Trên hơn 3 ha đất đồi tại thôn Đông Thịnh, xã Văn Miếu, tỉnh Phú Thọ, anh Hà Tuyên đang thử nghiệm một hướng sản xuất khác với nhiều hộ dân xung quanh. Thay vì tiếp tục trồng keo, bồ đề theo chu kỳ khai thác 5-7 năm, anh chuyển sang trồng cây gù hương để phát triển rừng gỗ lớn, đồng thời dự tính trồng cây dược liệu dưới tán rừng.

Mô hình mới ở giai đoạn đầu, chưa thể đánh giá hiệu quả. Tuy nhiên, với anh Tuyên, đây là hướng đầu tư dài hạn đáng để thử nghiệm, thay cho việc khai thác cây nguyên liệu theo chu kỳ ngắn.

“Trồng cây nguyên liệu thì chu kỳ cứ 5-7 năm mình lại khai thác, làm cũng vất vả. Bây giờ mình trồng cây gù hương thì mình sẽ để nó thành rừng và để lâu năm”, anh Hà Tuyên chia sẻ.

Đầu năm nay, khi tiếp cận nguồn vốn 100 triệu đồng từ chương trình cho vay hộ sản xuất kinh doanh tại vùng khó khăn của Ngân hàng Chính sách xã hội, ý tưởng phát triển rừng gỗ lớn của anh bắt đầu được triển khai. Đến nay, hơn 2 ha cây gù hương đã được trồng.

Là loại cây sinh trưởng chậm, gù hương đòi hỏi thời gian chăm sóc và nguồn vốn đầu tư dài hơn nhiều so với các loại cây nguyên liệu. Vì vậy, bài toán đặt ra là tạo nguồn thu trong thời gian chờ rừng phát triển.

Trên diện tích đất đồi, ngoài vườn cau tứ quý, ao cá, hươu lấy nhung, gà ri và lợn lai rừng đã có sẵn, anh Tuyên đang trồng thử nghiệm cây mạch môn để lấy giống. Khi rừng gù hương khép tán trong vài năm tới, cây mạch môn được kỳ vọng sẽ tạo thêm nguồn thu, đồng thời tận dụng điều kiện tự nhiên dưới tán rừng.

Theo anh Tuyên, việc chuyển sang phát triển cây gỗ lớn không chỉ hướng tới giá trị của rừng trong tương lai mà còn mở ra kỳ vọng tham gia thị trường tín chỉ carbon. Cùng với đó, cây mạch môn là loại dược liệu có thể chiết xuất phục vụ đông y và các nhà máy dược, phù hợp với định hướng phát triển thêm một tầng sinh kế trên cùng diện tích đất.

“Sau này chuyển sang cây gỗ lớn thì mình có thể bán tín chỉ carbon. Còn mạch môn là cây thuốc, có thể chiết xuất để bán cho đông y với các nhà máy dược”, anh Tuyên nói.

Tại xã Văn Miếu nói riêng và khu vực miền núi của Phú Thọ nói chung, chè và cây nguyên liệu vẫn là sinh kế quen thuộc của nhiều hộ dân. Những loại cây này có thời gian cho thu hoạch nhanh hơn nhưng công chăm sóc cũng tốn kém. Việc chuyển sang đầu tư rừng gỗ lớn, kết hợp cây dược liệu và chăn nuôi là hướng đi dài hơi hơn, đòi hỏi người dân phải có nguồn lực để duy trì sản xuất trong thời gian đầu.

Theo bà Kiều Thị Thanh Phước, Phó Giám đốc Phòng giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội khu vực Thanh Sơn, nguồn vốn tín dụng chính sách đang được định hướng hỗ trợ người dân phát triển các mô hình sinh kế mới, khai thác tiềm năng đất đồi, đất rừng và từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện địa phương.

Trên địa bàn do Phòng giao dịch quản lý, nguồn vốn chính sách đã hỗ trợ nhiều mô hình phát triển cây dược liệu, cây ăn quả, cây nguyên liệu, chăn nuôi và sản xuất kinh doanh nhỏ. Thời gian tới, dòng vốn tiếp tục được tập trung vào các mô hình kinh tế đồi rừng, kinh tế trang trại và những hướng sản xuất có khả năng tạo việc làm tại chỗ.

Cùng với việc cho vay, Ngân hàng Chính sách xã hội cũng chú trọng kiểm tra hiệu quả sử dụng vốn, kịp thời phát hiện những mô hình phù hợp để tuyên truyền, nhân rộng.

“Thông qua công tác kiểm tra, chúng tôi lồng ghép các quy trình nghiệp vụ để ‘cầm tay chỉ việc’ cho cán bộ, đồng thời tiếp cận người dân để xem hiệu quả của các mô hình. Những mô hình hay sẽ được tuyên truyền nhân rộng thông qua các kênh truyền thông của xã và của tỉnh”, bà Kiều Thị Thanh Phước cho biết.

Từ một khoản vay 100 triệu đồng, mô hình của anh Hà Tuyên mới chỉ ở những bước đầu tiên. Hiệu quả của rừng gù hương hay cây mạch môn vẫn cần thêm thời gian để kiểm chứng. Nhưng cách làm cho thấy một hướng tiếp cận mới trong khai thác đất đồi, đất rừng: thay vì phụ thuộc vào một loại cây trồng và một nguồn thu, người dân có thể kết hợp nhiều tầng sinh kế, vừa tạo nguồn thu trước mắt, vừa đầu tư cho giá trị lâu dài./.