Ngôi làng của đồng bào Hà Nhì không chỉ cuốn hút bởi vẻ đẹp nguyên sơ của núi rừng, những mùa mây bồng bềnh mà còn bởi nét văn hóa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ. Đến Choản Thèn, du khách như chạm vào nhịp sống chậm rãi, mộc mạc và cảm nhận sức hấp dẫn riêng của một bản làng vùng cao biên giới.

Đến Choản Thèn, du khách dễ dàng bắt gặp những ngôi nhà trình tường vuông vắn, mái dốc bốn phía, nằm nép mình bên những hàng rào đá và vườn cây xanh mát. Những bức tường đất dày, được tạo nên bằng kỹ thuật trình đất truyền thống, không chỉ thể hiện sự khéo léo của người Hà Nhì mà còn cho thấy kinh nghiệm thích nghi với khí hậu vùng cao: giữ ấm trong mùa đông và tạo cảm giác mát mẻ khi mùa hè đến.

Theo nhiều tư liệu cho biết, Choản Thèn đã hình thành từ hơn 300 năm trước. Bản làng còn lưu giữ nhiều nét văn hóa truyền thống, từ kiến trúc nhà ở, tập quán sinh hoạt đến các lễ hội và nghề thủ công. Đặc biệt, tại khoảng đất rộng cuối thôn, nơi được người dân và du khách gọi là “Công viên Choản Thèn”, hai cây cổ thụ nổi bật giữa không gian núi rừng, những thửa ruộng bậc thang và biển mây. Chị Nguyễn Đức Hạnh, du khách đến từ Hà Nội, ấn tượng với khung cảnh hùng vĩ, hoang sơ của Choản Thèn, đặc biệt là những cây cổ thụ được gọi là “cây hạnh phúc”. Chị cũng thích các món ăn do người dân địa phương chế biến, nhất là những loại rau đặc trưng của Y Tý, và cho biết trải nghiệm săn mây tại đây rất đẹp.

Mỗi mùa, Choản Thèn lại mang một vẻ đẹp riêng. Khi những thửa ruộng bậc thang bước vào mùa nước đổ, mặt ruộng lấp lánh dưới nắng. Đến mùa lúa chín, sắc vàng trải dài theo sườn núi. Còn những ngày biển mây xuất hiện, bản làng thấp thoáng giữa màn sương trắng, tạo nên khung cảnh vừa hùng vĩ, vừa thơ mộng.

Nhưng sức hấp dẫn của Choản Thèn không chỉ nằm ở cảnh quan. Du khách đến đây còn muốn khám phá cuộc sống của đồng bào Hà Nhì, tìm hiểu cách dựng nhà trình tường, thưởng thức những món ăn địa phương và trải nghiệm sinh hoạt tại các cơ sở lưu trú cộng đồng.

Anh Sần Hờ Lù, người tiên phong làm du lịch cộng đồng và bảo tồn nhà trình tường tại đây, hướng dẫn khách tham quan: "Phần dưới là đá tự nhiên, bình thường mọi người sẽ chọn đá không quá cứng để mang về đục đẽo cho phẳng, xếp lại cho khít, để nó đỡ phần dưới, bình thường là dân tộc em sẽ có một cái khuôn bằng gỗ, có một cái chày cao, người thì đổ đất vào, người thì lấy chày cao nện theo từng vòng một. Mọi nhà làm không có một cái quy chuẩn nào nhất định, mà sẽ trong khoảng dao động từ 45 đến 50 cm".

Ngày nay, một số hộ dân đã cải tạo không gian bên trong để phục vụ du lịch, song vẫn giữ lại những yếu tố kiến trúc đặc trưng. Những ngôi nhà cũ, hàng rào đá, vườn cây và con đường nhỏ tạo nên vẻ đẹp riêng mà không phải điểm du lịch nào cũng có được./.