Từ tình yêu với di sản của dân tộc, những nghệ nhân, người cao tuổi và cả lớp trẻ nơi đây đang cùng nhau gìn giữ từng câu hát, từng con chữ, để làn điệu từng có lúc đứng trước nguy cơ mai một tiếp tục được trao truyền và ngân vang giữa núi rừng.
Đối với người Dao Tiền, Páo Dung (hay Pá Dung) không chỉ là một loại hình nghệ thuật dân gian mà còn gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của cộng đồng. Từ những ngày Tết, lễ Cấp sắc, cưới hỏi đến các dịp giao lưu, gặp gỡ, lời ca Páo Dung đều cất lên, gửi gắm tình yêu đôi lứa, tình cảm gia đình và ước vọng về cuộc sống bình yên, no ấm.

Thế nhưng, đã có thời điểm những làn điệu ấy đứng trước nguy cơ mai một. Phần lớn các bài hát cổ được lưu giữ bằng chữ Nôm Dao, trong khi người biết đọc, biết hát ngày càng ít. Nhiều lời ca chỉ còn được các thầy cúng sử dụng trong nghi lễ, còn những bài hát sinh hoạt đời thường dần vắng bóng.

Trăn trở trước nguy cơ di sản của dân tộc bị thất truyền, anh Bàn Văn Duy (sinh năm 1991), Chủ nhiệm Câu lạc bộ hát Páo Dung thôn Bản Ca đã dành nhiều năm đi vận động người dân, tìm gặp các bậc cao niên để sưu tầm, phục dựng những làn điệu cổ. Từ các nghệ nhân cao tuổi đến thanh niên trong bản đều được anh kiên trì vận động cùng tham gia, bởi theo anh, chỉ khi nhiều người cùng hát thì Páo Dung mới thực sự sống trong đời sống cộng đồng.

Từ tâm huyết của những người yêu văn hóa như anh Duy và sự hỗ trợ của Chính quyền địa phương, năm 2022, Câu lạc bộ hát Páo Dung thôn Bản Ca được thành lập, trở thành nơi gặp gỡ, trao truyền những làn điệu cổ của nhiều thế hệ. Những buổi sinh hoạt của câu lạc bộ không chỉ có các nghệ nhân cao tuổi mà còn có nhiều em nhỏ và thanh niên trong bản. Các thành viên cùng học từng làn điệu Páo Dung, luyện cách lấy hơi, tìm hiểu ý nghĩa của từng lời ca; đồng thời học thêu hoa văn, in sáp ong trên vải - những nét văn hóa đặc sắc của người Dao Tiền.

Để việc truyền dạy thuận lợi hơn, bà Bàn Thị Dung, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ đã dành nhiều thời gian phiên âm các bài hát từ chữ Nôm Dao sang chữ Quốc ngữ. Nhờ đó, lớp trẻ có thể dễ dàng đọc, học thuộc và thực hành những bài hát cổ của cha ông. "Tôi học Páo Dung từ khi còn nhỏ, học từ cách lấy hơi rồi học câu, nghĩa của từng lời hát. Mong sao khi lớp người cao tuổi qua đi thì lớp trẻ lưu giữ đời đời không để mất làn điệu Páo Dung của người Dao"- bà Dung chia sẻ. 

Không chỉ gìn giữ trong mỗi gia đình, tình yêu với Páo Dung còn được nuôi dưỡng từ chính mảnh đất giàu truyền thống của Bản Ca. Đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh từng sống và làm việc trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Nhờ phát triển kinh tế rừng, nhiều hộ dân đã vươn lên khá giả, những ngôi nhà xây kiên cố, khang trang nối tiếp nhau giữa thung lũng. Cuộc sống ngày càng khởi sắc nhưng người Dao Tiền nơi đây vẫn dành sự trân trọng đặc biệt cho những giá trị văn hóa của cha ông.

Gắn bó với CLB từ ngày đầu, ông Bàn Văn Minh chia sẻ: "Tôi tham gia CLB từ năm Nhâm Dần 2022 với ước mong gìn giữ bản sắc văn hóa Dao Tiền để dạy và truyền lại đời này qua đời khác. Sau khi tham gia, tôi thấy vừa có ích cho bản thân rèn luyện, vừa được dạy lại những bài hát Páo Dung cổ cho con cháu để cùng nhau học, cùng giữ văn hóa mình muôn đời. Ngày xưa tôi cũng học được làn điệu Páo Dung từ các cụ thế hệ đi trước, giờ tôi lại vận dụng để truyền tải cho con cháu và thế hệ mai sau cùng học, cùng giữ lấy."

Là một trong những thành viên trẻ của câu lạc bộ, em Triệu Thị Thùy cho biết, việc tham gia sinh hoạt không chỉ giúp em biết hát Páo Dung mà còn hiểu hơn về những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc mình. "Trong quá trình tham gia câu lạc bộ, em được học những làn điệu hát Páo Dung, thêu hoa văn trên vải dân tộc Dao Tiền và in sáp ong trên vải. Ngoài ra, em còn được học múa cầu mùa từ xa xưa đến bây giờ. Em mong muốn các bạn trẻ cùng tham gia học, cùng giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Dao nói chung và dân tộc Dao Tiền nói riêng để bảo tồn bản sắc"- Thùy chia sẻ.

Không chỉ giữ gìn trong phạm vi thôn bản, các thành viên câu lạc bộ còn chủ động mang làn điệu Páo Dung đến với học sinh, sinh viên tại nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên và các tỉnh lân cận. Cùng với việc truyền dạy dân ca, các nghệ nhân còn hướng dẫn kỹ thuật thêu hoa văn, in sáp ong trên vải thổ cẩm và phối hợp tư liệu hóa nghi lễ Cấp sắc nhằm lưu giữ đầy đủ những giá trị văn hóa truyền thống của người Dao Tiền.

Những nỗ lực ấy đã được ghi nhận bằng nhiều thành tích, trong đó có 1 giải A và 2 giải B tại Ngày hội Văn hóa dân tộc Dao toàn quốc lần thứ II năm 2022.

Theo ông Chu Thanh Uyển, Trưởng phòng Văn hóa xã Nghĩa Tá, hoạt động của Câu lạc bộ hát Páo Dung Bản Ca là tín hiệu tích cực trong bối cảnh nhiều loại hình văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một. "Trong thời gian tới, xã Nghĩa Tá sẽ tiếp tục quan tâm, tạo điều kiện để câu lạc bộ duy trì hoạt động thường xuyên. Chúng tôi sẽ phối hợp tổ chức các lớp truyền dạy hát Páo Dung cho thế hệ trẻ, khuyến khích học sinh, đoàn viên thanh niên tham gia; đồng thời lồng ghép các tiết mục Páo Dung vào các chương trình văn hóa, lễ hội và các hoạt động du lịch cộng đồng để lan tỏa giá trị của loại hình nghệ thuật dân gian này." - ông Uyển cho biết.

Giữa những đổi thay của cuộc sống hôm nay, tiếng hát Páo Dung vẫn đều đặn cất lên trong những buổi sinh hoạt của câu lạc bộ, trong các dịp lễ hội và cả trên sân khấu giới thiệu văn hóa đến với du khách, học sinh. Đó không chỉ là âm thanh của một làn điệu dân ca mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một di sản khi được chính cộng đồng nâng niu, gìn giữ và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.