VOV4.Jarai - Tui hăng hơdôm tơlơi pơkă mơng  tơlơi pơkôl gah ia rơs^ thun 1982, phiăn ia rơs^ Việt Nam thun 2012 hăng hơdôm tơlơi lăi pơto\ng bruă kơđi ]ar dưi hmâo dêh ]ar Việt Nam ba tơbiă hmâo pơs^t kual Bãi Tư Chính gah kual bơwih [ong hăng kual lo\n gah dêh ]ar Việt Nam.

{ơi anai, Việt Nam hmâo tơlơi dưi  hăng dưi pơsit tơlơi pơkă rơđah rơđông amăng tơlơi pơkôl phiăn ia rơs^ thun 1982 hăng [ing ta hmâo ngă tui djop laih hơdôm tơlơi dưi anai amăng hơdôm pluh thun rơgao.

Hluai tui hơdôm mơta hră pơ-ar tơlơi phiăn jar kơmar, tơlơi pơkôl phiăn ia rơs^ mơng Sang gum hơbit djop dêh ]ar thun 1982 ( iâu klah ]un le\ UNCLOS), Việt Nam hmâo ba tơbiă laih tơlơi lăi pơto\ng kual Bãi Tư Chính gah kual bơwih [ong hăng kual lo\n gah Việt Nam.

Tui anun hơdôm bruă ngă mơng hơdôm bôh [at tô hyu pel e\p mơng Kha] [ơi kual Dơnung Ia Rơs^ Ngo\ giăm Bãi Tư Chính hmâo ngă soh hơdôm tơlơi dưi mơng Việt Nam [ơi kual anai tui tơlơi phiăn pơkă jar kơmar.

Anai le\ kual ia rơs^ dêh ]ar Việt Nam hmâo tơlơi dưi pô hăng tơlơi dưi pơsit. Rơđah biă `u, tui hăng Mơta tơlơi 56 mơng UNCLOS, Việt Nam hmâo ba tơbiă laih tơlơi lăi pơto\ng kual dưi bơwih [ong mơng pô, hơdôm bôh dêh ]ar kơtuai hang ia rơs^, anăng hơdôm tơlơi dưi, hmâo tơlơi dưi hăng hơdôm kông ngăn hmâo mơng ia rơs^, gơnam tam amăng ia [udah [u djơ\ gơnam tam [ơi anun, tơlơi dưi hăng hơdôm bruă mă pơkon kah hăng pơkra apui yua mơng ia, ia rơs^ hăng angin.

Lom anun, tơlơi pơkôl anai ăt lăi rơđah mơn tơlơi pơsit amăng kual bơwih [ong hăng kual lo\n le\ tơlơi dưi ha jăn mơng lo\n ia kơtuai hang ia rơs^ dưi pơkă, pơsit brơi, pơsir hăng pơsir hăng sa, dua mơta djuai bruă mă, hơdôm bul ia rơs^ pơkra mă, gơnam tam măi mok hăng ring bruă [ơi ia rơs^, amăng anun hmâo bruă dưm truă hăng mă yua hơdôm bul ia rơs^ pơkra mă hơdôm măi mok hăng ring bruă; kơsem min bôh thâo phrâo kơ ia rơs^; pơgang hăng djă rơnăk anih anom ia rơs^ amăng kual bơwih [ong [udah kual lo\n mơng lo\n ia anun.

Tui hăng ơi Nguyễn Hoàng Việt, mơnuih juăt bruă kơsem min Ia Rơs^ Ngo\, Nai pơtô [ơi Sang hră đại học Luật [ôn prong Hồ Chí Minh; Việt Nam hmâo pơ phun ngă tui laih hơdôm tơlơi dưi anai djơ\ tui tơlơi phiăn jar kơmar pơkă. Rơđah biă `u [ing ta ba tơbiă hơdôm tơlơi lăi pơto\ng kơ pơtom hiăp, mơ-^t hră pơ-ar hơngah hăng dêh ]ar Kha].

Pơsit khul ngă tui tơlơi phiăn [ơi ia rơs^ kah hăng tơhan polis ia rơs^ hăng mơnuih wai lăng bruă hyu mă akan hơdang hmâo hăng glăk pơ phun hơdôm bruă pơgang tơlơi rơnuk rơnua [ơi kual. Tơlơi anai hmâo jar kơmar do\ng yua abih bang:

“Bôh than yôm phăn hloh le\ [u pioh hmâo tơlơi rung răng hăng ăt dưi djă pioh kual bơwih [ong hăng kual hang ia mơng [ing ta, dưi djă pioh hơdôm ano# hơget mơng [ing ta glăk hmâo tui tơlơi pơkă amăng tơlơi pơkôl gah phiăn ia rơs^ thun 1982. Đưm hlâo ơi yă ta hmâo tơlơi pơhiăp sit hmâo tơlơi khom pơsir.

Anun le\ tơlơi dưi lo\n ia, tơlơi dưi hăng tơlơi dưi pơsit mơng lo\n ia jing [u dưi tek rơwek nao ôh.

Pơsir lom hmâo tơlơi le\ [ing ta dưi mă yua lu jơlan gah pha ra kơ hơdôm rơwang pha ra, tui hluai rơnoh `u pha ra. Truh ră anai drơi pô kâo pơmin hơdôm tơlơi hơngah mơng Việt Nam jing djơ\ biă hăng ba glăi bôh tu\ yua”.

Hăng rim lo\n ia anai ră anai bruă pơ pu\ hăng ngă tui tơlơi phiăn jar kơmar le\ tơlơi kiăng biă. Hăng  tơlơi pơkôl kơ phiăn ia rơs^ 1982 truh ră anai hmâo laih rơbêh kơ 170 bôh dêh ]ar gum hrom k^ pơkôl.

Việt Nam hăng Kha] leng kơ ding kơna mơng tơlơi pơkôl anai. Tui anun amra [uh tơlơi pơkôl kơ ia rơs^ thun 1982 jing sa hră pơ-ar tơlơi phiăn dưi jar kơmar tu\ yap, hmâo tơhnal khom ngă gah tơlơi phiăn hăng hmâo hơdôm tơlơi pơkă thâo rơgơi.

Nai tha prin, Nai prin tha Nguyễn Bá Diến, Khoa Anom kơsem min Ia Rơs^ hăng Bul ia rơs^ lăi le\: Bruă Việt Nam ngă tui hơdôm tơlơi dưi pô hăng tơlơi dưi pơsit mơng Việt Nam [ơi dlông ia rơs^ hluai tui tơlơi pơkôl anai jing pơdah tơlơi pơ pu\ tơlơi phiăn jar kơmar, pơ pu\ tơlơi dưi hăng bôh tu\ yua mơng hơdôm bơnah gum hrom k^ pơkôl, djă pioh tơlơi rơnuk rơnua hơđong [ơi kual.

Tơlơi anai amra djru Việt Nam dưi hmâo tơlơi do\ng yua mơng jar kơmar. Jing hơdôm gru than djơ\ phiăn kơja\p kiăng lo\n ia ta pơ phun hơdôm bruă  pơgang tơlơi rơnuk rơnua to# tui tơdah Kha] hmâo dong bruă ngă sua mă.

“Kiăng pơgang tơlơi dưi pô lăi hrom hăng pơgang tơlơi dưi pô [ơi ia rơs^ lăi ha jăn, lu mơnuih juăt bruă hmâo lăi jơlan gah pơsir phun le\ jơlan phun, bôh than gơgrong le\ “hrăo yang” mơng Việt Nam.

Hăng lu  bôh thâo ba truh yua kơ `u le\ tơlơi thâo rơgơi, djơ\ tơlơi phiăn jar kơmar sit yơh amra dưi tum pơ[u\t  pran jua m[s, dua le\ tum pơ[u\t pran kơtang jar kơmar.

Tui anun le\ hmâo rah pran kơtang djuai ania, hmâo rah pran kơtang mơng rơnuk phrâo kơja\p, [ia\ rơngiă prăk, laih anun thâo rơgơi hăng ba glăi bôh tơhnal, bôh tu\ yua”.

Ngă tui hơdôm tơlơi dưi pô hăng boh tu\ yua djơ\ phiăn [ơi kual Ia Rơs^ Ngo\, ngă tui tơlơi phiăn jar kơmar jing hơdră bruă ha sa mơng Việt Nam amăng hơdôm thun rơgao.

Do\ng [ơi anăp bruă ngă mơng Kha] ngă soh kual bơwih [ong hăng kual kơtuai hang ia mơng lo\n ia ta, bruă ngă tui hơdôm bruă mă anai jai hrơi dưi pơ pu\ hăng kiăng ngă tui amăng abih bang hơdôm mơta mơng bruă pơtom hiăp truh hơdôm bruă mă [ơi kual hmâo sit.

Tơlơi anai pơdah tơlơi pơkôl mơng Việt Nam kơ bruă pơdo\ng sa kual Ia Rơs^ Ngo\ rơnuk rơnua, hơđong hluai tui hơdôm tơlơi pơkă amăng tơlơi phiăn jar kơmar, hơdôm tơlơi pơkă amăng Phiah phiăn Sang gum hơbit djop dêh ]ar dưi hmâo đơ đam ro\ng lo\n tơnah tu\ yap hăng gum hrom./.

Siu H’ Prăk: Pô ]ih pơblang hăng pôr