Múa trống Chhay-dăm và múa Chằn là hai loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, góp phần tạo nên bản sắc riêng của người Khmer ở Tây Ninh. Múa trống Chhay-dăm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2014. Điểm đặc sắc của loại hình nghệ thuật này là sự kết hợp giữa tiết tấu trống dồn dập với những động tác hình thể mạnh mẽ, điêu luyện. 

Người múa không chỉ đánh trống bằng tay mà còn sử dụng cùi chỏ, đầu gối, gót chân, kết hợp nhào lộn, tạo nên những màn trình diễn giàu sức biểu cảm. Không cần nhạc đệm, nhịp trống trở thành linh hồn, thể hiện tinh thần lạc quan và sức sống của cộng đồng Khmer.

Trong khi đó, múa Chằn, còn gọi là Rô Băm Yeak Rom, cuốn hút người xem bằng nghệ thuật múa mặt nạ, tái hiện những nhân vật trong sử thi Riêm Kê. Từng động tác tay chân, dáng đi và thần thái góp phần khắc họa các nhân vật trong tích truyện dân gian.

Dù được gìn giữ qua nhiều thế hệ, cả hai loại hình nghệ thuật vẫn đối mặt với khó khăn về kinh phí, trang phục, đạo cụ và lực lượng kế thừa. Vì vậy, sự hỗ trợ của địa phương cùng tâm huyết của các nghệ nhân quyết định việc duy trì hoạt động biểu diễn, giúp thế hệ trẻ tiếp cận di sản.

Bà Cao Thị Thu Loan, nghệ nhân dạy múa trống ở phường Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh, chia sẻ: “Được đi biểu diễn ở nhiều nơi, mình học hỏi được nhiều điều hay để về truyền lại cho con cháu, cho các em nhỏ. Kinh phí hoạt động ở xóm còn khó khăn, nên khi được Nhà nước hỗ trợ, chúng tôi càng có thêm động lực để cống hiến hết mình, tiếp tục gìn giữ và phát huy nghệ thuật truyền thống của dân tộc.”

Bảo tồn văn hóa không chỉ nằm ở việc duy trì các loại hình nghệ thuật truyền thống mà còn thể hiện trong đời sống thường ngày của cộng đồng. Tại phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh, tín ngưỡng Cao Đài, hoạt động thương mại và văn hóa của đồng bào Khmer tạo nên diện mạo đa dạng của địa phương.

Trên diện tích 55,9 km², với hơn 106.000 dân, phường Long Hoa có cộng đồng khoảng 235 người Khmer sinh sống lâu đời tại khu phố Trường An. Mỗi cộng đồng có những nét sinh hoạt riêng, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần. Việc bảo tồn bản sắc vì thế cần đi cùng xây dựng môi trường sinh hoạt hài hòa, tôn trọng sự khác biệt và tăng cường gắn kết giữa người dân.

Cùng với đó, địa phương chú trọng xây dựng đời sống văn hóa tại khu dân cư, phát huy vai trò của các ngành và tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, vận động người dân. Ông Nguyễn Hoàng Nhã Trúc - Trưởng phòng Văn hóa – Xã hội phường Long Hoa, tỉnh Tây Ninh cho biết: “Nhận định được những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư, Phòng Văn hóa đã tham mưu Đảng ủy, UBND phường xây dựng kế hoạch, đề ra những giải pháp cụ thể. Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ chính trị chung, đòi hỏi cả hệ thống chính trị phải vào cuộc, chứ không phải nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa. Trong đó, công tác phối hợp giữa các ngành, cùng với tuyên truyền, vận động người dân có vai trò rất quan trọng để xây dựng đời sống văn hóa tại địa phương.”

Từ gìn giữ nghệ thuật dân gian đến xây dựng đời sống văn hóa cộng đồng, những giá trị truyền thống còn mở ra cơ hội phát triển du lịch. Theo ông Ngô Trần Ngọc Quốc, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh, doanh nghiệp địa phương có lợi thế am hiểu vùng đất, phong tục và đời sống người dân, qua đó tạo ra sản phẩm mang dấu ấn riêng. Ẩm thực chay, nghệ thuật dân gian Khmer, lễ hội tín ngưỡng và làng nghề có thể trở thành những trải nghiệm hấp dẫn nếu được khai thác phù hợp, tôn trọng giá trị nguyên bản.

Tây Ninh cũng cần tăng cường kết nối với TP.HCM, Đồng Nai và các địa phương khác để hình thành những hành trình du lịch liên vùng, kết hợp đô thị, sinh thái, núi rừng, di tích lịch sử và văn hóa tín ngưỡng. Sự liên kết này giúp đa dạng hóa sản phẩm, quảng bá điểm đến và thu hút du khách trải nghiệm văn hóa địa phương.

Ông Ngô Trần Ngọc Quốc cho biết: “Thế mạnh của du lịch Tây Ninh là vị trí địa lý nằm giữa vùng đồng bằng và rừng núi, cùng với hệ thống làng nghề, di tích lịch sử và nhiều loại hình du lịch đa dạng. Hiệp hội Du lịch tỉnh mong muốn phát huy nội lực, xây dựng hệ sinh thái liên kết giữa các doanh nghiệp trong tỉnh. Đồng thời, thông qua hoạt động đối ngoại, quảng bá các sản phẩm, điểm đến của Tây Ninh đến các tỉnh, thành trong cả nước và trên các kênh thông tin quốc gia, để du khách quốc tế cũng biết đến và lựa chọn Tây Ninh.”

Bảo tồn di sản không chỉ là gìn giữ mà còn đưa văn hóa vào đời sống, tạo sinh kế và tăng sức hút du lịch. Sự chung tay của cộng đồng, chính quyền và doanh nghiệp sẽ quyết định sức sống di sản.