Tảo hôn từ lâu vẫn là một trong những rào cản lớn đối với sự phát triển kinh tế - xã hội ở nhiều vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Không chỉ khiến nhiều trẻ em phải đánh đổi tuổi thơ, việc học tập và tương lai của mình, kết hôn sớm còn kéo theo hàng loạt hệ lụy như nghèo đói, chất lượng dân số thấp, thiếu cơ hội việc làm và những khó khăn trong việc tiếp cận các quyền cơ bản của công dân. Thực tế cho thấy, để xóa bỏ hủ tục này không thể chỉ dựa vào các quy định của pháp luật, mà cần có sự thay đổi từ chính nhận thức của người dân.

Xã Nam Quang, tỉnh Cao Bằng là địa phương vùng sâu, vùng xa với nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống. Trước đây, không ít thế hệ vẫn quan niệm, kết hôn sớm là việc bình thường nên nhiều em nhỏ chỉ 13 - 14 tuổi đã bị "kéo về làm vợ".

Em Ma Thị Hà, ở thôn Phia Cọ, đang học lớp 8 đã sớm trở thành vợ của một thanh niên cùng thôn sau khi tham dự 1 phiên chợ. Kết hôn khi chưa đủ tuổi đã kéo theo nhiều hệ lụy. Khi sinh con, Hà không thể làm giấy khai sinh cho con theo họ của bố vì chưa đủ điều kiện đăng ký kết hôn. Do phải nghỉ học sớm nên em cũng chẳng thể tìm được việc làm ổn định mà chỉ biết làm nương rẫy và chăm con. Nhìn bạn bè cùng trang lứa có công việc ổn định, được giao lưu, tiếp xúc ngoài xã hội, Hà không khỏi chạnh lòng. "Giá như ngày ấy em không kết hôn quá sớm thì cuộc sống hôm nay có lẽ đã khác rồi."

Không chỉ phụ nữ, nhiều nam giới trong cộng đồng cũng phải gánh chịu những hệ lụy nặng nề do tảo hôn. Anh Thào A Páo, ở xóm Nà Pù sinh năm 1987, kết hôn khi mới 16 tuổi. Khi ấy, cả hai vợ chồng đều chưa trưởng thành, thiếu hiểu biết pháp luật, cưới nhau cũng đồng nghĩa không được học hành đến nơi đến chốn. Hệ luỵ của lấy vợ, lấy chồng sớm là không có nghề nghiệp ổn định, cuộc sống vì thế chìm trong nghèo khó. Chính những trải nghiệm ấy khiến anh càng thấm thía giá trị của “con chữ” nên dù cuộc sống vẫn còn không ít vất vả, anh luôn động viên con trai 18 tuổi và con gái 16 tuổi tiếp tục học tập, tuyệt đối không kết hôn sớm, để các con có cơ hội xây dựng một tương lai tốt đẹp hơn bố mẹ ngày trước.

Những chuyển biến trong nhận thức của người dân là kết quả của quá trình tuyên truyền pháp luật kiên trì, bền bỉ của chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng. Bên cạnh các buổi phổ biến pháp luật tại thôn, xóm và thông qua các tổ chức đoàn thể, xã Nam Quang còn đổi mới hình thức tuyên truyền bằng việc sân khấu hóa các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình thành những tiểu phẩm, câu chuyện gần gũi với đời sống.

Theo ông Mã Văn Vừ, Phó Chủ tịch UBND xã Nam Quang, các tiểu phẩm đã giúp người dân dễ hiểu hơn so với những buổi tuyên truyền khô cứng, đồng thời tạo không khí sôi nổi, thu hút đông đảo bà con tham gia. Thông qua các Hội thi, người dân không chỉ được xem những tình huống thực tế phản ánh hậu quả của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống mà còn trực tiếp tham gia biểu diễn, trao đổi, thảo luận, pháp luật từ đó đi vào cuộc sống một cách tự nhiên. Chính sự tương tác ấy đã giúp bà con hiểu rõ hơn về độ tuổi kết hôn theo quy định của pháp luật cũng như những tác động tiêu cực của việc kết hôn quá sớm đối với sức khỏe, kinh tế và tương lai của con em mình nên giảm đáng kể tình trạng tảo hôn ở địa phương.

Song song với sự vào cuộc của chính quyền cơ sở, ngành Tư pháp tỉnh Cao Bằng cũng xác định công tác phổ biến, giáo dục pháp luật phải được triển khai phù hợp với đặc điểm của từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Nội dung tuyên truyền được lựa chọn theo hướng gắn với những vấn đề thiết thực trong đời sống xã hội như hôn nhân và gia đình, phòng chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới… Để người dân dễ tiếp cận, hoạt động tuyên truyền không chỉ sử dụng tiếng phổ thông mà còn phát huy vai trò của đội ngũ tuyên truyền viên, hòa giải viên cơ sở và những người có uy tín trong cộng đồng thông qua việc sử dụng tiếng địa phương giúp các quy định pháp luật trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và từng bước đi vào cuộc sống.

Theo bà Vi Thị Thuý Huê - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh Cao Bằng, toàn tỉnh hiện có 81 báo cáo viên, 1.567 tuyên truyền viên pháp luật và gần 5.000 hòa giải viên ở cơ sở. Hằng năm, ngành Tư pháp đã bồi dưỡng kiến thức pháp luật, kỹ năng tuyên truyền và kỹ năng hòa giải cho lực lượng này, từ đó họ triển khai phù hợp với từng địa bàn sinh sống. Để những kiến thức pháp luật đi vào cuộc sống, công tác truyền thông phải được thực hiện theo phương châm "dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện", đội ngũ tuyên truyền viên, người có uy tín đã đưa pháp luật đến với từng thôn, xóm, từng gia đình thông qua những câu chuyện đời thường, những tấm gương cụ thể. Nhờ cách làm sáng tạo của những tuyên truyên viên sinh sống tại địa bàn mà những quy định của pháp luật vốn khô cứng trở thành những bài học thấm sâu vào đời sống, góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và xây dựng văn hóa tuân thủ pháp luật trong cộng đồng.