Ti krĭng êa ksĭ Đầm Bấy, kplang Nha Trang, čar Khánh Hoà, dŭm boh war rông mkra hŏng ksu HDPE hlăk dơ̆ng bi mlih kdrăp mkra war rông kan hdang hŏng kyâo msĕ si êlâo dih.  Jih jang kdrăp rông mrâo mâo mkra kjăp, dưi tŭ hŏng klei êa ksĭ poh yă, mâo kă camera kăp ksiêm dlăng anôk rông kan hdang, lehanăn jih jang hdră rông. Kyuanăn, mnuih rông amâo mâo luič liê ai mă bruă ôh, lehanăn mđĭ boh tŭ klei rông kan hdang. Jih jang dŭm klei amâo mâo kjăp mơ̆ng kdrăp rông êlâo dih hŏng kyâo, djăl rai, amâo mâo rơ̆ng ôh tơdah tuôm hŏng klei yăn adiê ngă, lehanăn ênưih ba klei čhŏ djhan kơ wăl hdĭp mda… ƀrư̆ ƀrư̆ dưi mghaih msir hŏng war rông mkra hŏng ksu, mâo mkŏ mdưm mbĭt hŏng kdrăp mrâo mrang. Vũ Khắc Mười, pô lông ngă hdră bi hmô mrâo anăn ti Đầm Bấy brei thâo, mơ̆ng boh tŭ dưn tal êlâo, mnuih ƀuôn sang čŏng hơĭt ai tiê pŏk mlar:

 “Dŭm anôk rông kan, hŏng war ñuăl, mâo klei kơ̆ng, lehanăn kă camera, hŏng ênoh bi liê 281 êklăk prăk hlăm grăp boh war, hlăm anăn mâo keh Thiện Tâm đru truh mkrah ênoh bi liê. Mkă hŏng hdră rông kan hlăm war mkra hlue knhuah hdăp hŏng kyâo, snăn hdră rông hŏng war HDPE dưi bi hrŏ leh ai tiê mă bruă. Êlâo dih, sa boh war rông, sa čô mnuih dưi dlăng kriê knŏng hlăm brô 10–15 tôn, bi rông hŏng war HDPE dưi dlăng kriê mơ̆ng 40–50 tôn jing ka dih anei ôh.”

Hdră bi hmô bruă rông mnơ̆ng hlăm êa ksĭ hŏng kdrăp mrâo, hlăk mâo čar  Khánh Hòa dôk ngă leh hlăm lu krĭng rông msĕ si Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh. Boh sĭt brei ƀuh, hdră anei amâo mâo djŏ knŏng mđĭ hĭn ênoh mâo ba wĭt, ƀiădah lŏ dưi răng kriê klei doh hlăm wăl êa ksĭ, thâo bĭt klă anôk rông, lehanăn rơ̆ng dưi mâo kan hdang doh, dŭm klei yuôm bhăn mơ̆ng bruă rông kan hdang kơ klei mđĭ kyar kjăp. Mbĭt anăn, anei ăt jing knhuang rông kan hdang kbưi hŏng hang hlăm êa ksĭ, đru bi hrŏ klei ktrŏ knŏng bruă rông kan hdang ktuê hang ksĭ. Hŏng boh taih hang ksĭ mâo giăm 500km, 6 bĭt kplang prŏng, lehanăn êbeh 200 boh plao ktue hang ksĭ, Khánh Hòa mâo lu klei găl snăk mđĭ kyar bruă rông kan hdang hŏng hnơ̆ng prŏng.

Tui si K'iIng nai prŏng, nai prĭn Nguyễn Chu Hồi, K'iăng khua kiă kriê bruă kan hdang Việt Nam, čiăng mâo rông kan hdang hlăm klei kjăp, brei mâo hdră êlan čuăl mkă kjăp, djŏ guôp hŏng grăp krĭng kplang.

 “Khánh Hòa mâo 6 bĭt kplang êa ksĭ, grăp kplang mâo klei găl mdê mdê. Tơdah ba yua msĕ sơăi bruă čiăng ngă, tơdah djăp anôk mkŏ mjing kdrŭn ksĭ, sĭt nik srăng truh kơ klei êbeh hlăm klei yua. Kyuanăn tĭng bi nik ti anôk năng mjing kdrŭn ksĭ, lehanăn ti anôk jing jăk ngă bruă mkăn. Sitôhmô ti kplang  Nha Trang ñu mâo klei mdê hĭn mơh dah mkă hŏng kplang Vân Phong. Leh thâo dưn yua djŏ klei găl mơ̆ng mdê bi kplang, snăn klei tŭ dưn dưi ba wĭt jing prŏng hĭn, lehanăn bi hrŏ mơh klei bi mnuh hlăm hdră êlan mă bruă.”

Thŭn 2025, ênoh jih jang hnơ̆ng kan hdang mâo mơ̆ng čar Khánh Hòa jing êbeh 280 êbâo tôn, ênoh mâo ba wĭt mơ̆ng bruă čhĭ mnia hŏng ala ač êngao hlăm brô 870 êklăk USD, truh giăm 37% ênoh jih jang mnơ̆ng mơ̆ng čar čhĭ kơ ala tač êngao. Hlăm 3 mlan akŏ thŭn anei, hnơ̆ng dưi mâo truh 60 êbâo tôn, hlăm anăn hiu trah mă hlăm êa ksĭ mâo truh 52 êbâo tôn, kan hdang rông mâo êbeh 8.100 tôn. Siămdah kan hdang čŏng mâo hlăm êa ksĭ hlăk dơ̆ng hrŏ hĭn, lehanăn mâo hdră êlan bi kdơ̆ng hŏng klei hiu trah mă kan soh hŏng klei bhiăn (IUU) ƀrư̆ hrue ƀrư̆ hyuă kjăp hĭn, snăn mâo mtam klei bi mlih prŏng mơ̆ng hdră hiu trah mă hlăm êa ksĭ ară anei wĭt mkŏ mjing bruă rông kan hdang hlăm êa ksĭ. Mơ̆ng thŭn   2025, Khánh Hòa mâo leh knŭk kna brei klei dưi mjing anôk bi hmô bruă mđĭ kyar hdră rông kan hdang hlăm êa ksĭ hŏng kdrăp mrâo mrang. Tui si hdră truh kơ thŭn 2029, krĭng êa ksĭ truh kơ 3 hải lý srăng mkŏ mjing anôk bi hmô truh kơ  240 ha, hnơ̆ng dưi mâo truh 3.600 tôn; bi krĭng mơ̆ng 3–6 hải lý hlăm brô 200 ha, hnơ̆ng kan hdang srăng dưi mâo êbeh 5.100 tôn. Trịnh Minh Hoàng, K'iăng khua knơ̆ng bruă sang čư̆ êa čar Khánh Hoà brei thâo, alŭ wăl mđĭ ai mnuih ƀuôn sang duh bi liê bruă mkra mjing war rông kan hdang hŏng kdrăp mrâo, lehanăn ba yua kdrăp thâo mĭn hlăm bruă rông čiăng mâo ba wĭt klei tŭ dưn prŏng.

 “Ară anei čar Khánh Hòa hlăk mkŏ mjing dŭm klei bhiăn, hdră êlan iêo mkrum ngăn prăk mơ̆ng gưl dlông, iêo jak lu alŭ wăl mđĭ kyar bruă rông kan hdang hŏng kdrăp mrâo. Hŏng ênoh prăk mâo, lehanăn klei kreh knhâo, wăt hlăm bruă bi mguôp mbĭt hŏng plah wah phung kreh knhâo, êpul hgŭm bruă, phung duh mkra, hdră êlan mă bruă srăng dưi bi klin hŏng dŭm gŏ sang mnuih ƀuôn sang, truh hŏng dŭm êpul hgŭm bruă, kñăm mă bruă bi mâo klei tŭ dưn.”

Tui si phung truăn kơ bruă, phung ngă bruă kiă kriê, čiăng mđĭ kyar bruă rông kan hdang hlăm êa ksĭ, snăn bi mâo dŭm hdră êlan bi hgŭm kjăp plah wah phung duh mkra, êpul hgŭm bruă, mbĭt anăn lŏ wĭt mkŏ mjing hlue hŏng hdră êlan ênuk mrâo mrang. K’iăng khua phŭn bruă lŏ hma lehanăn wăl hdĭp mda   Phùng Đức Tiến bi lač, Khánh Hòa mâo klei găl prŏng pioh mđĭ kyar bruă rông kan hdang hlăm êa ksĭ, lehanăn yap jing alŭ wăl ba êlan êlâo, hlăm bruă rông kan hdang hŏng kdrăp mrâo hlăm kluôm ala.

“Tơdah mâo klei kiă kriê kjăp mơ̆ng knŭk kna, dŭm knơ̆ng dhar bruă mbĭt hŏng phung duh mkra, lehanăn mnuih ƀuôn sang, sĭt nik Khánh Hòa srăng jing anôk truh jăk hlăm klei mđĭ kyar bruă kan hdang. Êjai iêo jak lu phung duh mkra prŏng hriê bi hgŭm, srăng mjing anôk phŭn kơ bruă kan hdang, snăn phung duh mkra điêt, êpul hgŭm bruă, lehanăn mnuih trah mă kan, srăng jing dŭm êpul bi hgŭm mbĭt, hlăm bruă rông kan hdang, mlih mrâo hŏng kdrăp mrâo, lehanăn lŏ mkŏ wĭt bruă rông kan hdang.”

            Mơ̆ng dŭm boh war rông kan hdang hŏng kdrăp mrâo, dôk mkŏ mjing leh hlăm êa ksĭ, snăn dŭm hdră êlan mđĭ kyar kjăp. Čar Khánh Hòa hlăk ƀrư̆ ƀrư̆ mđĭ kyar nao kbưi hŏng hang ksĭ, pŏk mlar bruă knuă hŏng kdrăp mrâo. Anei dưi yap jing kliăng lŏ mkŏ wĭt bruă kan hdang hlue hdră êlan kjăp, dưn yua jih klei găl  mơ̆ng êa ksĭ plao ksĭ, dưi răng mgang wăl êa ksĭ êjai, lehanăn mđĭ kyar bruă kan hdang hĭn êjai kơ dŭm gưl êdei anăp./.