Tơlơi pơhing phrâo amăng dêh ]ar ta :

1 – Tal nao ]oa\ hăng mă bruă [ơi sa dua bôh tring ]ar kual To\ng krah deh ]ar, tlăm lơ 28/9, [ơi tring ]ar Quảng Nam, Khoa deh ]ar ơi Nguyễn Tấn Dũng nao pơhmư\ hăng pơhiăp amăng mông Ngă lơphe\t pơke\ tơdrông toa Cửa Đại. Rơ-wang bruă tơdrông toa Cửa Đại hmâo abih bang rơnoh tuh pơ plai 3.450 klai prăk. Tơdơi rơbeh kơ 4 thun pơkra, pơkă hlâo tơdrông toa Cửa Đại amra mă yoa amăng blan 3/2015. Rơ-wang bruă hmâo abih bang glong ataih hăng jơlan le\ 18,3 km, amăng anun ]ra\n tơdrông toa phun ataih 1,48km, găn glông ia krông Thu Bồn, tô [ôn prong đưm Hội An hăng h’dôm bôh tring glông Duy Xuyên, Thăng Bình. Tơdrông toa Cửa Đại ăt jing sa glông tô nao rai yôm phăn amăng glông jơlan k’toai hang ia rơs^ deh ]ar ta. Khoa deh ]ar ta ơi Nguyễn Tấn Dũng ]ang rơmang tring ]ar Quảng Nam, h’dôm [irô, anom bruă bơdjơ\ nao gleng nao ngă tui dơng rơ-wang bruă tui djơ\ rơnoh bruă, pơhlôm ano# klă, tanh ngă giong hăng mă yoa ring bruă anai...

            2-Mơguah to\m brơi, lơ 28/9,[ơi tring ]ar Gia Lai, Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc hro\m hăng Khua ding jum wai lăng kông an ơi Trần Đại Quang hăng Khua ding jum wai lăng jơlan glông hăng pơdu\ pơgiăng dêh ]ar ta ơi Đinh La Thăng nao jơnum bruă ming pơkra pơđ^ tui prong hloh tơdron rơdeh por [ơi Plei Ku tring ]ar Gia Lai. Pơhiăp đ^ [ơi mông jơnum, ơi Trần Đại Quang, Khua ding jum wai lăng kông an, Khua git gai kuăl }ư\ siăng Dap kơdư lăi: Amăng bruă pơkă hơnong bruă pơđ^ kyar jơlan glông nao rai [ơi kuăl }ư\ siăng, bruă ming pơkra tơdron rơdeh por hơmâo tơlơi gơ grong prong biă mă. Hơdôm thun rơgao, tơdron rơdeh por Plei Ku hơmâo ngă gêh găl kơ bruă rô nao rai mơ\ng mơnuih [ôn sang đ^ rơdeh por amăng kuăl laih anun amăng dêh ]ar ta, djru bruă pơtrut tơlơi bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam. Khă tui anun, pơkă hăng ano\ kiăng pơdu\ pơgiăng, tuai nao rai ră anai, jơlan tơdron rơdeh por ple\ trun, por đ^ mơ\ng Plei Ku aka djơ\ hơnong pơkă ôh. Yua kơ anun,  kơ]ăo bruă  pơđ^ tui bruă ming pơkra tơdron rơdeh por Plei Ku kho\m man pơkra prong hloh tơdron rơdeh por kiăng hiam [iă, jing bruă mă yom tloh noh, djru hro\m bruă pơtrut tui tơlơi bơvih [o\ng huă mơnuih mơnam amăng kuăl ]ư\ săng Dap kơdư./.

            3 – Amăng tơlơi pơhiăp [ơi mông jơnum bơk’toai gưl glông mơng Jơnum min apăn bruă Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar tal 69 glăk pơ phun [ơi New York, deh ]ar Mi, tôm brơi lơ 28/9, Kơiăng Khoa deh ]ar, Khoa {irô ding jum pơtôm hiăp deh ]ar ơi Phạm Bình Minh lăi rơđah, tơlơi rơnuk rơnoa hăng h’đong plơi pla le\ tơlơi pơs^t blung a kơ tơlơi đ^ kyar k’jăp hăng yoa anun, pơgăn h’dôm tơlơi amra truh [u klă hăng doăh e\p bruă pơsir pơđu\t h’dôm tơlơi rung răng ră anai le\ bruă mă sui thun, kiăng je\] hăng bruă gơgrong prong mơng Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar ăt kah hăng h’dôm bôh deh ]ar ding k’na. Kơiăng Khoa deh ]ar ta ơi Phạm Bình Minh lăi rơđah, tơlơi rơnu\k rơnoa hăng đ^ kyar le\ h’dôm [ing go\p gum hrom [u dưi klah đuăi ôh, djru nao rai kiăng anăp nao sa rong lon tơnah pơdrong sah. Việt Nam pơmin le\ hăng pran joa pơs^t bruă k’đi ]ar, hăng tơlơi đăo gơnang nao rai tơdroă, dưm k’nar hloai tui tơlơi pơ pu\ tơlơi phiăn jar k’mar, bruă mă hrom hmâo tơlơi gơgrong, h’dôm bôh deh ]ar [ơi đơ đam rong lon tơnah amra pơdo\ng h’dôm tơlơi rô nao rai gum hrom, hrưn đ^ yoa kơ tơlơi rơnuk rơnoa, gum hrom hăng đ^ kyar k’jap./.

            4-Mơguah lơ 27/9, [ơi Hà Nội, Ano\m bruă khua hlăk ai tơdăm dra mut phung rơnuk Hồ Chí Minh pơphun jơnum jao pri tơlơi bơni anăn Lương Định Của hơtal 9 kơ 150 ]ô tơdăm dra hlăk ai ba gru hlâo amăng bruă mă, bơvih [o\ng huă rơgơi. Pơhiăp [ơi mông jơnum [ơk pri, Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ơi Vũ Văn Ninh bơni kơ boh tơhnal mă bruă mơ\ng 150 ]ô hlăk ai amăng hơtal tu\ mă pri bơni anăn Lương Định Của thun anai.  Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta lăi le\,  150 ]ô hlăk ai anai, jing ]ơnuh bơnga hiam hloh pơ ala kơ hơdôm klăk ]ô hlăk ai amăng kuăl plơi pla hrơi mlăm glăk mă bruă djru hro\m pran jua ai hơtai, kơ bruă pơđ^ kyar bruă ngă hmua pla pơjing kuăl plơi pla phrâo. Kơ-iăng Khua dêh ]ar ta ]ih pioh hăng pơ-ư pơ-ang le\, tơlơi ho\k mơak mơ\ng r^m ]ô hlăk ai dưi mă pri hơtal anai amra pơlar truh kơ lu hlăk ai pơko\n amăng djo\p tring ]ar, plơi pla, ano\m bruă, ăt kơtưn ngă bruă djru hro\m Keh prăk pioh pơpu\ bơni hăng anăn Lương Định Của jai hrơi tu\ yua,  hmư\ hing klă hiam, biă mă `u amăng  kuăl plơi pla, kuăl ]ư\ siăng, bul pơtâo ia rơs^./.

5 – Mơgoah lơ 27/9, Sang jơnum bôh thâo hlăk ai ]ơđai moai tring ]ar Dak Lak pơ phun Po\k pơhai pri ngui kơ rê ]ơđai sang hră  mơng anih sa truh kơ anih 5 hăng  mơng anih 6 truh kơ anih 9 tring ]ar Dak Lak thun 2014. Pri kơ rê ]ơđai sang hră anai le\ bruă k’jăp drơi jan dưi pơ phun hrim thun kiăng ngă gal brơi kơ [ing ]ơđai ngui ngor klă hiam, bơk’toai nao rai, hrăm tui tơdroă; djru h’dôm ]ô m’nuih juăt bruă thâo krăn h’dôm bôh than klă kiăng pơhra\m brơi dơng prăp lui gum hrom h’dôm tal pơplông mă pri gưl tring ]ar, amăng kual hăng đơ đam deh ]ar pơ\ anăp anai; laih anun, kiăng pơlar hyu prong tơlơi hrăm kơ rê [ơi đơ đam tring ]ar Dak Lak./.

            6-To\m brơi, lơ 28/9, [ơi [ôn prong Kon Tum, Khul khua mua pơtruh nao rai tơlơi pơhing tơhan hơđăp kuăl ]ư\ siăng jơlan Trường Sơn ră anai jơlan Hồ Chí Minh [ơi tring ]ar Kon Tum, pơphun jơnum jao 8 boh sang hơdor tơngia kơ [ing ngă ding kơna khul sang ano\ tơnap tap aka [u hơmâo sang do\ kjăp. Amăng 8 boh sang anai, dưi jao kơ ling tơhan hơđăp Trường Sơn jơlan Hồ Chí Minh, hơmâo dua boh sang man pơdo\ng phrâo mơtam,  6 boh sang ming pơkra glăi. Hro\m hăng rơnoh prăk djru 50 klăk prăk mơ\ng keh prăk Thiện Tâm, ano\m bruă group VINGROUP djru, sang ano\ [ing ngă ding kơna khul djru do\ng mơkrah rơnoh prăk man pơdo\ng hăng hrơi bruă, anun 8 boh sang hơdor tơngia anai kjăp, hiam, rơhaih mơ\ng 60 met ka rê pơ dlông./.

7 – Tui hăng Khul pơsur bruă hrăm hră tring ]ar Lâm Đồng, [rô djơ\ blan pơsur bruă hrăm hră, Khul amra pha brơi 108 anung prăk djru kơ ]ơđai sang hră triăng hrăm hră amăng đơ đam tring ]ar. Kiăo tui anun, hrim tring glông, [ôn prong hmâo 9 ]ô ]ơđai [un rin triăng hrăm hră dưi hmâo mă prăk djru; amăng anun, 2 anung prăk pioh kơ ]ơđai sang hră hrăm mơng anih 1-5, 6 anung prăk kơ ]ơđai sang hră mơng 6-9 hăng 3 anung prăk djru kơ ]ơđai mơng 10-12. Lom sa anung prăk le\ 500 rơbâo prăk, abih bang noa `u mơng tal pha brơi prăk djru anai le\ 54 klăk prăk. Hrom hăng h’dôm anung prăk djru anai, Khul pơsur bruă hrăm hră h’dôm bôh tring glông, [ôn prong ăt iâu pơhrui mơn h’dôm [irô, khul gru\p, anom bơvih [o\ng… prăk gum djru [ia\ biă `u 10 anung prăk dơng kiăng pha brơi kơ ]ơđai sang hră [un rin hrăm tal anai, pioh pơsur [ing ]ơđai gir run hloh dơng amăng bruă hrăm hră kiăng hmâo dơng bôh tơhnal amăng thun hrăm phrâo./.

            8-Hăng hơdră ju\ yap pơkra glăi rơnoh prăk blan kơ kuăl amăng thun 2015, đ^ tui 15% pơkă hăng thun 2014, hro\m hăng tơlơi mơak kơ mơnuih mă bruă jing sa tơlơi bơngot  mơ\ng lu boh ano\m bruă mơdrô apah yua mơnuih mă bruă [ơk prăk blan. Yua dah amăng rơnuk tơnap tap kơ [ah prăk kah hăng ră anai, bruă pơkă hơnong ming pơkra glăi rơnoh prăk blan jai ngă tơnap tap kơ ano\m bruă mơdrô, yua rơnoh prăk blah tla kơ mơnuih mă bruă đ^ tui, rơnoh prăk blơi hră pơhlôm noa mă bruă, prăk pơhlôm pơgang [u hơmâo bruă mă đ^ tui./.

            Tơlơi pơhing phrâo dêh ]ar ta] rơngiao :

            1 – Lơ 27/9, amăng hrơi tal 4 mơng bruă jơnum bơk’toai gưl glông amăng Jơnum min apăn bruă Sang gum h’b^t djo\p deh ]ar tal 69, khoa g^t gai kơnuk kơna, Khoa [irô ding jum h’dôm bôh deh ]ar hmâo laih tơlơi pơhiăp kơ tơlơi lon ia, laih anun pơdah pran joa pơmin kơ h’dôm tơlơi jar k’mar prong. Amăng anun, tơlơi Ukraina, tơlơi [ơi Triều Tiên, tơlơi [u h’đong [ơi Trung Đông, biă `u le\ h’dôm tơlơi mơng khul Kơnuk kơna Islam, glăk ngă k’tang t^t [ơi Trung đông, anun le\ h’dôm tơlơi dưi hmâo gleng nao pha ra amăng tal bơk’toai anai./.

            2-Khua dêh ]ar Israel, ơi Benjamin Netanyahu to\m brơi, lơ 28/9 lăi, `u amra pơhaih rơđah tơlơi pơ]ut jăm [uah ]a ]ot mơ\ng Khua mir sir dêh ]ar Palestin ơi Mahmuod Abbas amăng tơlơi đ^ pơhiăp lơm mông jơnum [ơi Sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar. Tơlơi pôr mơ\ng ơi Benjamin Netanyahu pôr pơthâo, hlâo kơ `u nao pơ New York dêh ]ar Mi, kiăng hơmâo tơlơi ]ih đ^ pơhiăp [ơi anăp abih bang khua mua sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar. Hlâo kơ anun, khua git gai lo\n ia Palestin, lơ 26/9 pơhiăp đ^ [ơi mông jơnum djo\p dêh ]ar jăm kơ dêh ]ar Israel ngă sa bruă tơlơi soh sat pơđut djuai ană mơnuih mơnam, lơm kơsung blah 50 hrơi [ơi kơdư Gaza phrâo anai, ngă kơ 2.200 ]ô mơnuih dêh ]ar Palestin djai. Khua dêh ]ar Israel ơi Benjamin Netanyahu lăi, `u gah lui abih tơlơi jăm pơ ]ut pơ]ao anun mơ\ng dêh ]ar Palestin [ơi anăp [ing khua mua sang gum hơb^t djo\p dêh ]ar./.

            3 – Amăng bruă tơ`a dưi pơdah tui tlôn [ơi go\ng phun pơdah ru\p 5 mơng deh ]ar Nga tôm brơi lơ 28/9, Khoa ding jum pơtôm hiăp deh ]ar Nga ơi Sergei Lavrov lăi le\, tơlơi rô nao rai kơplah wah deh ]ar Nga hăng Mi  “Khom ngă phrâo glăi” dơng sa vo\t. Tui hăng ơi Lavrov, Mi gơgrong ba bruă ngă săt h^ tơlơi rô nao rai dua bơnah yoa kơ bơnah gah Mi mă yoa h’dôm bruă phăk tơhmal khăng kho\p pioh kơ deh ]ar Nga. ~u lăi le\, bruă pơ plih pơkra tơlơi rô nao rai dua bơnah amra hmâo bôh tu\ yoa kơ deh ]ar Nga hăng Mi. Khă hnun hai, Nga [u djơ\ pô phă prai tơlơi rô nao rai anai ôh./.

            4-Dêh ]ar Algieria hơmâo ba nao 3 rơbâo ]ô tơhan nao pơgang tơlơi rơnuk rơnua kơ hơdôm kông ty apui lơtrik, ia jâo dêh ]ar ta] rơngiao mă bruă [ơi dêh ]ar anai. Tơlơi pơhing phrâo rơnuk rơnua dêh ]ar Algieria lơm lơ 27/9 brơi thâo, tơlơi pơs^t anai pơdah thâo tơdơi kơ tơlơi  [ing tơhan đăo Islam IS mă pơko\ng sa ]ô tuai dêh ]ar Prăng anăn Herve Gourdel   laih anun hlo\ng pơdjai h^ gơ\. Kơnuk kơna dêh ]ar Algieria bơngo\t biă mă kơ hơdôm boh kông ty dêh ]ar ta] rơngiao, [ing tơhan đăo Islam ngă ano\ gơ`ăm kơsung nao./.

5 – {ơi anăp tơlơi k’man Ebola ngă, tơlơi ruă glăk ngă bral bơngăt [u djơ\ kơnong kơ [ơi kual Tây Phi ôh mơ\ [ơi đơ đam rong lon tơnah, lu bôh deh ]ar pơkôl dơng amra pioh lu hloh dơng prăk mă yoa, m’nuih mă bruă amăng tơlơi gir run hrom đơ đam rong lon tơnah kiăng k’do\ng glăi djuai k’man anai, truh ră anai ngă laih rơbeh kơ 3000 ]ô m’nuih [ơi kual Tây Phi anai djai./.

6-Tơhan pơlih dêh ]ar Japan, to\\m brơi lơ 28/9 lăi pơthâo, gơ`u e\p [uh 30 ]ô mơnuih [u suă jua do\ng tah, giăm kơ]o\ng ]ư\ apui kơdir Ontake, to# tơ ano\ dơluh đ^ asăp lơm yang hrơi do\ng lơ 27/9. Tơlơi pơhing phrâo brơi thâo, hơmâo rơbeh 230 ]ô mơnuih do\ kơđông h^ lơm tơdơi kơ ]ư\ apui kơdir anun to# tơ ano\ dơluh đ^ asăp, lu amăng [ing anun trun đuăi laih mơ\ng ]ư\ ăt rơnuk rơnua mơn. Lơm anun, 30 ]ô anun hlâo kơ anun arăng e\p [u [uh ôh, yua hơbâo tơpur ]ư\ apui kơdir lo\m h^. Mơguah to\m brơi, lơ 28/9, hơdôm boh rơdeh por be\k dêh ]ar Japan hơmâo pơgiăng đuăi mơnuih [ôn sang do\ đôm giăm  ]ư\ apui kơdir dơluh đ^ anun./.

                   Pơblang hăng pôr : Rơluch Xuân-Nay Jek-Siu H’Prăk