Nhà văn hóa cộng đồng thôn Xí Thoại rộn rã trong Lễ cúng Cầu mùa. Một cây nêu được dựng lên giữa sân, bên cạnh là giàn lễ với những lễ vật được dâng lên các thần linh gồm ché rượu, trầu cau, con heo, con gà, nồi cơm... 

Sau khi mọi thứ chuẩn bị xong xuôi, đội nghệ nhân trống đôi, cồng 3, chiêng năm thực hiện nghi thức đánh trống và cồng chiêng nhằm mời thần linh và thông báo cộng đồng về dự nghi lễ tại làng. 

Chủ lễ mặc trang phục truyền thống, cùng người phụ lễ tiến vào vùng nghi lễ. Lễ cúng cầu mùa của người Ba Na chính thức bắt đầu.

Trong đời sống văn hóa truyền thống của người Ba Na, con người, cây lúa, núi rừng, nguồn nước và các đấng thần linh luôn có mối quan hệ gắn bó. 

Sau mỗi mùa lao động và trước một mùa vụ mới, bà con tổ chức nghi lễ dâng lễ vật lên Giàng, các vị thần linh và tổ tiên, cầu mong sức khỏe, bình an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình no ấm và buôn làng đoàn kết. 

Ông Xâu Dun Linh, chủ lễ cúng Cầu mùa thôn Xí Thoại, xã Xuân Lãnh cho biết: "Nghi lễ có từ thời ông bà, hàng năm vào tháng 5, tháng 6. Truyền thống đó không bỏ được".

Trong lễ cúng cầu mùa của người Ba Na, các thầy cúng sẽ thực hiện ba lần nghi thức lễ gồm: Khấn cúng "Các Thần"; Khấn cúng "Cầu mùa" và Khấn "Cúng mừng sức khoẻ".

Nội dung khấn gồm những lớp ý nghĩa cơ bản là: Báo với Giàng và các vị thần linh về ngày tổ chức nghi lễ; mời thần núi, thần sông, thần suối, thần mưa và các đấng bảo trợ cộng đồng về chứng giám; mời ông bà, tổ tiên và những người đã khuất có công với buôn làng cùng về dự lễ; báo cáo lễ vật mà gia đình và cộng đồng đã chuẩn bị; bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên, đất đai, nguồn nước và cây lúa. 

Theo già làng Nguyễn Ngọc Trường, Lễ cúng cầu mùa thường do buôn làng tổ chức trên cơ sở đóng góp của cộng đồng.   

"Cúng cầu mùa dân làng ai cũng háo hức. Mong muốn cho mùa màng tốt đẹp, dân làng vui vẻ". - Già Trường chia sẻ.

Tại Xí Thoại, những giá trị văn hóa truyền thống trong ăn, ở, mặc, thực hành nghi lễ được bà con nỗ lực thực hành, gìn giữ và trao truyền. 

Trong gia đình có lễ cưới, hỏi, Lễ Mừng sức khỏe, Lễ Đổ đầu ngày đầu năm mới, Lễ Bỏ mả. Ở buôn làng có Lễ Mừng lúa mới, Lễ hội Trống đôi - cồng ba - chiêng năm.

Đặc biệt, từ khi Xí Thoại được công nhận là làng văn hóa du lịch cộng đồng, các nghi lễ truyền thống của người Ba Na cũng được bà con tái hiện theo hình thức sân khấu hóa để giới thiệu đến nhân dân và du khách. 

Chị La Thị Yến bày tỏ: "Bản thân là người Ba Na, nghệ nhân múa tại thôn Xí Thoại, em sẽ lưu giữ lại bài múa và những điệu múa của dân tộc mình".

Bà Nguyễn Thụy Phương Hiếu, PGĐ Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đắk Lắk cho biết, thực hiện Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, sở đang triển khai nhiều chương trình, đề án, kế hoạch cụ thể nhằm góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa các dân tộc, gắn với phát triển du lịch.

"Sở cũng đang cùng với chính quyền các địa phương xây dựng kế hoạch để triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia cũng như là các chương trình mục tiêu khác cho tới năm 2030. Và trong đó sẽ cùng với các sở, ngành chọn mục tiêu của từng dân tộc. Dân tộc nào ở buôn, thôn nào mình sẽ tập trung phát triển toàn diện, bảo tồn toàn diện, đồng thời là phát huy được bản sắc của từng dân tộc". - Bà Hiếu nói.

Lễ cúng cầu mùa của người Ba Na ở Xí Thoại và nhiều nghi lễ truyền thống khác của cộng đồng các dân tộc thiểu số ở Đắk Lắk được tái hiện, phục dựng, số hóa sẽ làm cơ sở quan trọng cho việc gìn giữ, giới thiệu và trao truyền. Qua đó, góp phần gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc trên địa bàn tỉnh.