Là địa phương có biên giới giáp với tỉnh Hủa Phăn của nước bạn Lào, tỉnh Thanh Hóa đã làm rất tốt công tác quy tập tìm kiếm hài cốt và xác định danh tính liệt sĩ trên đất bạn. Trong thâm tâm của cựu chiến binh Nguyễn Hồng Hà lời hứa tìm lại những ngôi mộ của đồng đội trên địa phận nước bạn Lào đã trở thành một phần cuộc đời. Đó là mệnh lệnh từ trái tim canh cánh trong ông suốt hơn sáu thập kỷ qua. Nhập ngũ lúc mới tròn 19 tuổi, chàng lính trẻ năm xưa không thể biết rằng ông sẽ là một trong số rất ít người được trở về sau những trận đánh ác liệt trên đất bạn Lào. Những địa danh Pha Thí, Na Khằng, Tháp Sưa, Viêng Say, Sầm Nưa, những khoảnh khắc khi đồng đội ngã xuống khiến ông chưa bao giờ thôi day dứt.

“Một trận chiến đấu vô cùng ác liệt địch đã tăng cường thêm 3 tiểu đoàn Mà chúng tôi chỉ có một đại đội.. lúc này đã hạ quyết tâm dù phải chiến đấu đánh vô một điểm nào đó cũng phải đánh đến cùng … Dù là hy sinh đến người cuối cùng, trong trận chiến đấu này thì không ngờ anh em của tôi cả 2, 3 mũi đều hy sinh hết trong tâm tư và nguyện vọng và một điều rất là mong muốn làm sao bản thân có những sức khỏe còn lại một tí nào, dù là thương binh đã tàn nhưng không phế, tôi vẫn vẽ được những bản đồ của những ngôi mộ của anh em mất ở trên chiến trường" ông Hà nhớ lại

Ròng rã nhiều năm, ông Hà cố gắng nhớ lại, miệt mài vẽ “bản đồ” các vị trí đồng đội ngã xuống trên đất bạn, vợ ông, bà Phạm Thị Lý chia sẻ: “Ông nhà tôi thì vẽ bản đồ bất cứ một lúc nào ông cũng vẽ được kể cả đêm phía đang ngủ ông cũng bật chạy để vẽ được bản đồ …tôi hỏi thì ông ý bào “Khi tôi vẽ được bản đồ hơn nữa là tôi nhớ được những chuyện này tôi lại phải vẽ lại”

Nhờ trí nhớ về một thời hoa lửa, cùng với khả năng vẽ lại chính xác vị trí, những “tấm bản đồ” của ông Hà là cơ sở để các đơn vị tìm thấy được mười ba mộ của lính đặc công hi sinh trên đất bạn Lào. Thượng tá Trần Văn Binh, nguyên CTV đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa nhớ lại: “Đào khoảng ba, bốn, mười phút sau thì là thấy có tăng rồi là cứ lần lượt là khoét dần thành một cái hố …cứ lần lượt … tôi dặn anh em là phải lấy từ đầu đến cuối …Đã tìm được là chúng tôi sung sướng lắm rồi quên cả ăn mà quên cả uống, có đồng chí còn hú lên là “ô các bác ơi về với chúng em” Sung sướng đến mức độ như thế đấy”

Khi triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm quy tập, tìm kiếm và xác đinh danh tính liệt sĩ” với các chiến sĩ hi sinh trên đất nước bạn Lào, các đội tìm kiếm đã nhận được nhiều thông tin hữu ích, sự tham gia giúp đỡ nhiệt tình, tận tâm của người dân, cựu chiến binh Việt Nam hiện đang sinh sống tại tỉnh Hủa Phăn (Lào).

Trên đất bạn Lào, nhiều liệt sĩ vẫn còn nằm lại đâu đó giữa bạt ngàn cỏ cây, vì thế công cuộc tìm kiếm, xác định danh tính để đưa được các liệt sĩ của chúng ta trở về vẫn tiếp diễn, thượng tá Lê Hữu Tuấn, đội trưởng đội quy tập tìm kiếm liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa cho rằng: “Những địa danh như Pha Thí trong chiến tranh đã ghi nhận có nhiều chiến sĩ ta hi sinh, giờ đây nơi này đã thành rừng, núi rậm rạp… chúng tôi vẫn quyết tâm không ngừng nghỉ để cố gắng tìm kiếm những hài cốt liệt sĩ còn sót lại”. 

Từ năm 1989 đến nay Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa đã tìm kiếm được 2.577 hài cốt liệt sĩ trong đó có 2.326 hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào. Mỗi một hài cốt liệt sĩ được tìm thấy, được trở về với đất mẹ là thêm một lần Hành trình đền ơn đáp nghĩa của dân tộc được nối dài. Trong chiến dịch 500 ngày đêm, mùa khô năm 2026-2027 Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa phấn đấu thực hiện mục tiêu tìm kiếm 130 hải cốt liệt sĩ Việt Nam hy sinh tại Lào.

“Bất cứ lúc nào có thông tin, bất cứ ở chỗ nào mà nhận được cái nguồn tin về các bác liệt sĩ thì chúng tôi đều tìm. Với chúng tôi thì không có khó khăn nào có thể chùn bước cả. Không có đường thì mở đường, không có cầu thì tìm cách để vượt sông. Làm bằng con tim của mình, bằng trách nhiệm của những người lính, trách nhiệm của những thế hệ đi sau để đáp công ơn của các liệt sĩ”, Thượng tá Lê Hữu Tuấn, đội trưởng đội quy tập tìm kiếm liệt sĩ tỉnh Thanh Hóa khăng định

Trên mảnh đất Thượng Lào hành trình thiêng liêng của các cán bộ chiến sĩ Đội quy tập tỉnh Thanh Hóa vẫn đang tiếp diễn. Hành trình ấy không chỉ góp phần thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của Đảng, Nhà nước và nhân dân dành cho các anh hùng liệt sĩ,  đồng thời thắm tình đoàn kết keo sơn giữa hai đất nước, hai dân tộc Việt - Lào.

Đại tá Nguyễn Xuân Toàn, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Thanh Hóa cũng khẳng định: “Tôi đề nghị rà soát lại toàn bộ số liệu thu thập các nguồn thông tin dữ liệu, nhất là các nguồn thông tin từ các cựu chiến binh.. đẩy nhanh đến tiến độ thực hiện với quyết tâm chính trị. Trong quá trình thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm quy tập, an táng, lấy mẫu sinh phẩm các liệt sĩ còn thiếu thông tin chúng ta thấy đây là cái nhiệm vụ chính trị rất thiêng liêng: Mệnh lệnh trái tim. Chúng tôi đã và sẽ làm hết sức mình”

Một ngày nào đó những “tấm bản đồ” của cựu chiến binh Nguyễn Hồng Hà sẽ khép lại một hành trình tìm kiếm ở một nơi nào đó, nhưng công cuộc tìm kiếm đồng đội hi sinh trên đất Lào thì vẫn còn tiếp diễn. Bởi đưa các liệt sĩ trở về với đất mẹ đã trở thành trách nhiệm thiêng liêng của cả dân tộc.