Là lễ hội truyền thống lớn nhất trong năm của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn, Katê không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong bình an, mùa màng thuận lợi mà còn là không gian gắn kết cộng đồng, trao truyền những giá trị văn hóa từ thế hệ này sang thế hệ khác. Qua thời gian, lễ hội vẫn giữ được sức sống bền bỉ, trở thành điểm nhấn văn hóa đặc sắc, thu hút ngày càng đông người dân và du khách.

Tại thôn Phan Hiệp, xã Bắc Bình, tỉnh Lâm Đồng, mỗi mùa Katê về lại mang đến niềm vui sum họp cho các gia đình người Chăm. Ông Đinh Anh Hùng, chức sắc Bàlamôn giáo ở địa phương, cho biết đây là dịp con cháu dù ở gần hay xa đều trở về, cùng hướng về tổ tiên và thực hành những phong tục truyền thống.

“Ngày Katê con cháu xa gần xôn xao, mặc áo mới đến khu đền tháp để cầu an. Katê năm nay thấy con cháu về đông hơn, bà con xóm làng cũng vui hơn”, ông Hùng chia sẻ.

Tại đền Pô Nit, trong những năm gần đây, lượng người dân và du khách tìm đến tham dự lễ hội có xu hướng tăng lên. Không chỉ là nơi diễn ra các nghi lễ tín ngưỡng, đền tháp còn là không gian để cộng đồng gặp gỡ, cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa đặc trưng của dân tộc.

Sau phần lễ tại đền Pô Nit, không khí Katê tiếp tục lan tỏa về các làng Chăm. Bà Bùi Thị Xuân Sữa, Bí thư Chi bộ thôn Phan Hiệp, cho biết địa phương có 7 làng, mỗi làng lựa chọn một ngày tổ chức Katê để bà con cùng tham gia, chung vui.

“Ở đây có 7 làng và mỗi làng chọn 1 ngày để ăn Katê để cho bà con xóm làng đến cùng chung vui, qua đó thắt chặt tình đoàn kết, cùng nhau giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc”, bà Sữa cho biết.

Từ đền tháp đến từng ngôi làng, lễ hội tạo nên không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng rộng lớn, nơi những phong tục, tập quán được tiếp nối tự nhiên trong đời sống thường ngày. Chính sự gắn bó giữa nghi lễ tín ngưỡng và sinh hoạt cộng đồng đã góp phần làm nên sức sống lâu bền của Katê.

Lễ hội Katê được tổ chức tại nhiều địa phương có đông đồng bào Chăm sinh sống, với những không gian tiêu biểu như tháp Pô Nit, Pô Sah Inư ở tỉnh Lâm Đồng và các tháp Pô Rômê, Pô Klong Garai ở tỉnh Khánh Hòa. Mỗi nơi có những nét riêng trong cách tổ chức, nhưng đều góp phần gìn giữ và phát huy giá trị của di sản văn hóa phi vật thể quốc gia này.

Các nghi lễ truyền thống như mở cửa tháp, tắm bệ thờ Linga - Yoni, rước y trang nữ thần, lễ cầu an được thực hiện trang nghiêm. Bên cạnh đó, tiếng kèn saranai, tiếng trống ghi-năng cùng những điệu múa Chăm uyển chuyển tạo nên không khí vừa linh thiêng, vừa rộn ràng của ngày hội.

Điều đáng quý là trong mỗi mùa Katê, các thế hệ đều có vai trò riêng trong việc duy trì di sản. Người cao tuổi hướng dẫn con cháu chuẩn bị lễ vật, truyền lại những phong tục lâu đời; các chức sắc thực hiện nghi lễ theo truyền thống; còn lớp trẻ tham gia biểu diễn nghệ thuật, khoác lên mình trang phục dân tộc và tự hào giới thiệu văn hóa Chăm đến cộng đồng.

Sư cả Thông Minh Toàn, Phó Chủ tịch Hội đồng chức sắc Bàlamôn giáo tỉnh Lâm Đồng, cho biết hơn 20 năm qua, lễ hội Katê được phục dựng tại tháp Pô Sah Inư và duy trì tổ chức qua nhiều năm. Trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, lễ hội vẫn được tổ chức tại di tích này, thể hiện sự quan tâm của các cấp, ngành đối với đời sống văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm.

“Các sở, ban, ngành, Đảng, Nhà nước rất quan tâm đến cộng đồng người Chăm chúng tôi. Lễ hội Katê của người Chăm được tổ chức tại di tích tháp Pô Sah Inư, bản thân tôi rất tự hào, rất phấn khởi”, Sư cả Thông Minh Toàn chia sẻ.

Việc tiếp tục duy trì lễ hội tại các địa phương có cộng đồng Chăm sinh sống, trong đó có Lâm Đồng và Khánh Hòa, góp phần bảo đảm không gian thực hành di sản, giữ gìn mạch nguồn văn hóa và tạo điều kiện để những giá trị truyền thống được giới thiệu rộng rãi hơn đến người dân, du khách.

Bên cạnh phần lễ trang nghiêm, các hoạt động văn hóa, văn nghệ và sinh hoạt cộng đồng ngày càng góp phần làm phong phú trải nghiệm của người tham dự. Đây cũng là cơ hội để các địa phương, các đoàn nghệ thuật giao lưu, tăng cường sự gắn kết và cùng quảng bá bản sắc văn hóa Chăm.

Ông Thông Minh Luyến, trú tại thôn Phú Thuận, xã Hàm Thuận Bắc, tỉnh Lâm Đồng, đánh giá các hoạt động trong khuôn khổ lễ hội mang lại nhiều ý nghĩa thiết thực. Tuy nhiên, theo ông, ban tổ chức có thể nghiên cứu bổ sung thêm những trò chơi và hoạt động mới để tạo sức hấp dẫn, thu hút đông đảo người dân và du khách hơn nữa.

“Các phần hội lồng ghép vào Lễ hội Katê thấy rất bổ ích, để các đoàn và các địa phương khác tới cùng đoàn kết với nhau, cùng nhau xây dựng một nền văn hóa, không để cho nó mai một, để giữ gìn bản sắc dân tộc Chăm. Riêng tôi cũng đề nghị ban tổ chức nên xây dựng các môn trò chơi khác để mới lạ hơn”, ông Luyến đề xuất.

Với Lễ hội Katê, những nghi lễ, âm nhạc, nghề thủ công, ẩm thực truyền thống của người Chăm và các hình thức sinh hoạt cộng đồng được duy trì và thể hiện. Lễ hội phản ảnh sâu sắc những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của đồng bào Chăm.

Giữa nhịp sống hiện đại, Lễ hội Katê không dừng lại ở một ký ức xa xôi hay những trang tài liệu bảo tồn, mà thực sự "sống" trong từng nếp nhà và trở thành nhịp cầu du lịch văn hóa độc đáo, đưa tinh hoa bản sắc văn hóa Chăm vươn xa hơn trong thời đại mới.