Với những người con vùng cao, rời bản làng xuống Hà Nội lập nghiệp, học tập hay chữa bệnh, cảm giác đầu tiên khi bước chân đến chốn thị thành xa lạ thường là sự bỡ ngỡ, cô đơn, thậm chí là lạc lõng. Và họ tìm đến 1 điểm tựa.

Nơi đùm bọc, san sẻ yêu thương

Được thành lập từ năm 2019 bởi TS Bàn Tuấn Năng, Ủy viên Ban thường vụ Hội Trí thức Khoa học và Công nghệ trẻ Việt Nam, cùng những cán bộ, công chức là người Dao tại Hà Nội và các tỉnh thành, nhóm khởi đầu mong muốn bảo tồn di sản văn hóa gắn với phát triển kinh tế.

Nhưng rồi từ chính những trăn trở với đời sống đồng bào, hai sứ mệnh lớn khác đã nhanh chóng hình thành: Khuyến học khuyến tài và hỗ trợ người nghèo hoạn nạn.

“Làm được một cái việc gì đó cho cộng đồng nó thật ý nghĩa, dù nó nhỏ thôi, nhưng mà nó mang lại năng lượng tích cực rất lâu.” – TS Bàn Tuấn Năng chia sẻ.

Nhiều năm qua, không thể nhớ hết đã có bao nhiêu trường hợp người Dao nghèo xuống Hà Nội khám chữa bệnh được nhóm giúp đỡ. Có những tháng 2 trường hợp, có năm 6 – 7 trường hợp hiểm nghèo, cần phẫu thuật đắt đỏ đều được kết nối, hỗ trợ kịp thời.

Những ngày đầu thành lập, kinh phí eo hẹp, tầm ảnh hưởng chưa rộng, anh em trong nhóm phải tự chắt chiu đóng góp từng đồng. Thế nhưng, nhờ sự đồng lòng của những con người tâm huyết, tiếng lành đồn xa, mạng lưới kết nối của nhóm nay đã phủ rộng khắp các tỉnh thành như Tuyên Quang, Lào Cai, Thái Nguyên, Cao Bằng, TP. Hồ Chí Minh…

Chị Bàn Thị Thời, thành viên Ban đại diện nhóm “Người Dao Việt Nam – Gắn kết từ bản sắc” chia sẻ: “Qua những hoạt động đó, bản thân tôi cảm thấy rất tự hào khi được đóng góp một phần nhỏ để giúp đỡ đồng bào của mình. Mỗi người một chút, người có công thì góp công, người có điều kiện thì góp vật chất, cùng nhau tạo nên một cộng đồng người Dao gắn kết và yêu thương nhau. Điều đáng quý nhất là khi gặp khó khăn bà con đều biết rằng mình có một cộng đồng để tìm đến và chia sẻ. Đó là người Dao Việt Nam đấy”.

Không chỉ hỗ trợ người bệnh, nhóm đặc biệt chú trọng đến thế hệ trẻ. Từ năm 2020 đến nay, hàng trăm chiếc máy tính cũ đã được TS Bàn Tuấn Năng cùng các thành viên thu gom, tự tay sửa chữa để trao tận tay các bạn sinh viên nghèo ở Hà Nội và Thái Nguyên. Cùng với đó là hệ thống nhóm nhỏ "Sinh viên Dân tộc Dao tại Hà Nội" ra đời, trở thành nơi dìu dắt các tân sinh viên từ những bước chân đầu tiên.

Em Chẻo Dao Linh, cô gái dân tộc Dao Khâu quê ở Sìn Hồ, Lai Châu, hiện là sinh viên năm 4 Trường Đại học Y Dược (Đại học Quốc gia Hà Nội) – Phó nhóm sinh viên Dao tại Hà Nội, bồi hồi nhớ lại: “Hồi mới vào năm nhất em cũng là một sinh viên có hoàn cảnh khá là khó khăn. Em mồ côi cha, được anh trai kết nối vào nhóm. Em được nhận hỗ trợ một chiếc laptop. Đợt vừa rồi chúng em có tổ chức và kêu gọi hỗ trợ ủng hộ laptop, xe máy cho các bạn sinh viên. Có một số bạn hoàn cảnh cực kỳ khó khăn chúng em cũng nhờ bác TS Bàn Tuấn Năng hỗ trợ kêu gọi ủng hộ và giúp đỡ cho các bạn có thể tiếp tục con đường học tập của mình. Em cảm thấy việc mình tham gia nhóm không chỉ giúp cho bản thân mình mà mình cũng có thể giúp đỡ cho tất cả mọi người khác”.

Còn Phàn Quý Minh, sinh viên năm 2 ngành Ngôn ngữ Trung Quốc, Trường Đại học Đông Đô không thể quên những ngày đầu được nhóm nâng đỡ. Gia đình em khó khăn, từng phải nghỉ học 1 năm xuống Bắc Ninh làm công nhân. Tưởng chừng con đường học tập đã khép lại với Minh.

Thế nhưng, nhờ cái duyên gặp được Tiến sĩ Bàn Tuấn Năng qua mạng xã hội, cuộc đời em đã sang một trang mới.

“Lúc đầu em nhắn cho chú, chú giúp đỡ em còn thấy hơi sợ. Sợ bị lừa đảo. Nhưng gọi điện nói chuyện qua với chú, quyết định nói chuyện với bố mẹ xong rồi dọn đồ xuống Hà Nội. Em cũng không ngờ được ở một nơi thành phố xa lạ lại có nhiều người Dao. Mọi người không quen nhau nhưng lại giúp đỡ mình”. – Minh nói.

Nhờ sự định hướng và giúp đỡ của nhóm, Minh không chỉ được tiếp tục học đại học với suất học bổng kết nối, mà còn được giới thiệu việc làm thêm để trang trải chi phí sinh hoạt.

Nhìn lại hành trình đã qua, dấu ấn đậm nét nhất về tinh thần tương thân tương ái của nhóm có lẽ là giai đoạn dịch bệnh COVID-19 căng thẳng. Khi sinh viên kẹt lại Hà Nội, TS Bàn Tuấn Năng đã trực tiếp đi ship từng cân thịt, bao gạo. Khi TP Hồ Chí Minh gặp khó khăn, hàng lô bí xanh, bí đỏ từ bà con người Dao ở các tỉnh miền núi phía Bắc đã vượt hàng ngàn cây số gửi vào Nam, sưởi ấm lòng đồng bào trong vùng dịch.

Từ một nhóm nhỏ ban đầu, đến nay nhóm “Người Dao Việt Nam – Gắn kết từ bản sắc” đã có hơn 6.000 thành viên trên Facebook, với nòng cốt hơn 200 người uy tín tại các địa phương.

“Mái nhà Dao” giúp người trẻ lập nghiệp

Không chỉ dừng lại ở những vòng tay nhân ái kịp thời nâng đỡ đồng bào lúc hoạn nạn hay khó khăn, nhóm “Người Dao Việt Nam – Gắn kết từ bản sắc” còn mang đến một giá trị lâu dài hơn: đó là trao cho thế hệ trẻ một “cần câu cơm” và môi trường rèn luyện bản lĩnh.

“Mái nhà Dao ở Hà Nội” đã ra đời như thế. Nơi đây, những chàng trai vùng cao rụt rè lột xác trở thành những người trẻ tự tin, biết chủ động lập nghiệp và làm chủ cuộc sống.

Nhớ lại những ngày đầu bước chân xuống thủ đô, Triệu Thanh Hiếu – sinh viên năm cuối Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, người dân tộc Dao Quần Chẹt (xã Mường Động, tỉnh Phú Thọ) không khỏi xúc động.

Thi xong đại học năm 2022, Hiếu tự đi xe máy xuống Hà Nội tìm việc để tích lũy tiền nhập học. Không người thân, không tiền bạc, Hiếu đã phải dựng xe ở lề đường và ngủ ngoài trời suốt mấy ngày liền.

Hiếu tâm sự: “Nhưng đến lúc kết nối được với chú Năng, thu nhập của em đã tạm dần ổn định, có thể đủ tiền đóng tiền học kỳ đầu. Lúc đấy em cảm thấy mình thật may mắn. Trong những lúc khó khăn như thế mà mình lại gặp được một người như TS Bàn Tuấn Năng giúp đỡ”.

Cái gật đầu đón Hiếu về “Nhà Dao” của TS Bàn Tuấn Năng – Trưởng ban Đại diện nhóm đã mở ra một ngã rẽ mới. Tại đây, Hiếu cùng anh em người Dao đến từ nhiều tỉnh thành như Thanh Hóa, Cao Bằng, Phú Thọ… sống chung dưới một mái nhà.

Bằng mô hình “Thịt lợn Tiến sĩ” và kinh doanh nông sản nhân văn, TS Năng tạo việc làm chạy ship hàng cho các bạn. Nhờ đó, Hiếu tự trang trải trọn vẹn chi phí học tập, sinh hoạt suốt 4 năm đại học. Em không những không phải xin gia đình, mà còn nuôi dưỡng tinh thần tự lập.

Thế nhưng, trao cần cơm thôi là chưa đủ. Điều đặc biệt ở “Nhà Dao” chính là sự rèn giũa nghiêm khắc nhưng đầy tình thương về kỹ năng sống và tư duy. Lời cảm ơn, tiếng xin lỗi, thói quen nói trống không, cách đi xe máy an toàn, cho đến kỹ năng tổ chức công việc… Tất cả đều được TS Bàn Tuấn Năng kiên trì uốn nắn từng chút một.

“Ví dụ chú Năng dạy nấu ăn thì chú Năng phải dạy rõ là: Bây giờ đặt nồi cơm xong rồi phải đi đặt nồi nước luộc rau, rồi đi nhặt rau. Chứ không thể như trên quê là nhặt rau xong rồi mới đặt nước luộc. Rau chín mới bắt đầu đi nấu cơm. Nấu cơm xong mới bắt đầu đi xào thịt. Hãy bắt đầu từ nồi cơm, biết cùng lúc làm ba việc trong một bữa ăn thì sau này đến lúc ra cuộc sống, cháu sẽ biết làm 2-3 việc cùng lúc, cùng thời điểm thì cháu mới tồn tại được”. – TS Bàn Tuấn Năng chia sẻ.

Chính từ "lò luyện" đầy tính thực tế ấy, những chàng trai miền núi rụt rè ngày nào đã trưởng thành vượt bậc. Nhiều bạn từ chỗ không biết đi xe máy, sau vài tháng nghiêm túc tập luyện và thông thuộc đường phố dưới áp lực của "thầy Năng", nay đã trở thành shiper chuyên nghiệp, biết tự tổ chức công việc khoa học.

Phàn Quý Minh bày tỏ: “Ngoài về phần hỗ trợ về chi phí tài chính, từ lúc xuống đây em được chú Năng rèn cho rất là nhiều kỹ năng. Từ kỹ năng giao tiếp đến cách làm việc có tổ chức, có trách nhiệm. Anh em sống trong nhà thì đoàn kết và lúc nào cũng giúp đỡ nhau. Xuống đây 1 năm thôi em thấy thay đổi quá nhiều so với mấy năm em ở trên quê. Tự tin hơn, làm việc có hiệu quả hơn, bản thân mình tự có trách nhiệm làm việc, có tổ chức, không bị qua loa quá”.

Sự lột xác ấy không dừng lại ở sự thay đổi của từng cá nhân. Khi đã tự đứng vững trên đôi chân của mình, những người trẻ ở "Nhà Dao" lại tiếp tục quay trở lại vòng tay cộng đồng. Các bạn lập nên "Nhóm Ship Nông Sản Tiến Sĩ", tham gia tổ chức các chương trình Chào tân sinh viên, các hoạt động thiện nguyện, cứu trợ hoạn nạn... nhận thức rõ trách nhiệm truyền lửa và giúp đỡ những thế hệ em sau mình.

Lòng nhân ái khi được gieo mầm đúng cách sẽ không dừng lại ở sự hỗ trợ một chiều. Những sinh viên, những người con vùng cao từng bước ra từ khó khăn, nhận được sự giúp đỡ từ TS Bàn Tuấn Năng và nhóm “Người Dao Việt Nam – Gắn kết từ bản sắc” giờ đây chính các em lại trở thành những hạt giống tiếp nối, mang yêu thương và trách nhiệm lan tỏa tới cộng đồng.

Không chỉ san sẻ gánh nặng cơm áo, hay dìu dắt kỹ năng sống nơi thị thành, nhóm còn đang tích cực triển khai các chương trình bảo tồn và phát huy di sản văn hóa Dao.