VOV4.Jarai- Kơ phê ngă [lor, pơkra pơluk hro\m hăng tơ pung hbơi ktor, rơtă [u hiam, yua pơluk ha\ng ia jrao, jing h^ kơ phê s^ ket tơkeng [ơi gah rơngiao ră anai. Tơlơi anai [u djơ\ ngă pơgun truh hơdôm sang măi pơkra rai kơ phê tơ pung đô] ôh, samơ\ ngă răm truh mơnuih mơ`um kơ phê dơng.

Ră anai aka\ ju\ yap lăng ôh mơng hơdôm sang bruă, [ơi hơdôm anih pơkra rai tơpung kơ phê, pơluk hro\m hăng hơdôm tơ pu\ng h’bơi, pơtơi, rơtă, ktor [u hiam, yua hro\m hăng jrao hoá học, pioh pơkra rai tơ pung kơ phê, [udah [ơi hơdôm anih juăt s^ brơi ara\ng rai mơ`um.

Tui hăng hyu pel e\p lăng phrâo anai, mơng khul wai lăng gah tơlơi pơkă pơkol, laih anun wai lăng brơi mơnuih blơi yua [ơi dêh ]ar Việt Nam, lơm mrô caffein ama\ng 253 mơta gơnam kơ phe ju\ [ơi 4 boh tơring ]ar, ama\ng anun [ôn prong Hà Nội, [ôn prong Hồ Chí Minh, Bình Dương laih anun Sóc Trăng brơi ta [uh, hơmâo truh 1/3 mrô caffin [ia\ đơi ( gah yu\ 1 gam lơm 1 lít). Boh nik `u 5 mơta le\ [u hơmâo ôh caffein.

Tơlơi pel e\p lăng [ơi anih s^ mdrô kơ phê phara phara, dơng mơng sang s^ mdrô prong hiam , căn tin sang ia jrao, kơ phê s^ [ơi treng gah jơlan prong laih anun phung truh hăng rơdeh hyu s^.

Kơ phê pơluk hăng tơpung braih ktơr, rơtă s^ ket tơ keng s^ [ơi gah rơngiao, hlăk anun mơnuih mơ`um `u [u thâo krăn ôh kơ phê s^t hăng kơ phê ngă [lor.

Ayo\ng Lê Văn Chính, [ơi quận Hai Bà Trưng, Hà Nội brơi thâo:

“ Rơngiao kơ sang s^ mdrô kơ phê pơ prong, ră anai tơlơi s^ kơ phê brơi mơnuih [ôn sang mơ`um, kah hăng kơ phê s^ hyu [ơi rok jơlan, kơ phê s^ [ơi treng gah jơlan, [udah kơphê blơi glăi pơ\ sang mơ`um, ră anai lu bia\ ma\, blơi amu`, nua s^ `u rơgeh. Kâo ăt jua\t  mơ`um kơ phê mơn, samơ\ [u thâo ôh kơ phê s^t hăng kơ phê ngă [lor. Yua dah gơ`u juăt lăi kơ phê s^t, tui anun yơh, kâo kơ nong mơ`um đô] yơh, samơ\ [u thâo s^t hăng [lor. Mơnuih hyu s^ pơ luk hlâo yơh kơ phê ju\, ama\ng kơ thung pioh pler rơ o\t, s^ brơi toai mơ`um, pioh nao s^k [udah hăng ia sâo rơmô, pơluk nao, pơluk rai, dưm nao ia pler. {u thâo ôh kơ phê anun s^t ha [u s^t, ama\ng anun hơmâo hget”.

Rơngiao kơ phê mơ`um nua `u, knong kơ hơdôm pluh rơbâo prăk, [ơi hơdôm sang s^ mdrô prong, [ơi hơdôm anih s^ [ơi treng gah jơlan nao rai, kơ phê s^ hyu [ơi jơlan, lu mơnuih hor blơi mơ`um, yua dah nua s^ rơgeh đơi  5000 prăk sa kơ ]ok.

Khă anun hai, tui hăng mơnuih kơhnâu gah gơnam [o\ng mơ`um, rơnôh prăk blơi kơ phê mơ`um anai, [u djơ\ s^t mơng asar kơ phê ôh.

Yua dah mơng sang măi hơna tơpung kơ phê, ngă [lor mơng rơtă ko#, [udah ktor pơkra jing h^ kơ phê, nua s^ `u hro\ tui.

Rơngiao kơ anun, kơ phê nga ]a, s^ ket tơkeng ră anai, hơmâo lu mơnuih hơr kơ blơi mơ`um “ yua dah hđo\m, ph^, blôk đ^”.

 Kơ phê anai yua pơluk ha\ng jrao, tơ pung rơ tă, ktor, bơ kơ phê s^t nik le\, tuai ]ê [u hiam ôh.

Thun blan laih rơgao, lu anih ano\m, sang măi hơna kơ phê [u hiam, hơmâo [uh laih anun ko\m s^ mdrô.

Khă anun hai, anun le\ kơ nong mrô kơ phê [ia\ đô], ama\ng hơdôm rơtuh, hơdôm rơbâo anih pơkra rai tơpung kơ phê, jing [irô kơnuk kơna aka\ dưi wai lăng abih ôh.

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh- Khoa học công nghệ gah gơnam [o\ng huă, Sang hră Đại học Bách Khoa Hà Nội lăi tui anai:

“  Sang bruă hơmâo tơlơi dưi kho\m pel e\p, tal sa ara\ng pơkra hăng rơtă do\ng, pơluk hro\m hăng kơ phê đô], tơdah pơluk ră tă do\ng, kho\m ]ih gah rơngiao kdung le\ asar rơtă do\ng, [u djơ\ kơ phê hơ na ôh, tơdah [u ngă tui ôh, amra mă pơhrui glăi abih, laih anun ]uh pơrai lui, yua dah nga\ kah ha\ng anun le\ plư pla] ama\ng tơlơi s^ mdrô, kho\m phak tơhmal tui djơ\ hăng tơlơi phiăn juăt hành chính. Tơdah ara\ng hơ na hăng rơtă do\ng, [u dah asar kơ phê ]a\ mao laih, tui nga\ gơnam mơ`um [u hiam hdjă ôh”.

Tui hăng mơnuih kơhnâu kơhnak gah kơ phê, kơ phê [u hơmâo caffein, [udah hơmâo mơn, [ia\ đô], jing kơ phê hơ na hăng ktơr, rơtă  hơna `u hiă h^, pơluk hăng jrao [âu hiam, jrao [âu hiam anun jing h^ ph^ kah hăng kơ phê s^t, yua mơng ktor, rơtă, pơluk hro\m hăng jrao hoá học.

Tơdơi hơ na hiă h^, rơtă ktor anai hiă, hăng rơmă hiam, hơdôm ktơr rơtă anai, hl^ h^ ba rai tơlơi măt ruă brơi mơnuih mơ`um.

Bơ kơ jrao pơ\ kon, [âu hiam, hơmâo blôk, hru\p kah ha\ng kơ phê ngă s^t, yua jrao pơluk `u, [u dưi yua ôh ama\ng gơnam [o\ng mơ`um, ba rai tơlơi ruă măt.

Nai ia jrao Trần Văn Ký, khul mơnuih kơhnâu kơhơnak gơnam [o\ng huă hiam hdjă Việt nNm brơi thâo:

“ Măi mok pơkra rai ia sơ [u, laih anun hơdôm măi mok pơ\ ko\n, ara\ng yua pơkra rai gơnam [o\ng mơ`um, kah hăng pơkra rai kơ phê, hơmâo blôk, pơkra rai sơ [u, lah anun yua ama\ng tơlơi pơkra rai kơ phê, anai le\ yua kơ mơnuih pơkra rai kơ phê. Pô s^ jrao hoá chất, [u hơmâo tơlơi soh ôh, yua mơnuih blơi đô] hơmâo tơlơi soh, yua gơ`u pơjing h^ gơnam pơ\ kon đô]. Sang bruă wai lăng mơng kơnuk kơna ră anai kơnong hyu pel e\p mơnuih s^ rai `u đô], pel e\p kah ha\ng anun [u djơ\ ôh, jing hyu pel e\p anih pơkra rai gơnam, pel e\p e\p anih ba hyu s^ mdrô, tơlơi anai knuk kna ta ana\m lui raih ôh”.

Việt Nam dưi lăng anih pla kơ phê prong hloh [ơi jar kmar anai, samơ\ mơnuih Việt Nam, ăt do\ mơ`um djơ\ kơ phê ngă [lor, [u hiam, mơ`um `u hrim hrơi, anai jing hasa tơlơi [u gal ôh.

Lu anih pơkra rai kơ phê [u hiam, laih anun hơmâo [uh [ơi lu anih s^ mdrô kơ phê [lor, ]a ]ot, [u hiam.

Gơnang mơng anun yơh, djo\p [irô wai lăng kơnuk kơna ta, laih anun [irô thâo rơgơi, kho\m ngă khut khăt, hyu pel e\p, pơs^t hơdôm kơ phê, djru brơi mơnuih ruah mơ`um kơ phê hiam, hdjă.

Laih anun, ngă kđi ktang kơ hơdôm anih pơkra kơ phê [lor, [u hiam, kiăng abih băng mơnuih [ôn sang hiam drơi jăn pran jua, laih anun ngă brơi sang măi pơkra rai kơ phê hiam do\ dơng kjăp.

Rơluch Xuân: Pô ]ih hăng pôr