Trong 2 ngày 17 và 18/10, tại bản Thẳm, xã Khun Há, tỉnh Lai Châu diễn ra Ngày hội sắc màu văn hóa dân tộc Lự năm 2026, với nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao và trải nghiệm nghề truyền thống. Không chỉ tái hiện những phong tục lâu đời, ngày hội còn góp phần nâng cao ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa, gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng.

Giữa không gian yên bình của bản Thẳm, những bộ trang phục truyền thống rực rỡ, tiếng chày giã gạo, những đôi tay thoăn thoắt dệt vải, đan lát… tạo nên bức tranh sinh động về đời sống văn hóa của đồng bào Lự. Ngày hội là dịp để người dân gặp gỡ, giao lưu, đồng thời giới thiệu những giá trị văn hóa đặc sắc tới du khách.

Điểm nhấn của ngày hội là tái hiện lễ cúng hồn trâu, còn gọi là Sú Khon Khoài. Trong đời sống sản xuất nông nghiệp của người Lự, con trâu là tài sản quý và còn là người bạn đồng hành, cùng vượt qua những nhọc nhằn, góp sức làm nên mùa màng no đủ.

Theo quan niệm truyền thống, sau mỗi vụ sản xuất, đồng bào tổ chức nghi lễ để tạ ơn, cầu mong sức khỏe, bình an cho con người, vật nuôi và những mùa vụ tốt tươi.

Nghệ nhân, thầy cúng Lò Văn Khằm (bản Chăn Nuôi) lý giải về ý nghĩa sâu xa của nghi lễ này: "Phong tục người Lự là sau khi mình dùng con trâu cày kéo quanh năm, có lúc mình quát mắng, đánh đập nó. Sau khi xong vụ mùa, mình làm lý cúng hồn trâu, để hồn trâu được an ủi về với trâu, hồn người về với người. Cúng xong, hồn trâu cũng không nên vương vấn ở lại ruộng nương, để cho đất đai, ruộng nương ngày càng tươi tốt hơn".

Từ nghi lễ tâm linh đến những nghề thủ công truyền thống, ngày hội mở ra không gian trải nghiệm gần gũi với đời sống người Lự. Du khách được xem tục nhuộm răng đen, tìm hiểu nghề dệt thổ cẩm, thi kéo sợi, đan lát; hòa mình vào các hoạt động bắt cá suối, giã gạo, thưởng thức ẩm thực và tham gia những trò chơi dân gian như kéo co, đi cà kheo, bắn nỏ.

Những giá trị văn hóa được hiện diện trong đời sống hôm nay, để thế hệ trẻ hiểu hơn về phong tục của dân tộc mình, còn du khách có cơ hội khám phá chiều sâu văn hóa bản địa. Không chỉ dừng lại trong khuôn khổ ngày hội, xã Khun Há đang hướng tới bảo tồn văn hóa gắn với sự tham gia của cộng đồng, phát huy vai trò của nghệ nhân, người cao tuổi và người có uy tín trong việc trao truyền những phong tục, tập quán tốt đẹp.

Ông Tống Văn Đức, Phó Chủ tịch UBND xã Khun Há cho biết về định hướng sắp tới: "Thời gian tới, chúng tôi sẽ tiếp tục kiểm kê và xây dựng danh mục di sản văn hóa dân tộc Lự. Từ đó, đẩy mạnh bảo tồn tiếng nói, trang phục và phong tục truyền thống; phát huy tối đa vai trò của các nghệ nhân, người có uy tín và người cao tuổi. Địa phương cũng sẽ đưa việc bảo tồn văn hóa vào trường học; đồng thời nâng chất lượng ngày hội hàng năm để biến di sản thành sản phẩm du lịch đặc trưng."

Từ lễ cúng hồn trâu đến tiếng khung cửi, từ những đôi bàn tay đan lát đến sắc màu trang phục truyền thống, văn hóa dân tộc Lự đang được gìn giữ bằng chính sự tiếp nối của cộng đồng. Khi di sản được trao truyền qua các thế hệ và trở thành nguồn lực cho du lịch, những giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn góp phần tạo sinh kế, làm giàu thêm đời sống của người dân vùng cao Lai Châu.