VOV4.Jarai-Kual }ư\ siăng hơmâo 5 boh tơring ]ar: Kontum, Gialai, Daklak, Daknông hăng Lâm Đồng. Kual }ư\ siăng hơmâo lo\n mơnai glai jing mơnong, ayuh hyiăng gêh gal kơ bruă pơđ^ kyar ngă hmua pla pơjing lu mơta, ba glăi boh tơhnal tu\ yua bơwih [ong huă;

Pơ anai hơmâo lu anih anom glai klô lo\n tơdron hiam ro# hmư\ hing, hăng gru grua thâo thăi lu djuai ania ba rai lu mơta ia rơgơi tơlơi kơhnâo mơng đưm glăk pơhư] [ing tuai rơnguai djop anih nao ngui, hơduah e\p.

Tơlơi gêh gal mơng kual }ư\ siăng prong biă mă, samơ\ aka mă yua djơ\ hơdră, anun yơh jing anih hiam glai klô tơlơi bơwih [ong huă kaih pơđ^ kyar pơkă hăng 6 kual pơko\n amăng dêh ]ar.

Hơdôm hrơi ako\ blan 5 thun 2017 anai, tơlơi hok mơak prong truh pơ mơnuih mă bruă ăt kah hăng hơdôm rơbâo ]ô mơnuih pla phun actiso [ơi Đà Lạt, Lâm Đồng.

Anun le\, kông ty pơ]ruh ngăn pơkra jrao akha kyâo Lâm Đồng ( Ladophar) 1 amăng 3 boh anom bruă bơwih [ong huă s^ mơdrô ba gru hlâo amăng dêh ]ar ta hơmâo mă pri pơkra gơnam hiam djơ\ hơnong jar kơmar kual ASIA-Thái Bình Dương pơtrun.

Anai le\, tơlơi bơni hmư\ hing biă mă hăng djop anom bruă bơwih [ong huă s^ mơdrô, yua kơ anom bruă pơkă hơnong hiam kual ASIA-Thái Bình Dương pô pơsit, pơpu\ bơni.

Ladophar kơnang kơ actiso, sa djuai phun pla pha ra hơjăn [ơi Đà Lạt pioh pơkra pơjing gơnam tam s^ mơdrô kơ kông ty, pơkra rai ia jrao akha kyâo amăng dêh ]ar hăng [ơi jar kơmar.

Laih dong ăt mơng actiso mơn, Ladophar pơkra rai lu mơta ia jrao hmư\ hing kah cao khô, cao nước, ]e, [a` ke\o…Gơnam tam pơkra ming s^ mơdrô mơng Ladophar [u djơ\ kơnong hơjăn mơnuih [on sang dêh ]ar ta đô] ôh hor blơi yua, `u hmư\ hing truh pơ lu dêh ]ar, lu anom s^ mơdrô [ơi ro\ng lo\n tơnah.

Rơnoh prăk pơhrui glăi mơng Landophar [u pơdơi ôh đ^ na nao, laih anun [u do\ glăi dơ\ 600 klai prăk pơhrui glăi lơ\m sa thun kah hăng ră anai. Tơlơi lăp lăi nao hloh, yua hơmâo Landophar mơn hơdôm rơbâo boh sang ano\ mơnuih [on sang pla actiso [ơi Đà Lạt hơmâo pơhrui glăi prăk kăk hơđong.

Gơnam s^ mơdrông mơng actiso hơmâo ngă hră rơkâo blơi dong mơng ako\ thun, bơyan phrâo pla, huăi ngă kơ lu mơnuih [on sang bơngơ\t hu\i kơ [ing s^ mơdrô raih daih tư\ noa dong tah.

Yă Phạm Thị Xuân Hương, Khoa git gai phun kông ty pơ]ruh ngăn pơkra ia jrao Lâm Đồng brơi thâo: Kông ty gơ`u tuh pơ alin 100 klai prăk pioh man pơdong sang măi phrâo biă mă, ngă djơ\ hơnong pơkă mơng anom bruă gah ia jrao ro\ng lo\ng tơnah WHO.

{u djơ\ kơnong gleng nao kơ bruă tuh pơ alin blơi gơnam yua mă bruă phrâo đô] ôh, Ladophar do\ gleng nao kơ bruă pơtô pơhrăm mơnuih mă bruă thâo rơgơi. Boh nik `u kông ty ngă tui hơdră khut khăt pơgang gơnam blơi ba rơgoh mơng đang hmua.

Yă Phạm Thị Xuân Hương lăi, Ladophar găn rơgao lu thun ako\ pơdong, pơkrem rơbêh 20 thun laih dưi ako\ pơjing pha ra hăng arăng, `u lăi:

‘’{u djơ\ lăi anih anai ngă klă mơ\ anih pơko\n hrăm tui mơtam. Tăp năng ano\ gêh gal mơng ta [u djơ\ lăi kơ pô pơko\n ôh, laih anun pơkơđai glăi, ano\ pô pơko\n ăt [u djơ\ jing ano\ ta lơi.

Hơdôm tơlơi anai yơh, khom hơmâo tơlơi pơ]râo ba mơng gong gai kơnuk kơna. {ing ta ăt amra hơmâo lu tơlơi pơglăi, tơdah ako\ pơjing mă hơjăn sit nik amra ngă rai ano\ phăk phai đô], laih anun boh tơhnal ta amra glăm ba tơlơi pơglăi.

Tơlơi phăk phai mơng mơnuih [on sang, mơng anom bruă s^ mơdrô ăt jing phăk phai kơ mơnuih mơnam mơn.

Kâo [uh tơlơi gơgrong mơng gong gai kơnuk kơna amăng bruă lăi pơthâo tơlơi pơhing tơpă, pơkă hơnong yôm biă mă’’.

Lơ\m anun lu sang măi pơkra sik sư\ rơbư\ kơ anih blơi tơbâo, măi mok mă bruă sô hơđăp, mă bruă s^ mơdrô lup na nao mơ\, sang măi pơkra sik An Khê, Gialai hơmâo pơhlôm mă hăng do\ dong kjăp pơhno bruă s^ mơdrô blơi sik mơng dêh ]ar ta] rơngiao hăng noa rơgêh biă mă.

Ơi Nguyễn Văn Hảo, Kơ-iăng khoa sang măi pơkra sik An Khê brơi thâo, thun 2016 sang măi tuh pơ alin 2 robâo klai prăk pioh blơi măi mok gơnam yua mă bruă laih anun pơđ^ tui hơnong pơkra sik truh 18 rơbâo tơn tơbâo a`rong sa hrơi, jing sang măi djet ia tơbâo prong hloh ră anai [ơi dêh ]ar ta.

Sang măi pơkra sik An Khê tuh pơ alin 100 klai prăk, brơi mơnuih [on sang pla tơbâo ]an [u mă prăk kơmlai ôh, pioh pơblih pơjeh tơbâo pla, tơbâo lu ia hloh. Yua kơ anun, tơbâo pla lơ\m sa ektar truh kơ 65 tơn pơhrui glăi hlâo adih, đ^ tui giăm truh 100 tơn lơ\m sa ektar ră anai.

Sang măi tuh pơ alin blơi 10 boh măi koh tơbâo, lơ\m sa boh măi 10 klai prăk, kiăng pơkrem pran jua, hrơi bruă kơ mơnuih mă bruă koh tơbâo. Ră anai, hơmâo 45% đơ đam tơbâo amăng anun 26 rơbâo ektar đang tơbâo [ơi kual pla tơbâo pioh pơkra sik mă yua măi anai soh. Ơi Nguyễn Văn Hảo lăi tui anai:

‘’Mơnuih [on sang ăt kah hăng [ing ngă bruă s^ mơdrô mơn kiăng pơhrui glăi tu\ yua hloh s^ mơdrô pơkra sik le\, [u hơmâo hơdră pơko\n dong tah, khom pơblih pơđ^ tui hơdră pla pơjing.

Gah sang măi pơđ^ hơnong ming pơkra sik, blơi măi mok phrâo. Pơ đang hmua ăt khom pơblih pơjeh phrâo mơn pla. Laih dong djru pơkrem pran jua koh tơbâo truh kơ kuă pơkra djet ia tơbâo, bơhmutu kah hăng ră anai ba yua măi koh tơbâo, lơ\m sa tơn tơbâo, mơnuih [on sang pơkrem [iă prăk apah 50 rơbâo prăk’’.

Hơdôm kơ]ăo bruă pok pơhai laih amăng kual }ư\ siăng  samơ\ kaih yua kơ bruă ]uk pơdăo, pơklaih ala lo\n anih man pơdong laih anun prăk tuh pơ alin.

Pơsir klă bruă duh glăi pơklaih ala lo\n anih man pơdong, ]uk pơkra jơlan hăng djop prăk tuh pơ alin yơh sa bruă phun, aliăng mơtam kiăng ngă giong ta` kơ]ăo bruă laih pok pơhai.

Kơ]ăo bruă jơlan Hồ Chí Minh dong mơng Gialai nao pơ Daknông [uh rơđah, bruă duh glăi ala lo\n kơ mơnuih [on sang laih anun tuh pơ alin djop prăk, mă bruă ]uk pơkra hmar ta` giong.

Ơi Hoàng Văn Trung, Kơ-iăng khoa phun kông ty Quang Đức Gialai brơi thâo, kông ty anai djơ\ anăn ]uk pơkra 26 km jơlan Hồ Chí Minh ]răn găn nao pơ kual }ư\ siăng hăng rơnoh prăk tuh pơ alin 840 klai prăk, yua brơi prăn ]an ta` djơ\ hơnong pơkă, ngă djơ\ tơlơi [uăn rong hlâo, anun bruă ]uk pơkra jơlan ăt ta` giong mơn:

‘’{ing gơmơi hơmâo sang bruă prăk VietBank brơi ]an 85%. Brơi prăk ]an djop, hmao kru, ngă gêh gal kơ gơmơi mă bruă amu` hloh ]uk pơkra ngă giong jơlan ]răn jao ta` hloh 6 blan pơkă hăng hră pơkôl BOT’’.

Amăng tơlơi lăi glăi mơng pô mă tơlơi pơhing Gong phun jua pơhiăp Việt Nam kơ tơlơi tuh pơ alin, pơđ^ kyar kual }ư\ siăng, thượng tướng ơi Tô Lâm, ding kơna ding jum kơđi ]ar, Khoa ding jum kông ang,  Khoa git gai kual }ư\ siăng, lăi rơđah:

‘’Kual }ư\ siăng hơmâo lu tơlơi gêh gal prong. Samơ\ yua hơge\t [u pơđ^ kyar, yua hơge\t aka [u hơmâo anom bruă s^ mơdrô prong gleng nao tuh pơ alin; laih anun tuh pơ alin laih tu] rơnu] boh tơhnal aka lu?

Tơlơi bơngơ\t prong biă mă mơng kâo le\ ngă hiư\m pă kual }ư\ siăng dưi pơđ^ kyar? Hlâo adih lu tơlơi bơngơ\t kơ bruă mơnuih mơnam, tơlơi rơnuk rơnua, tơlơi pơgang dêh ]ar, tơlơi hơđong, samơ\ tơlơi anun le\ tơlơi bơwih [ong huă, tơlơi rô nao rai; [udah e\p lăng anih anom s^ mơdrô kual }ư\ siăng.

Samơ\ ră anai, mơnuih mơnam hơđong laih. Tơlơi anun yơh ngă gêh gal kơ bruă pơđ^ kyar. Kâo lăi hlâo adih, hơđong kah pơđ^ kyar, ră anai hơmâo tơlơi tal dua dong yôm biă mă kơ kual }ư\ siăng le\, pơđ^ kyar ngă gêh gal kiăng hơđong kjăp’’.

Nay Jek : Pô ]ih hăng pôr