VOV4.Jarai - Bơyan pơdơi sang hră le\ hrơi pioh kơ [ing c\ơđai pơdơi pơdă, ngui ngor. {ơi plơi prong, lơ\m [ing c\ơđai hơmâo anih ngui ngor mơ-ak, hăng lu tơlơi ngui ngor kah hăng bơkơjăp drơi jăn, adoh soang, hrăm adoh soang, pe\ gong brô| le\ lu c\ơđai [ơi hơdôm kual tơnap, kual ataih, asuek le\ bơyan pơdơi sang hră jing hrơi blan gleh glar lơ\m [ing c\ơđai nao pơhmua djru am^ ama gơ`u mă bruă, kiăo tui [ă adơi, wai (kiă) rơmô kơbao…Anih ngui ngor mơ-ak hloh hăng [ing gơ`u le\ [ơi ia krông, c\roh hnoh, anih hơmâo lu tơlơi hu\i rơhyưt.

Mơguah sing bring rim hrơi, Y Noen Lao, 9 thun, do\ [ơi buôn Tun, să E Wer, tơring glông Buôn Đôn huă asơi o\t jec\ amec\ c\i puh nao rơmô pơ glai. Y Noen brơi thâo, bơyan pơdơi sang hră rim thun lêng tui anun soh yơh, Y Noen hăng ayong `u 10 thun kho\m djru am^ ama ngă bruă amăng sang.

Tơdah ayong `u nao pơ hmua le\ `u amra nao wai rơmô [udah pơplih nao rai. Ngui ngor mơ-ak amăng bơyan pơdơi sang hră jing tơlơi mơ\ gơ`u aka [u pơmin nao ôh:

‘’Bơyan pơdơi sang hră thun anai kâo nao wai rơmô brơi am^ ama kâo, ha c\ô kâo hyu wai 13 drơi rơmô. Kâo nao mơng 7 mông mơguah, glăi pơ sang lơ\m 4 mông tlam, yang hrơi dong ư\ kơ asơi yơh, mơmot kah mơng huă asơi’’.

Y Noen Lao djru am^ ama nao wai rơmô amăng bơyan pơdơi sang hră

Bơ hăng adơi Huỳnh Chí Thuận, 12 thun, [ơi thôn Sân Bay, să Bông Krang, tơring glông Lăk, hơdôm hrơi pơdơi sang hră `u kơnong do\ pơ sang djru am^ ama đôc\ yơh, mông hơmâo wan le\ `u hyu ngui game [udah lăng tivi.

‘’Bơyan pơdơi sang hră kâo dơnong do\ pơ sang djru am^ ama đôc\ yơh, djru kih rơmet sang ano\, tơ`ă asơi, lăng adơi anet kâo. Pơ sang kâo [u hơmâo anih pơhrô ngui, [u hơmâo dơnao luai ia ôh.

Yua [u hơmâo anih ngui ngor anun yơh kâo kơnong do\ amăng sang djru am^ ama, hơmâo wan le\ kâo lăng tivi [udah ngor game. Kâo kiăng biă amăng plơi hơmâo anih ngui ngor, hơmâo tơdrông pơhrô, hơmâo anih luai ia.

Djo\p glông jơlan [ơi Daklak juăt [uh biă [ing c\ơđai nao wai rơmô amăng bơyan pơdơi sang hră

Kơ[ah anih ngui ngor jing ngă [ing c\ơđai do\ wơwir amăng sang đôc\ yơh, anih do\ anet kơhniă, kơnong lăng tivi, mă yua măi computer rơgao đơi.

Yua anun, djơ\ biă mă gơ\ bơyan pơdơi sang hră le\ hrơi blan pioh kơ c\ơđai ngui ngor, samơ\ pơpă anai, hrơi pơdơi sang hră jing hrơi rơngôt biă hăng lu c\ơđai.

Yua mơng anun yơh jing ngă [ing gơ`u ngui game, lăng tivi rơgao đơi, [udah pơdo\p kơ am^ ama nao mơnơi pơ ia krông, ba truh tơlơi sat răm. Ơi Trần Văn Sơn, [ơi [uôn Ea Mar, să Krông Na, tơring glông Buôn Đôn brơi thâo:

‘’Lăi nao abih bang [ơi anai le\ [ing c\ơđai nao mơnơi pơ ia krông yơh lu, gơ`u nao wai rơmô giong anun nao mơnơi hlao. Kâo tui hăng lu am^ ama pơko\n mơn, kiăng să dưm dăp bruă mă pơtô ba [ing c\ơđai hrăm luai, kiăng tơdơi anai tơdah gơ`u nao mơnơi pơ ia dơnao, ia krông thơ plai [iă bưp tơlơi truh.

Sit nik mơtăm yơh, amăng plơi hlơi mơng pơtô brơi gơ`u hrăm luai, gơ`u lêng kơ do\p am^ ama nao mơnơi mă hơjăn, hơbin gơ`u nao thâo luai, yua anun yơh bưp tơlơi truh djai ia [lung’’.

Tơdơi mông djru am^ ama nao pơ hmua, [ing c\ơđai amra jak [ing go\p `u nao mơnơi ia krông

Bruă kơ[ah anih ngui ngor kơ [ing c\ơđai amăng bơyan pơdơi sang hră [u kơnong hơmâo [ơi tơring glông Buôn Đôn, Lăk đôc\ ôh mơ\ anai le\ tơlơi hơmâo [ơi lu anih amăng tơring ]ar Daklak.

Khă mơng amăng bơyan pơdơi sang hră gong gai [on lan hơmâo hơdră iâu pơtum [ing c\ơđai jơnum ngui ngor, samơ\ ha bơnah yua kơ[ah lo\n pơkra anih ngui ngor kơ [ing c\ơđai, ha bơnah dong [ing c\ơđai djru am^ ama gơ`u, yua anun mrô [ing c\ơđai nao jơnum ngui [u lu lơi. Ayong Nguyễn Quang Trung – Kơ-iăng khoa hlăk ai tơring glông Buôn Đôn brơi thâo kơ tơlơi anai:

‘’Buôn Đôn le\ sa amăng hơdôm boh tơring glông tơnap mơng Daklak, bruă pơkra anih ngui ngor kơ [ing c\ơđai [ơi anai bưp lu tơlơi gleh tơnap, biă mă `u le\ anih ngui ngor pioh kơ [ing c\ơđai.

Prăk kăk pơkra anih ngui hai kơ[ah biă, yua anun Khul khoa git gai hlăk ai tơring glông aka [u dưi pơhlôm ba abih ôh. Tal dua dong lu c\ơđai sang ano\ tơnap tap soh, do\ pơ sang djru kơ sang ano\, am^ ama gơ`u, yua anun bruă iâu pơthưr jơnum ngui amăng bơyan pơdơi, biă mă `u le\ bruă pơtô pơblang kơ [ing c\ơđai pơgang tơlơi truh ia [lung [udah tơlơi hơdip klă jing tơnap biă’’.

Tơlơi hok mơ-ak mơng [ing c\ơđai kual ataih [ơi Daklak amăng bơyan pơdơi sang hră

Tui hăng Gơnong bruă mơnuih mă bruă, tơhan rơka hăng mơnuih mơnam Daklak, mơng ako\ thun truh kơ ră anai, tar [ar tơring ]ar hơmâo 19 c\ô c\ơđai bưp tơlơi truh [lung ia, hơmâo 118 c\ô c\ơđai hyu mă bruă lơ\m aka [u djo\p thun.

Bruă [ing c\ơđai bưp tơlơi truh kah hăng bluc\ ia, rơbuh rơbec\ nao đih pơ sang ia jrao amăng hơdôm hrơi ako\ bơyan pơdơi sang hră rim hrơi hơmâo soh.

Yă Lại Thị Loan, Kơ-iăng khoa gơnong bruă mơnuih mă bruă, tơhan rơka hăng mơnuih mơnam tơring ]ar Daklak brơi thâo, khă amăng hơdôm thun rơgao, djo\p gưl gong gai [on lan ngă gal brơi c\i pơkra lan ngui ngor kơ [ing c\ơđai, biă mă `u le\ [ing c\ơđai [ơi kual ataih, asuek, kual tơnap tap. Samơ\ hơdôm tơlơi gir run anun amra [u djơ\ hăng ano\ kiăng mơng [ing c\ơđai ôh.

‘’Anih ngui ngor pioh kơ [ing c\ơđai ră anai jing sa bruă hơmâo djo\p gưl gong gai [on lan, ping gah glăk e\p hơdră pơsir h^, yua dah [ing ta thâo laih ră anai hơmâo tuh pơ alin jak iâu anom bruă djru prăk kăk, wơ\t hăng prăk mơng kơnuk mơna, tom hăng prăk mơng hơdôm anom bruă bơdjơ\ nao, khul, grup jak iâu hơdôm hơdôm bruă, mơnuih hơmâo tơlơi pap djru man pơkra anih ngui ngor kơ [ing c\ơđai, samơ\ sit biă mă `u aka [u djo\p ôh, yua anun lu c\ơđai ăt aka [u hơmâo anih ngui ngor, yua anun juăt nao mơnơi pơ ia dơnao, ia krông [udah hyu ngui c\a c\ot, ba truh tơlơi truh say hăng ia [lung’’.

Bruă pơphun jơnum ngui amăng bơyan pơdơi sang hră amăng plơi pla le\ bruă ngă yôm biă mă yơh, [u kơnong pơjing anih ngui ngor klă hiam kơ [ing c\ơđai đôc\ ôh mơ\, djru sang ano\ hăng gong gai [on lan wai lăng ba [ing c\ơđai amăng bơyan pơdơi prong.

Kiăng ngă klă tơlơi anai kho\m kiăng hơmâo gong gai [on lan hăng anom apăn bruă lăng ba djru lo\n, man pơkra anih ngui ngor, anih jơnum ngui abih bang.

Siu H’Mai: Pô c\ih hăng pôr