Ngày nay, các bạn trẻ được tự do tìm hiểu người thương. Thế nhưng, với thế hệ của bà Bàn Mùi Liều ở Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng đám cưới xưa kia lại bắt đầu từ sự mai mối của cha mẹ. Đi chợ mất hàng giờ đồng hồ lội đèo, vượt núi. Điện thoại, đường sá thuận tiện đều chưa có. Nhiều cặp đôi đến ngày cưới mới biết mặt người bạn đời của mình.

Bà Bàn Mùi Liều kể, trước đây, bà lấy chồng theo sự sắp đặt của cha mẹ và chỉ đến ngày cưới mới biết mặt chồng. Ban đầu, bà còn ngại ngùng, nhưng sau khoảng 1–2 tháng chung sống, tình cảm vợ chồng dần nảy nở.

Tuy do cha mẹ sắp đặt, nhưng sự tự nguyện của dâu, rể vẫn được tôn trọng. Cha mẹ chỉ dắt lối tới khi con trẻ e ấp gật đầu. Qua thời gian sống chung, tình nghĩa vợ chồng lại càng thêm mặn nồng, gắn kết.

Khi hai bên gia đình đã ưng thuận, nhà trai sẽ thực hiện bước tiếp theo là hỏi cưới. Đặng Mùi Mui nói, bước gặp gỡ giữa hai bên gia đình này là dấu mốc quan trọng, là lúc nhà trai bày tỏ thành ý của mình. Họ sẽ mang lễ vật đi theo.

Đoàn nhà trai sang nhà gái gồm bố mẹ, quan lang và anh em họ hàng thân thích. Số người đi thường đi lẻ 9, 11, hoặc 13 người. Chọn ngày lành tháng tốt, nhà trai chuẩn bị lễ vật gồm gà, rượu, thịt lợn để sang nhà gái làm lễ ăn hỏi.   

Theo Đặng Mùi Mui ở Nguyên Bình, Cao Bằng, đám hỏi của người Dao Đỏ quê chị không chỉ có sự tham gia của hai họ mà còn có vai trò đặc biệt của ông chủ hôn bên nhà trai và quan lang bên nhà gái. Tại đây, một nghi thức vô cùng quan trọng sẽ diễn ra: hai bên cùng ký vào 2 phong thư bằng chữ Nho.

Chị Đặng Mùi Mui, ở Nguyên Bình, Cao Bằng, cho biết, trong lễ ăn hỏi của người Dao Đỏ, các lễ vật nhà gái yêu cầu, như trang phục và trang sức cô dâu, sẽ được ghi vào phong thư. Sau khi hai bên ký xác nhận, mỗi gia đình giữ một bản để đối chiếu trong ngày cưới, bảo đảm nhà trai thực hiện đúng những điều đã thỏa thuận.

Hai phong thư chính là lời cam kết bằng văn bản thiêng liêng giữa hai gia đình, là chiếc cầu nối thể hiện sự tôn trọng, trách nhiệm và bảo chứng cho một đám cưới trọn vẹn.

Nhà trai khi chuẩn bị sang đón cô dâu phải mang theo đầy đủ các sính lễ trang trọng như tiền sính lễ, trang sức vàng bạc, cùng gà luộc, xôi và các phần thịt lợn chia theo vai vế họ hàng.

Không chỉ có lễ vật làm cỗ, bạc trắng cũng được nhà trai chuẩn bị chu đáo. Đó là tấm lòng của người con rể đối với công ơn sinh thành, dưỡng giục của bố mẹ cô dâu. Có nhà mang sang nhà gái đến 30 đồng bạc trắng.

Theo phong tục truyền thống, những đồng bạc trắng được trao tận tay bố mẹ vợ. Khoản lễ này không phải là sự mua bán, mà là hiện thân của đạo lý làm người, để đền đáp công ơn mang nặng đẻ đau, nuôi con khôn lớn trưởng thành.

Thời gian trôi qua, nhịp sống hiện đại đã mang đến những đổi thay tích cực cho đời sống của đồng bào Dao Đỏ. Những gánh nặng về sính lễ cầu kỳ, tốn kém thuở trước nay đã được giản lược để phù hợp với thời đại mới./.