bruă Ding jum k’đi ]ar, Khoa gum bruă g^t gai Ping gah. Khoa Gru\p pơtô juăt Ping gah deh ]ar ta, Kơiăng Khoa Gru\p apăn bruă ]ih tơlơi pơkă bruă jơnum ba jơlan hlâo, mă bruă laih hăng Gru\p apăn bruă Ping gah tring ]ar Bình Thuận gah tơlơi ngă tui bruă đ^ kyar bơvih [o\ng – m’nuih m’nam, bôh thâo, pơgang lon ia, h’đong plơi pla, hăng bruă pơdo\ng Ping gah, pơdo\ng glông bruă k’đi ]ar mơng Ping gah tring ]ar amăng rơ-wang bruă mơng thun 2010-2015. Hlâo kơ anun, Gru\p nao tu\i `ang h’dor glăi kơ Wa Hồ [ơi Sang djă pioh gru grua Hồ Chí Minh pơdo\ng [ơi tring ]ar Bình Thuận hăng ]oa\ Sang hră Dục Thanh, anih anom ~u hăng anăn iâu Nguyễn Tất Thành pơtô laih lom ~u [ơi jơlan hyu doăh e\p gru than tlaih rơngai lon ia./.

****Kiăng dja\ poih laih anu\n pơđ^ kyar tơlơi gru grua phiăn juăt hdôm djuai ania [ia\ djơ\ tui ha\ng tơlơi s^t. {irô gru grua phiăn juăt, bơkơja\p drơi jăn, ]ua\ ngui tring ]ar Quảng Trị, hơmâo man pơdơng ring bruă dja\ pioh tơlơi gru grua plơi kalu, gah să Da\ Krông, tring glông Da\ Krông. Ngă tui ring bruă ako\ pơdơng glăi, pơkra glăi sang glông kơ mơnuih [ôn sang Bru – Vân Kiều. {irô gru grua phiăn juăt, bơkơja\p drơi jăn, ]ua\ ngui tring ]ar Quảng Trị, hơmâo tuh pơ alin pơkra glăi 16 boh sang glông đưm [ơi plơi Kalu, gah să Da\ Krông. Tơdơi dua thu\n ngă tui, truh ră anai hơmâo pơkra gio\ng hăng tu\ yua laih. Ring bruă anai kiăng pơkra glăi sang glông djơ\ tui ha\ng tơlơi phiăn gru grua mơnuih [ôn sang Bru – Vân Kiều, kiăng hgum gôp man pơdơng plơi Kalu, jing h^ plơi pla gru grua phiăn juăt glai glô [ơi tring ]ar Quảng Trị./.

****S^t n^k h’dor glăi 84 thun Hrơi pơjing Jơnum min djuai ania pơlir h’b^t deh ]ar Việt Nam (lơ 18/11/1930 – 18/11/2014), lơ 9/11, Gru\p m’nuih [ôn sang mrô 3, phường Nghĩa Trung, plơi prong Gia Nghĩa, tring ]ar Dak Nông pơ phun Hrơi Jơnum ngui mu\t hrom prong abih bang djuai ania. Tui tơlơi pơs^t, amăng thun 2014, m’nuih apăn bruă hăng m’nuih [ôn sang Gru\p mrô 3 mu\t hrom laih gir run ngă tui ba glăi bôh tơhnal h’dôm bruă k’đi ]ar ba tơbiă ăt kah hăng h’dôm bruă mă, bruă pơsur yoa kơ Jơnum min po\k pơhai. Truh ră anai, abih bang gru\p mrô 3 hmâo 68 bôh sang ano# hmâo mă hră pơanăn bơvih [o\ng huă rơgơi h’dôm gưl, 70% mrô sang ano# hmâo sang do# k’jăp, prăk pơhrui glăi hơnong `u lom sa ]ô m’nuih hmâo 36 klăk prăk lom sa thun, 95% mrô sang ano# dưi hmâo mă hră pơanăn ta#u yâu./.

****Hrơi anai lơ 10/11, [ơi djo\p anih anâm tar [ar dêh [ar ta, pơ phu\n nga \ tui blan ma\ bruă  lo\n ia pơgăn pơhlôm HIV/AIDS thu\n 2014 ( mơng lơ 10/11-10/12/2014). Blan  ma\ bruă , yua [irô lo\n ia ia pơgăn pơhlôm HIV/AIDS, laih anu\n pơgăn tơlơi ma túy, dra đi ]ơ, iâo pơthưr ha\ng ako\: ‘ {u dưi pơkah pha ôh ha\ng hdôm mnuih pơ [a\i duăm ruă HIV/AIDS” Blan ma\ bruă anai, kiăng djru brơi tơlơi thâo hluh brơi abih ba\ng mơnuih [ôn sang, bôh nik `u hdôm mơnuih hơmâo tơlơi duăm ruă, mơnuih hd^p [ơi kual ataih braih kơbưi, mơnuih [ôn sang djuai ania [ia\, gah bruă pơgăn pơhlôm HIV/AIDS , pok pro\ng anih, gum djru  pơjrao, HIV/AIDS, laih anu\n je\ giăm ha\ng abih ba\ng mơnuih./.

****Khul apăn bruă tring ]ar Quảng Bình phrâo hmâo hră pơs^t [om tơlơi hyu đom bua loa pơnah, du\ pơgiang hlô dlai [u phiăn [ơi tring ]ar. Kiăo tui anu, năng ai `u amăng ako# blan 8/2014, [ơi kual jơlan Vực Trô – Bai Bai, să Xuân Trạch, tring glông Bố Trạch, khul wai lăng dlai kyâu dlai Phong Nha - Kẻ Bàng [uh dua ]ô m’nuih mơng dlai tơbiă rai djă ba dua k’săk amăng lăm pioh 10 drơi kra tơkai mriah, sa drơi [o# mriah phang krô, sa drơi krua sa nhân do# h’d^p hrom hăng 19 asar bôh phao. Blung a, [irô pel e\p k’đi tơlơi pơs^t dua ]ô anai hyu đom bua loa pơnah dlô anai sui hrơi laih anun phang krô pioh ba glăi riă jing cao. Ră anai khul apăn bruă goang dar kual hmâo [ing anun mă bruă gơ`u hăng pơhư prong bruă pel e\p k’đi tơlơi./.

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

****Dêh ]ar Thái Lan, pơ phu\n ]ih pơkra tơlơi phiăn phu\n tal 20 kơ dêh ]ar anai, pơblih h^ tơlơi phia\n phu\n hlăk yua jăng jai ră anai, `u hơmâo ]ih pơkra, tơdơi ara\ng pơblư\ kơnuk kơna lơ 22/5 laih rơgao. Ngă tui tơlơi bphiăn phu\n jăng jai, hlăk hơmâo tơlơi dưi ră anai. {irô ]ih pơkra tơlơi phiăn juăt anai amra ma\ pơtum tơlơi hgum pơhiăp mơng lu bơnah gah, kah ha\ng kơnuk kơna, pơ\ ala brơi djo\p kual, pơ\ ala brơi rơbeh kơ 7000 ]ô pơ\ ala brơi hdôm mơnuih [u dưi ruah đ^, ama\ng [irô pơblih phrâo lo\n ia, găn gao [irô s^t nik, kiăng pơtu\m glăi abih ba\ng laih anu\n mơit đ^ [irô pơblih phrâo lo\n ia./.

****{ơi deh ]ar Đức glăk pơ phun lu bruă mă kiăng h’dor glăi [rô kre\p 25 thun tơlơi pơnăng Berlin – sa amăng h’dôm gru tơhnal k’drưh hloh amăng rơnuk thun 20 glưh trun, ba truh pơlir h’b^t đơ đam deh ]ar Đức. Lom lơ 8/11, năng ai `u rơbeh kơ 100 rơbâo ]ô m’nuih [ôn sang [ơi Berlin hăng toai hyu ]oa\ ngui mơng djo\p anih anom amăng rong lon tơnah luh nao [ơi kual hmâo ha tal djă pioh gru mơng pơnăng Berlin h’đăp – goai kơplah wah kual ngo\ hăng kual yu\ deh ]ar Đức kiăng lăng [uh 8 rơbâo bôh blôm por, ngă bang ăh lon adai. Pơnăng Berlin, dưi hmâo go\ng gai Kual Ngo\ deh ]ar Đức pơdo\ng amăng thun 1961 kiăng pơgăn m’nuih [ôn sang mơng kual Ngo\ đuăi nao gah kual Yu\ deh ]ar Đức, tu\] rơnu\] `u răm rai h^ amăng thun 1989. Sa thun tơdơi kơ anun, deh ]ar Đức hmâo ha tal kah pha tơdơi Blah ngă rong lon tơnah tal dua, dưi pơlir h’b^t lon. Yap him lăng hmâo năng ai `u 136 ]ô m’nuih djai lom gir run yăk rơgao pơnăng anai./.

****Mơguah hrơi tơm brơi lơ 9/11, tơlơi jơnum pro\ng hdôm công ty APEC, hơmâo pok pơhai [ơi Bắc Kinh, dêh ]ar Khe]. Anai le\ hasa bruă ma\ yoom pơ phăn ama\ng rơvang hrơi tơjuh, khul khua mua công ty, hăng khul khua g^t gai bơvih [o\ng huă [ơi kual Châu Á – Thái Bình Dương ama\ng thu\n. Đ^ pơhiăp [ơi mông pok pơhai tơlơi jơnum, khua mir sir dêh ]ar Khe], ơi Tập Cận Bình lăi pơyôm, kual Châu Á – Thái Bình Dương, jing kual bơvih [o\ng hua\ hơbe] hơbal, tơlơi bơvih [o\ng huă pơđ^ kyar ta`, tơlơi ngă hro\m pro\ng pr^n hloh [ơi ]ar kmar, kual ba ko\, ako\ pơdơng glăi tơlơi bơvih [o\ng huă [ơi ro\ng lo\n tơnah anai. Khua mir sir dêh ]ar Khe], ơi Tập Cận Bình iâo pơthưr hdôm lo\n ia ding kna APEC, gir run hloh dơng, pơtrut ktang ]ar kmar pơblih phrâo bơvih [o\ng huă [ơi kual, hduah kơsem hdôm tơlơi phrâo phrang, brơi tơlơi pơđ^ kyar tơlơi bơvih [o\ng huă [ơi kuai Châu Á- Thái Bình Dương, pơđ^ tơlơi pơmut hro\m [ơi kual ngă atur brơi tơlơi pơđ^ kyar./.

****Lơ 9/11, Khoa ding jum pơtôm hiăp deh ]ar Mi, Khoa ding jum pơtôm hiăp deh ]ar Iran hăng Khoa pơ ala kơ Khul pơlir h’b^t kual châu Âu hmâo bruă bơk’toai 3 bơnah [ơi Oman, kiăng pơtru\t  khom hmâo sa tơlơi pơkôl pu\t ayuh abih bang gah h’dră bruă pu\t ayuh ba truh tơlơi brơjah mơng deh ]ar Iran amăng hrơi pơkă rơnu\] lơ 24/11 pơ\ anăp. Bruă bơk’toai pơ phun amăng 2 hrơi [ơi plơi prong jư\h jom Muscat, deh ]ar Oman, gleng nao h’dôm tơlơi phun bơdjơ\ nao h’dră pu\t ayuh deh ]ar Iran. Amăng anun, hmâo tơlơi đing đăo mơng kual yu\ rong lon tơnah kơ bruă deh ]ar Iran mă yoa h’dră pu\t ayuh kiăng pơkra phao k’toang, bơ\ deh ]ar Iran le\ hơngah na nao h’dôm bruă phăk tơhmal mơng kual yu\ rong lon tơnah./.

            ****Khua ]ih piôh Sang hgum hơb^t djo\p dêh ]ar, ơi Ban Ki Mun, bơni bia\ ma\ kơ dêh ]ar Triều Tiên, pơklaih rơngai brơi 2 ]ô mơnuih [ôn sang dêh ]ar My. Dua ]ô mnuih anai le\;  Kenneth Bac ha\ng Matthew Todd Miler, krư\ gơ`u [ơi sang mna\ [ơi dêh ]ar Triều Tiên, glăi laih pơ\ dêh ]ar My. Tui ha\ng ơi Ban Ki Mun lăi, anai le\ bruă ngă hiam, tơlơi jăng mah 2 bơnah gah, pơtrut ktang tơlơi rơnuk rơnua [ơi bul pơtâo dêh ]ar Triều Tiên. Dêh ]ar My hlâo kơ anu\n hmâo lăi pơs^t, laih anu\n bơni kơ dêh ]ar Triều Tiên pơklaih brơi mơnuih [ôn sang dêh ]ar My anai./.

            }ih pơblang hăng pôr : Siu H'Prăk-Rơluch Xuân