VOV4.Jarai- Pă thun laih rơgao “ Keh prăk yua gơyut gơyâo”, mơng khul tơhan hđăp tơring glông }ư\ M’gar, tơring ]ar Daklak, hơmâo djru ba rơbeh 700 ]ô gơyut gơyâo găn gao h^ tơlơi rin rơpa, laih anun djru ba gơyut gơyâo man pơdơng hăng pơkra glăi sang do\ kjăp hiam.

Tơhan hđăp, ơi Cao Xuân Lợi, [ơi plơi Hiệp Hưng, să Quảng Hiệp, tơring glông }ư\ M’gar brơi thâo, plơi pla `u [ơi Nam Đàn, tơring ]ar Nghệ An, hlâo đưm hơmâo nao pơblah ayăt roh [ơi tơring ]ar Quảng Trị, laih anun hyu do\ plơi pla phrâo [ơi lu anih ano\m, samơ\ sang ano\ do\ tơnăp tap [un rin na nao đô].

Rai pơ\ tơring ]ar Daklak anai rơbeh 7 thun rơgao laih, mă bruă dleh glăn tơnăp ta\p, rông ana\ ba\ nao sang hrăm hrăm truh kih, samơ\ sang do\ dua rơkơi bơnai ăt dạnnang jai, te# re# đô].

Ako\ thun anai, sang ano\ `u hơmâo khul hlăk ai hđăp djru ba 40 klăk prăk, ma\ mơng keh prăk “ Yua gơyut gơyâo”, pioh man pơdơng sang do\ hiam phrâo. ~u thun anai rơbeh 70 thun hăng anai laih, phrâo hơmâo sang do\ kjăp hiam. Tơhan hđăp ơi Cao Xuân Lợi ră ruai tui hăng anai:

“ Sang ano\ kâo gah sang ano\ [un rin hin tơnăp tap mơng 4- 5 thun hăng anai laih, rơnu] thun laih rơgao, khul tơhan hđăp, jing gơyut gơyâo [ing bgơmơi hơmâo pơ]ruh prăk kak 40 klăk prăk, prăk sang ano\ pô kâo dơng, man pơdơng sang do\ anai. Kâo thun anai 70 thun laih, phrâo man pơdơng sang do\ anai, hơk mơak bia\ mă, pran jua kâo mơak bia\ mă. Ră anai hơmâo laih sang do\ ]ơ đap anih pơ iă, hjan hlim hiam kjăp laih, hua\i hu^ tah hjan angin, rơo\t”.

Keh prăk gum djru gơyut gơyâo man pơdơng sang do\.

Sang ano\ tơhan sô hđăp, ơi Đỗ Văn Giảng, [ơi plơi Hiệp Hưng, să Quảng Hiệp, tơring glông }ư\ M’gar, ăt tơnăp tap mơn. Tơkeng ana\ lu, lon ngă hơmua [u hơmâo, laih anun [u hơmâo prăk tuh pơ alin, tui anun tơlơi hd^p mơda sang ano\ kơ [ah na nao.

Kiăng djru brơi sang ano\ gir run đ^, Khul tơhan hđăp ama\ng sa\, hơmâo brơi sang ano\ ]an prăk 5 klăk prăk, mă mơng keh prăk “ Keh prăk yua gơyut gơyâo”, pioh blơi ana\ rơmô rông, laih anun yua eh `u ngă kơmơk pruai brơi djuai pla. Găn gao tơlơi rin rơpa, ơi Giảng hơmâo tla glăi keh prăk tơhan hđăp, laih anun khul tơhan hđăp brơi dơng ]an 30 klăk prăk mơng sang mak ksai gum djru mơnuih mơnam, pioh pok prong tơlơi mă bruă ama\ng sang ano\:

“ Rơmô am^ ana\ nua `u 9 klăk prăk, hlăk anun neh met wa ama\ng plơi brơi kâo ]an 4 klăk prăk, ăt do\ kơ [ah đô]. Hlăk anun khul grup tơhan brơi kâo ]an 5 klăk prăk, pơgo\p thim prăk sang ano\ kâo blơi rơmô am^ ana\ anai. Rơgao sa thun, rơmô anun tuh rai ana\, sa thun sa drơi, tơdah ana\ rơmô tơnô, sang ano\ ba nao s^, ana\ rơmô ana pioh glăi rông, truh ră anai hơmâo laih 21 drơi, eh `u pioh ngă kơ mơk tuh brơi phun tiu, kiăng plai [ia\ prăk tuh pơ alin”.

Ơi Vũ Ngọc Nhanh, khua g^t gai khul tơhan hđăp, să Quảng Hiệp, tơring glông }ư\ M’gar hơmâo truh 218 ]ô tơhan hđăp. Hlâo kơ thun 2012, mrô sang ano\ [un rin ama\ng khul truh kơ 16%, 34 ]ô gơyut gơyâo sang do\ jăng jai.

Hăng pran jua djru ba, gơyut gơyâo hơmâo pơ]ruh: }ơ lu\ braih pơkrem, keh prăk yua gơyut gơyâo, keh prăk djru ba gơyut gơyâo mă bruă, kiăng găn gao h^ tơlơi tơnăp tap.

Keh prăk gum djru gơyut gơyâo, blơi rơmô rông găn gao h^ tơlơi rin rơpa.

Truh mông anai hơmâo lơm lui brơi 31 boh sang jăng jai, te# răm, khul brơi gơyut gơyâo ]an rơbeh 750 klăk prăk, [u mă prăk kơmlai ôh, ơi Vũ Ngọc Nhanh brơi thâo:

 “Hơmâo sa pran sa jua, abih băng mơng khul grup, mơng mơnuih mơnam, ăt kah hăng gơyut gơyâo mơng khul tu\ ư hro\m, sa thun [ing gơmơi pơ]ruh gôp 1 klăk prăk/sa ]ô/sa thun. Sa phun kyâo [u dưi ngă rai ôh ]ư\ glông, 3 phun kyâo pơdơng kah hăng ]\ư\ glông, 200 ]ô khul tơhan hđăp [ing gơmơi pơtum glăi, djru ba sa dua boh sang ano\, jing amu` ame\ đô]. Abih băng gơyut gơyâo leng tu\ ư hro\m soh kơ ]a\u bruă anai”.

Ơi Ksor Ho brơi thâo, kơ iăng khua tơhan hđăp tơring glông }ư\ M’gar brơi thâo: Tơring glông anai hơmâo 3.700 ]ô tơhan hđăp.

Hơdôm thun hlâo adih, mrô sang ano\ gơyut gơyâo rin rơpa 10%. Ama\ng hơdôm thun giăm ha\ng anai, hro\m hăng prăk ]an mă kmlai [ia\ mơng sang mak ksai gum djru mơnuih mơnam, laih anun keh prăk “Yua gơyut gơyâo”, hơmâo djru ba lu  sang ano\ [un rin găn gao h^ tơlơi rin rơpa, lu `u tuh pơ alin brơi tơlơi mă bruă, rông hlô mơnong, lơm lui h^ sang te# răm, jang jai.

Truh ră anai, do\ glăi 3,2% khul tơhan hđăp [un rin. Hrơi blan pơ\ ana\p anai dơng, khul grup amra mă  mơng keh prăk anai, djru ba gơyut gơyâo lơm lui h^ sang do\ jang jai, blơi rơmô rông, tuh alin djuai pla kiăng găn gao h^ tơlơi rin rơpa, gir run ngă pơdrong. Ơi Ksor Ho lăi tui anai:

“Rơvang apăn bruă pơ\ ana\p anai, [ing gơmơi ăt ngă tui đô] hdôm tơlơi jao pơkă, mơnuih djuai ania yuăn pơ]ruh 100 rơbâo prăk, mơnuih djuai ania [ia\ 50 rơbâo prăk, pơ]ruh gôp brơi ]an pđ^ kyar tơlơi mă bruă. Khă anun [ơi hơdôm khul grup pơ\ plơi pla, iâu pơ]ruh ăt phara mơn, bơhơmutu să hpă hơmâo prăk 500 rơbâo prăk, bơ kơ să hpă tơnap tap hloh 100 rơbâo prăk, pơ]ruh, kiăng djru ba sang ano\ tơnăp tăp gir run mă bruă, lơm lui h^ sang te# răm, jang jai, blơi mơng 1-2 drơi brơi sang ano\ tơnăp tap rông”.

Rơgao 4 thun ngă tui “ Keh prăk yua gơyut gơyâo”, mơng khul tơhan hđap tơring glông }ư\ M’gar, tơring ]ar Daklak hơmâo djru brơi rơbeh 700 ]ô gơyut gơyâo, ]an prăk huăi mă kmlai.

Rơnoh keh prăk anai hmâo djru ba rơbeh 100 ]ô ]an prăk pơkra glăi sang do\, [udah man pơdơng sang do\ phrâo hiam kjăp.

Hơmâo tơlơi gum djru mơng gơyut gơyâo, abih băng tơhan hđăp anai leng yua prăk djơ\ tui ha\ng tơlơi kiăng, hơmâo tu\ yua, ta` găn gao h^ tơlơi rin rơpa.

Rơluch Xuân: Pô ]ih hăng pôr