Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

               ****Mơguah hrơi tơ\m brơi, lơ 14/12, [ơi Hà Nội, [irô pơhing nao rai ]ơ đai hrăm hră kual dơnung kơnuk kơna dêh ]ar ta, nga\ hro\m ha\ng [ôn pro\ng Hà Nội, laih anu\n Ding jum pơtô juăt dêh ]ar ta, ako\ pơjing ngă lơ phet hơdơr glăi 60 thu\n ako\ pơdơng sang hră hrăm ]ơ đai kual dơnu\ng [ơi kual lo\n kơdư dêh ]ar ta ( 1954-2014). Ama\ng hrơi mông mơak mơai tơlơi pơbư\p [o# mta, hdôm rơnuk ]ơ đai hrăm hră đưm mơng kal dơnu\ng dêh ]ar ta, hdơr glăi tơlơi hrăm hră đưm dih, [ơi sang hră đăm lăm kơ phung ]ơ đai kual dơnung [ươi kual lo\n kdư dêh ]ar ta. Sui mơng anai djơ\ 60 thu\n, tơdơi hră k^ pơkol Geneve, ngă tui jơlan hdră mơng wa Hồ, Ping gah, kơnuk kơna ta, laih anu\n sang hră ]ơ đai hrăm hră kual dơnung [ơi lo\n kual kdưr, hơmâo ako\ pơjing rai. Hơmâo rơbeh 32 rơbâo ]ô ana\ ba\ khul kơnuă kual dơnung dêh ]ar ta, ba rai hrăm hră [ơi kual kơdưr, pioh bơvih brơi pơklaih rơngai, pơgăng wai lăng lo\n ia. Đ^ pơhiăp [ơi mông ngă lơ phet, khua mir sir dêh ]ar ta, ơi Trương Tấn Sang lăi pơs^t: Thu\n blan sui laih, [ing ta hơmâo tum tơlơi kơnal tui anai, sang hră hrăm ]ơ đai kual dơnung dêh ]ar ta, [ơi kual lo\n kơdưr, hơbo# bruă sang hră tu\ yua hloh kơ hkru\ tar [ar dêh ]ar ta. Boh tơhnal pro\ng pr^n lăp kơ pơ-ư pơ-ang bia\ ma\ brơi kơ sang hră đăm lăm ]ơ đai hrăm hră kual dơdung, hlăk anun rơnuk gleh glăn tơnăp tăp bia\ ma\, ama\ng tơlơi pơtô hrăm hră, hơmâo djru brơi djru brơi khul mơnuih thâo ma\ bruă hkru\, wơt dah ma\ bruă hget, hdôm khua mua anai dưi rông , hrăm hră mơng ssang hră hrăm ]ơ đai kual dơnung dêh ]ar ta, [ơi kual lo\n kơdưr, leng kơ to\ng ten pro\ng pr^n ha\ng lo\n ia, ha\ng Ping gah, ha\ng abih ba\ng mơnuih [ôn sang ta./.

****Mơgoah lơ 13/12, [ơi Hà Nội, Sang phăt k’đi gơnong glông gum hrom hăng Sang prăk đ^ kyar châu Á pơ phun Bruă jơnum Khoa sang phăt k’đi h’dôm bôh deh ]ar ASEAN kơ bruă mă mơng sang phăt k’đi amăng bruă pơgang rơhuông adai lon m’nai. Bruă jơnum jing bơk’toai kiăng [ing Khoa sang phăt k’đi, khoa apăn bruă phăt k’đi nao pơhmư\ lăi pơthâo tơlơi găn gao pơsir k’đi, tơlơi phiăn lon ia hăng jar k’mar amăng bruă pơgang rơhuông adai lon m’nai ăt kah hăng h’dôm bruă pơsir ba glăi bôh tơhnal kiăng wai lăng h’dôm tơlơi lông hăng rơhuông adai lon m’nai. Bruă jơnum Khoa sang phăt k’đi h’dôm bôh deh ]ar amăng kual ASEAN tal 4 gah rơhuông adai lon m’nai hmâo ako# `u: Tơlơi lông gah rơhuông adai lon m’nai hăng bruă mă mơng Sang phăt k’đi. Pơhiăp po\k pơhai bruă jơnum, Sang phăt k’đi gơnong glông deh ]ar ta ơi Trương Hòa Bình, lăi rơđah tơlơi ngă h’[ak anih anom do# hăng h’dôm ano# săt pioh glăi mơng tơlơi h’[ak anun ră anai glăk [ơi rơnoh gleng nao prong biă [ơi lu deh ]ar. Sang phăt k’đi hăng bruă apăn, bruă mă mơng pô glăk jai hrơi pơdah bruă mă yôm phăn amăng pơgang rơhuông adai, lon m’nai. Yoa anun, ]ang rơmang mơng bruă bơkơtoai tal anai le\ [ing khoa pơ ala nao pơhmư\ bruă jơnum amra lăi pơthâo klă h’dôm tơlơi pơhing, tơlơi găn gao yôm phăn amăng bruă pơsir h’dôm k’đi tơlơi bơdjơ\ nao rơhuông adai lon m’nai hăng e\p h’dră djơ\ kơ tơlơi gum hrom kơplah wah Sang phăt k’đi h’dôm bôh deh ]ar kual ASEAN amăng bruă pơgang rơhuông adai lon m’nai./.

****Rơgao 3 hrơi ma\ briă, mơguah lơ 13/12, tơlơi jơnum lok 9, [irô wai lăng pơ\ ala brơi mơnuih [ôn sang pơjưh h^ laih tơlơi jơnu\m, hơmâo tu\ ư lu tơlơi pơtru\n laih anu\n tơlơi jao pơđ^ kyar tơlơi bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam thu\n 2015 pơ\ ana\p anai. Thu\n 2015, tring ]ar Dak Lak, hơmâo tơlơi jao pơđ^ kyar tơlơi bơvih [o\ng huă rơbeh 9% pơkă ha\ng thu\n anai, pơhrui glăi prăk kak rim ]ô mơnuih dưm dưm ha\ng 35 klăk prăk, iâo pơhrui pơ]ruh gôp mơng mơnuih mơnam ta 17 rơbâo klai prăk, đ^ hloh kơ thu\n 2014 le\ 26%, ma\ jia brơi kơnuk kơna 3600 klai prăk; pơhro\ mrô sang ano\ [un rin 2%, djru bruă ma\ brơi 27 rơbâo ]ô mơnuih ma\ bruă, mrô mơnuih [u hơmâo bruă ma\  [ơi kual [ôn pro\ng gah yu\ 3%. Jơlan hdră ngă tui, tring ]ar Dak Lak pơs^t tơlơi phu\n pơblih phrâo tơlơi bơvih [o\ng huă, ngă hro\m ha\ng pơđ^ kyar pơblih phrâo, nga\ tui hdră iâo pơhư] tuh pơ alin, pơđ^ kyar phu\n le\ mơnuih [ôn sang, gah bruă man pơdơng plơi pla phrâo, laih anu\n hyu ma\ jia prăk kak brơi kơnuk kơna, wai lăng kơja\p tơlơi yua prăk kơnuk kơna./.

****Bruă kla#u vaccine pơgang djơ\ hmơi – Rubella kơ ]ơđai mơng 1 thun truh kơ 14 thun amăng đơ đam deh ]ar ta glăk ngă tui rơ-wang dua [ơi 63 bôh tring ]ar, [ôn prong amăng đơ đam deh ]ar ta. Tui hăng Anom bruă ia jrao pơhlôm hlâo mơng {irô ding jum wai lăng bruă ia jrao deh ]ar ta, truh ră anai, bruă kla#u pơgang tơlơi ruă pơphun pơhlôm laih hăng rơbeh kơ 12 klăk ]ô ]ơđai dưi kla#u pơgang, biă `u mơng 1 truh kơ 10 thun. Hmâo 27 bôh tring ]ar gleng nao ngă tui bruă kla#u pơgang abih bang ]ơđai mơng 1 truh kơ 14 thun [ơi sa dua bôh tring glông, să kual ataih,asue\k hăng kual tơnap tap nao rai. Yap hrom đơ đam deh ]ar hmâo laih 50 bôh tring ]ar, [ôn prong kla#u giong rơbeh kơ 95%. Sa dua ]ô ]ơđai pơhrưi\ hrơi kla#u pơgang, biă `u yoa kơ h’dôm tơlơi brơi [uh bơdjơ\ nao tơlơi soaih pral yoa kơ pơplih hyuh hyang lon adai amăng h’dôm hrơi pơplih bơyan. Ră anai, h’dôm tring ]ar, [ôn prong glăk pơ phun kla#u hue\t abih, kiăng pơhlôm klă hloh bruă pơgang tơlơi ruă djơ\ hmưi hăng tơlơi ruă Rubella kơ ]ơđai moai./.

****Mơguah hrơi tơ\m brơi, [ơi sang gru grua phung hlăk ai [ôn pro\ng Hồ Chí Minh, [irô hyu pơtô pơblang ping gah [ôn pro\ng, ngă hro\m ha\ng khul hlăk ai [ôn pro\ng, khul adoh suang laih anu\n phung ]ơ ph^n ru\p [ôn pro\ng Hồ Chí Minh, ako\ pơjing prưng pơdah ru\p nghệ thuật ha\ng ako\ `u: “ Tơhan wa Hồ”, hdôm mơnuih hiam ro# hloh”, laih anu\n brơi tơbia\ hdrôm hră “ Tơdah hd^p truh tơlơi rơnuk rơnua, kho\m hdơr truh kơ ayo\ng...”, laih anu\n ako\ pơjing pơdah tơlơi adoh suang, pơbư\p nao rai ha\ng ako\ `u: “ Adoh bơni khul tơhan”. Anai le\ bruă s^t nik, pioh ]ơ kă mơak hrơi ngă lơ phet hdơr glăi 70 thu\n, hrơi ako\ pơdơng khul tơhan mơnuih [ôn sang Việt Nam, 25 thu\n abih băng mơnuih [ôn sang mut ngă tơhan. Prưng pơdah ru\p nghệ thuật ha\ng ako\ `u: “ Tơhan wa Hồ- hdôm mơnuih hiam ro# hloh”, hơmâo 120 pok ru\p mơng hdôm mơnuih ]ơ ph^n ru\p hmư\ hing hloh. Hdôm ru\p ]ơ ph^n anai leng pơdah glăi “ Khul tơhan mơnuih [ôn sang Việt Nam mra hmâo pran jua pre lui hlâo pơblah ngă”, “ Khul khua tơhan, tơhan ama\ng tơlơi hd^p mda rim hrơi”, laih anu\n “ Khul thâo adoh suang [ôn pro\ng hdơr bơni kơ tơhan wa Hồ”./.

            ****Sang phăt k’đi tring glông Kbang, tring ]ar Gia Lai phrâo po\k mông phăt k’đi hăng pơs^t 12 blan do# amăng sang m’nă kơ sa ]ô m’nuih apăn bruă Pơgang dlai klô djru tơngan kơ [ing do\p kyâu. Pô anai anăn `u Hồ Như Khôi, tơkeng thun 1982, gah Anom găk wai dlai kyâu tring glông Kbang, gơgrong bruă [ơi să Kon Pne. Hlâo dih, Khôi tlaih lui laih pioh Nguyễn Ngọc Quýnh, tơkeng thun 1963, do# [ơi tring kual K’bang oă 21m³  kyâu bách xanh djuai kyâu IIA, kyâu gia\r djuai III hăng kyâu tô hạp djuai V [ơi kual dlai K’bang. Mrô kyâu anai dưi ba đ^ hăng glông rơdeh hăng pơhro#p ngă sôr hăng 4 tơn h’bơi plum do# asăt kiăng găn gao m’ta lăng mơng khul pơgang dlai kyâu. Khôi ]u\t sum ao tơhan găk wai lăng dlai kyâu, yoa rơdeh thu\t nao hlâo ba jơlan kơ rơdeh pơgiang mrô kyâu anai tơbiă pơ\ tring kual K’bang s^. Truh [ơi anih găk wai bah amăng dlai mơng Sang bruă bơvih [o\ng m’nuih [ôn sang gah đang kyâu Krông Pa, tring glông K’bang, pô do# găk pel e\p, [uh hăng lăi pơthâo kơ Kông ang tring glông K’bang ngă hră pơar, [om đ^./.

          Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

****Tơdơi  ]rông lô nao rai sui 2 hrơi, [ơi mông bơkơtuai nao rai gah hyuh hyang hơjan ang^n mơng Sang hgum pơhiăp djo\p dêh ]ar [ơi plơi pro\ng jưh jom Lima, dêh ]ar Pêru, mguah hrơi tơ\m brơi lơ 14/12, khul khua ding kơna rai bơkơtuai mơng rơbeh 190 boh lo\n ia, hơmâo tu\ ư nao rai. Ring bruă anai dưi lăi; “ iâo pơthưr  bruă ngă gah hyuh hyang hơjan ang^n [ơi Lima” tal blung, rơkâo abih ba\ng lo\n ia phrâo pơđ^ kyar, ăt kơtư\ ha\ng hdôm lo\n ia pơdro\ng asah, ngă ngă tui mtăm hdră pơgăn glăi tơlơi pơblih hyuh hyang hơjan ang^n. Tơlơi tu\ ư anai le\ yôm bia\ ma\ tal blung a, kiăng gleng nao tơlơi tu\ ư nao rai hdră pơgăn glăi tơlơi pơblih hyuh hyang hơjan ang^n [ơi ro\ng lo\n tơnah, min hlâo ]rông lô [ơi Parai, dêh ]ar Prăng rơnu] thu\n tơdơi, pơblih h^ tơlơi pơtru\n Kyôtô. Tơlơi ring bruă anai lăi dơla\m, hdôm lo\n ia kho\m gơgro\ng ba phara phara, ama\ng bruă pơgăn glăi tơlơi pơblih hyuh hyang hơjan ang^n. Yua kơ anu\n yơh, tơli anai amra ngă rơ ư\ h^ hdôm lon ia hlăk pơđ^ kyar, ama\ng anun hdôm dêh ]ar Khe], India, hơmâo lăi tui anai, hdôm hră pơar ]ih hlâo, ngă tơtra\u h^ hdôm lon ia phrâo đ^ bơhơmutu ha\ng hdôm lon ia pơdro\ng asah, ama\ng bruă pơgăn glăi tơlơi pơblih hyuh hyang hơjan ang^n. Rơngiao kơ anu\n tơlơi ]ih pơkra anai, hơmâo lăi rơđah tui anai, hdôm lo\n ia pơdro\ng khom djru prăk kak brơi hdôm lon ia hlăk pơđ^ kyar kơdơng glăi tơlơi răm [a\m anai./.

****Go\ng phun pơdah ru\p NHK deh ]ar Japan lăi pơthâo bôh tơhnal doăh e\p tơdơi kơ bruă roah khoa mơng {irô Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Japan tôm brơi lơ 14/12 brơi [uh, khul pơlir h’b^t apăn bruă dưi hloh hăng mrô 2/3 hră ple\ roah [ơi {irô Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang. {ing pơblang tơlơi anai ăt pơs^t mơn, Ping gah Dân chủ Tự do apăn bruă mơng Khoa deh ]ar ơi Shinzo Abe amra dưi lu hloh le\ 300 ]ô khoa amăng [irô Khoa g^t gai wai lăng pơ ala m’nuih [ôn sang. Tui hăng bôh tơhnal hyu doăh tơ`a, khul pơlir h’b^t apăn bruă amra hmâo 317 ]ô m’nuih dưi roah amăng mrô 475 ]ô khoa mu\t amăng {irô Khoa pơ ala m’nuih [ôn sang deh ]ar Japan. Amăng anun, kơnong kơ Ping gah Dân chủ Tự do amra hmâo mơng 275 truh kơ 306 ]ô. Bơnah gum hrom Komeito amăng khul pơlir h’b^t apăn bruă pơkă hlâo hmâo 31 truh kơ 36 ]ô. Lom anun, ping gah k’đai glăi prong hloh [ơi deh ]ar Japan – Ping gah Dân chủ pơkă hlâo hmâo 61 truh kơ 87 ]ô./.

****Mlăm pơ plông tu] rơnu] dra hiam [ơi ro\ng lo\n tơnah thu\n 2014 anai, ako\ pơjing [ơi London, dêh ]ar Anglê mo\t tơm brơi, lơ 14/12, hơmâo 122 ]ô dra hiam bơnai mơng hdôm lo\n ia [ơi ro\ng lo\n tơnah. [u gah rơngiao tơlơi đăo lăng hlâo ôh, mơng khul mơnuih kơhnâu kơhnak gah drai hiam, muk dra hiam hloh ]ar kmar thu\n 2014 le\, yua dra hiam dêh ]ar Nam Phi, dra hiam Rolene Strauss, dra hiam ]ar kmar Á hậu 1 tal dua dêh ]ar Hungari Edina Kulcsar, dra hiam ]ar kmar Á hậu 2 dêh ]ar My Elizabeth Safrit. Hdôm dra hiam ]ar kmar thu\n anai, ăt lăi pơthâo brơi mơn. Kah hang dra hiam bơkơja\p drơi jăn brơi dêh ]ar Phần Lan Krista Haapalainen. Dra hiam ia rơs^ brơi dêh ]ar Thụy Điển Olivia Asplund. Hơmâo 5 ]ô dra hiam, pơ pu\ đ^ hdra ia pran jua rơun. Dra hiam dêh ]ar Malaysia Dewi Liana Seriestha, jing dra hiam thâo rơgơi bia\ ma\. Pơ\ ala brơi dra hiam dêh ]ar Việt Nam gah ia rơs^ le\ Nguyễn Thị Loan, jing ama\ng 25 ]ô dra hiam bơnai hloh rai pơ plông tal anai./.

            ****10 ]ô m’nuih hmâo lon dor laih amăng sa tơlơi pơtuh hlung mă h’dăng bôh pơtâo [ơi [ôn prong Kê Tây, tring ]ar Hắc Long Giang, gah ngo\ dưr deh ]ar Khe\]. {irô lăng tui pơhlôm m’nuih mă bruă [ơi anai brơi thâo, tơlơi pơtuh truh năng ai `u 10 mông mơgoah tôm brơi, lơ 14/12 yap tui mông [ơi anai, ngă abih bang mrô m’nuih anai djai. Khul djru pơtlaih ba laih drơi jan m’nuih djai mơng amăng luh anun. Bôh than ba truh pơtuh glăk dưi hmâo ara\ng pel e\p ngă rơđah./.

               }ih pơblang hăng pôr : Nay Jek-Siu H'Prăk-Rơluch Xuân