Nếu như miền Đông Bắc Trung Quốc là nơi khởi phát của triều đại Mãn Thanh, thì Cố Cung Thẩm Dương được xây dựng bởi các hoàng đế khai quốc của triều đại này, trước khi họ tiến vào Trung Nguyên. Đây là một trong hai quần thể kiến trúc cung điện lớn còn tồn tại đến ngày nay của Trung Quốc, bên cạnh Tử Cấm Thành.

Cố Cung Thẩm Dương xây năm 1625, là nơi 3 vị hoàng đế đầu tiên của nhà Thanh sống và làm việc từ năm 1625 – 1644, có diện tích hơn 60.000 mét vuông, gồm hơn 100 công trình kiến ​​trúc cổ với hơn 500 căn phòng. Nếu so với Tử Cấm Thành Bắc Kinh, diện tích của hoàng cung này chỉ bằng 1/12 và xây sau hơn 200 năm (Cố Cung Bắc Kinh xây năm 1406, từ thời nhà Minh).

Thời kỳ đầu, Cố Cung Thẩm Dương do hai vị hoàng đế khai quốc của triều lại nhà Thanh – Nỗ Nhĩ Cáp Xích và Hoàng Thái Cực – xây dựng và được gọi với cái tên “Hoàng cung Thịnh Kinh”. Thẩm Dương từng mang tên Thịnh Kinh, là kinh đô của của nhà Hậu Kim (1616–1636), là tiền thân của nhà Thanh).

Sau khi nhà Thanh dời kinh đô về Bắc Kinh, nơi đây chỉ còn là kinh đô phụ, sau này trở thành hành cung các hoàng đế như Khang Hy và Càn Long trong những chuyến tuần du về phía Đông để thờ cúng tổ tiên. Giai đoạn xây dựng thứ ba của Cố Cung Thẩm Dương là vào triều đại của Hoàng đế Càn Long.

Cố cung Thẩm Dương bố cục theo 3 trục không gian hay đường thần đạo chính: Đông Lộ, Trung Lộ và Tây Lộ. Trung tâm Hoàng cung là Sùng Chính điện. Đây là nơi chấp chính của hoàng đế Hoàng Thái Cực.

Khu Đông Lộ được xây dựng chủ yếu vào thời Nỗ Nhĩ Cáp Xích, trung tâm khu vực là Đại Chính điện, nơi hoàng đế nhà Thanh làm việc hàng ngày và tổ chức các nghi lễ lớn.

Đại Chính điện giờ đã trở thành một trong những kiến trúc mang tính biểu tượng của Thẩm Dương và là điểm check-in không thể bỏ qua khi đến Cố Cung Thẩm Dương.

Khu Tây Lộ được xây dựng vào thời hoàng đế Càn Long, gồm các hạng mục công trình chính: Văn Tố các ở trung tâm - nơi các hoàng đế đọc sách; Nhà hát kịch nằm ở phía Nam khu vực, nơi hoàng đế và các quan lại xem các vở Kinh kịch và Gia Ân đường, phía Bắc nhà hát.

Khu vực Hoàng cung có tường bao quanh. Ngoài cùng là Phượng Hoàng lầu. Đây là nơi hoàng đế và hoàng hậu, thê thiếp đọc sách, nghỉ ngơi, cũng là tòa nhà cao nhất Cố Cung Thẩm Dương và toàn bộ kinh thành thời bấy giờ.

Nếu như Cố Cung - Tử Cấm Thành ở Bắc Kinh tuân theo nguyên tắc “điện cao, cung thấp”, với ba điện chính được xây dựng trên nền cao để tượng trưng cho quyền lực hoàng gia, thì Cố Cung Thẩm Dương tuân theo nguyên tắc “cung cao, điện thấp”, bắt nguồn từ phong tục truyền thống, tín ngưỡng tôn giáo và nhu cầu phòng thủ của người Mãn Châu.

Năm 2004, cùng với Cố Cung Bắc Kinh, Cố Cung Thẩm Dương được đưa vào Danh sách Di sản Thế giới như một phần mở rộng của quần thể di sản văn hóa Cung điện Hoàng gia triều Minh và Thanh./.