VOV4.Jarai-Tơring ]ar Gialai phrâo pơphun tu\ yua tơlơi Jơnum hơduah e\p bruă tuh pơ alin nao amăng tơring ]ar anai thun 2016 hăng boh tơhnal hơmâo rơbêh 30 kơ]ăo bruă ]ih anăn rơkâo tuh pơ alin abih tih rơnoh prăk 20 rơbâo klai hơmâo k^ pơkôl, ngă hrom s^ mơdrô, jao hră tu\ ư mă bruă.

Khă tui anun, ăt do\ hơmâo tơlơi pleh ploh ataih tin khom găn rơgao h^, pioh kơ tơring ]ar Gialai hăng pô tuh pơ alin dưi pơjing hơge\t ano\ gơ`u [uăn ba glăi truh ano\ tu\ yua kơ dua bơnah sit nik.

Hoàng Anh Gialai yơh anom bruă s^ mơdrô pơphun mă bruă [ơi Gialai laih anun ră anai le\ jing Group bơwih [ong huă prong hloh kual }ư\ siăng, dram gơnam `u hơmâo truh kơ 50 rơbâo klai prăk.

Khă hnun, anom bruă anai ăt glăk amăng hrơi blan kơ[ah prăk lu biă mă. Lơ\m bruă ru\ pơdong glăi mơng anom bruă anai khom kơnang nao kơ bruă ngă hmua yơh phun, samơ\ glăk bưp lu tơlơi gun h^ gah jơlan hơdră pơdjơ\ nao lo\n glai, boh nik `u đơ đam lo\n glai bơplih 100 rơbâo ektar glai rưng [u jing mơnong pioh pla kơsu.

   Tơlơi gêh gal [uh sit, laih Gialai jing kual s^ mơdrô tiu hmư\ hing hloh jar kơmar

Ơi Võ Trường Sơn, Khoa git gai Group s^ mơdrô Hoàng Anh Gialai, brơi thâo:

“Pla kơsu lơ\m 2 thun blung a le\ lăng phun kơsu đ^ hiam biă mă, samơ\ truh thun tal 3 le\ phun kơsu [u đ^ dong tah, mă kơtăk [u thâo lơi. Tơdah djă pioh na nao tui anun, ano\ tu\ yua kơ tơlơi bơwih [ong huă [u lu ôh, [u pơhrui glăi djop ôh prăk laih tuh pơ alin.

{ing gơmơi hơmâo tơlơi kiăng, djop anom bruă kơnuk kơna khom pơblang glăi tong ten tơlơi djơh hăng anun, kiăng hơmâo hơdră bơplih h^ bruă pla pơjing, pioh pla phun boh troh pơko\n thơ, hơmâo djuai boh troh dưi pla [ơi lo\n anun, kah hăng boh Kuga, boh pơ-o# Yuan amra tu\ yua hloh”.

Kiăng hơmâo jơlan hơdră bơplih h^ kơ bruă pơkă yua lo\n ră anai je] biă mă yơh, lu anom bruă s^ mơdrô do\ tơguan sit tuh pơ alin nao amăng bruă ngă hmua [ơi Gialai, tơring ]ar prong hloh [ơi kual }ư\ siăng, prong tal dua amăng dêh ]ar.

Ơi Nguyễn Văn Hòe, Khoa sang măi pơkra sik An Khê, kông ty pơ]ruh ngăn pơkra sik Quảng Ngãi lăi:

“Tơlơi kiăng mơng anom bruă s^ mơdrô jing pơke\ hrom hăng mơnuih ngă hmua, pơkom lo\n tơnah, ba nao măi mok, rơdêh gum hrom mă bruă ngă hmua hơdră phrâo. Samơ\ hơdră pơkom lo\n tơnah [u dưi ngă tui lu ôh. Tơlơi anai yơh, anom bruă rơkâo kơ khoa dêh ]ar, djop ding jum, anom bruă pơ gơnong dlông, gong gai kơnuk kơna tơring ]ar sem lăng hơdră brơi yua lo\n ră anai. Laih pơkom lui lo\n tơnah, mơnuih ngă hmua, anom bruă s^ mơdrô hăng tơring ]ar Gailai dưi yơh pơđ^ kyar”.

Ăt pơdjơ\ nao kơ jơlan hơdră mơn, lu anom bruă s^ mơdrô lăi le\, tơring ]ar Gialai lăi pha, kual }ư\ siăng hnun mơn do\ kơ[ah jơlan hơdră pha ra hơjăn pioh pơhư] arăng rai tuh pơ alin.

Tơlơi gêh gal hơmâo yơh, ano\ gêh gal anun aka [u djop pơ ala glăi kơ hơdôm tơlơi tơnap tap amăng kual, boh nik `u kơ jơlan glông nao rai, s^ mơdrô.

Tơlơi ngă bruă tuh pơ alin do\ aka [u pơhư] pran jua arăng ôh, anun lu anom bruă s^ mơdrô aka [u hor đơi ôh tuh pơ alin.

Sa tơlơi pơgun prong hloh dong ngă kơ lu anom bruă tuh pơ alin do\ sư\ rơbư\ le\, hơdră ngă hră pơ-ar ăt do\ lu ]răn đơi. Lu anom bruă mơdrô kiăng gum hrom laih anun ngă gêh gal brơi mơng gong gai kơnuk kơna pioh pơsir ta` hơdră ako\ pơdong anom bruă, ngă hră pơar, ta` pok pơhai bruă mă djơ\ hrơi mông.

Yă Trần Thị Tuyết Mai, Khoa kông ty sa ding kơna sinh học Minh Hoàng Gialai, glăk tuh pơ alin [ơi anom tuh tia pơkra pơjing sa [ut Trà Đa, plơi prong Pleiku, rơkâo tui anai:

“Kiăng pơhư] arăng tuh pơ alin lu laih anun hơđong pran jua tuh pơ alin s^ mơdrô le\ hơdră git gai wai lăng, hơdră ngă hră pơar mơng kơnuk kơna ngă brơi khom bơplih ta`. Ngă hiư\m pă gêh gal ta` hloh pioh kơ anom bruă s^ mơdrô, huăi ngă kaih, huăi gun lu đơi ]răn, hnun kah ta` hmao kơ anom bruă s^ mơdrô pơsir bruă mă kiăng je]”.

Pơtong lăng hơdôm tơlơi aka [u gêh gal, do\ kơ[ah tơdu mơng bruă pơhư] [ing s^ mơdrô nao tuh pơ alin, Gialai hơmâo rơkâo đ^ hăng kơnuk kơna, djop ding jum, anom bruă sem lăng pơsir brơi hơdră ngă pha ra [iă kơ kual }ư\ siăng.

Gialai ăt pô kơsung nao hlâo bơplih hơdră ngă hră pơar. Boh tơhnal, thun anai tơring ]ar dong tal 13 lơ\m mrô 63 boh tơring ]ar amăng dêh ]ar ta, đ^ tui 38 gưl rơgao pơkă hăng thun 2015. Anai le\ boh tơhnal [uh rơđah tơlơi gir run mơng tơring ]ar kiăng bơplih hơdră jak iâu tuh pơ alin. Ơi Nguyễn Đức Hoàng, Kơ-iăng khoa tơring ]ar Gialai, lăi:

“Anai le\ ano\ ngă lăp hơdor pioh biă mă kơ [ing tuh pơ alin laih anun kâo đăo sit, dong mơng tơlơi pơhing tui anun, [ing ngă bruă mơdrô amra đăo kơnang [iă amăng bruă tơring ]ar iâu pơthưr tuh pơ alin. {uăn hăng [ing ngă bruă s^ mơdrô le\, tơring ]ar amra ngă hrom anom bruă s^ mơdrô pơsir h^ tơlơi do\ gun, [u lui kơ anom bruă s^ mơdrô bưp tơlơi tơnap tap amăng bruă ngă hră pơar ôh”.

Mă bruă hăng tơring ]ar Gialai pioh djru kơ tơring ]ar anai hơduah e\p hơdră pơtrut tui bruă tuh pơ alin, Khoa dêh ]ar ta ơi Nguyễn Xuân Phúc lăi pơtong, Kơnuk kơna amra git gai djop ding jum, anom bruă sem lăng jơlan hơdră djru pha ra biă mă kơ tơring ]ar anai laih anun wơ\t hăng kual }ư\ siăng, kiăng pơhư] tơlơi tuh pơ alin.

Khă hnun hai, bruă pơhư] tơlơi tuh pơ alin yom hloh ăt yua kơ tơring ]ar mơn, khom ngă tui sa amăng ple\ 3 mơta bruă hrom hăng anom bruă mơdrô “Pơmin hrom, ngă bruă hrom, djru hrom”. Khoa dêh ]ar ta ăt pơtă pơtăn, bruă ngă hrom hăng anom bruă mơdrô kiăng ngă tui sa hơnong [ơi 3 gưl gong gai kơnuk kơna mơng tơring ]ar, tơring glông laih anun [ơi să:

“Djop gưl gong gai kơnuk kơna khom kơtưn gir kiăng jing gong gai kơnuk kơna je\ giăm pơhiăp nao rai klă hloh, hơmâo tơlơi pơmin bơplih phrâo thâo pơ]eh. Gong gai kơnuk kơna khom ngă hrom anom bruă s^ mơdrô, pơsir h^ tơlơi tơnap tap mơng anom bruă s^ mơdrô. Gưl tơring ]ar, tơring glông hăng sa abih bang khom jak ba, anăm ôh ngă jak ba mơ\, juă djơ\ drơi [ơi jơlan nao”.

}ơkă mă jua angin phrâo mơng bruă tuh pơ alin lơ\m hơmâo tơlơi mut tơma hrom mơng kơnuk kơna, tơlơi gir run mơng tơring ]ar, lu anom bruă s^ mơdrô amăng dêh ]ar ta hăng dêh ]ar ta] rơngiao, amra pơkra hơdră kơ gơ`u pô, pioh pơkă lăng kơ bruă s^ mơdrô phrâo [ơi tơring ]ar Gialai.

Ơi Ravindranath, Kơ-iăng khoa phun kông ty OLAM Việt Nam brơi thâo, OLAM le\ anom bruă mrô sa jar kơmar kơ bruă djru tơlơi ngă đang hmua. Hăng tơlơi gêh gal laih anun tơlơi [uăn [ơi Gialai, anom bruă anai, pơkra hơdră mă bruă kơ gơ`u pô, ba yua boh thâo ia rơgơi, mă bruă măi mok phrâo mơng ro\ng lo\n tơnah rai pơ tơring ]ar Gialai klă hloh. Ơi Ravindranath, lăi:

“OLAM tuh pơ alin rai pơ Gialai thun 2004. Truh ră anai, gơmơi hơmâo pơđ^ tui mrô mơnuih mă bruă truh 1000 ]ô [ơi djop sang măi amăng tơring ]ar Gialai. Amăng kơ]ăo bruă, gơmơi ngă tui boh thâo ia rơgơi phrâo kơ pơjeh djuai mơnong pla pioh pơjing rai pơjeh hiam, klă hloh.

Gơmơi ngă tui hơdră bruih ia tơdjôh anet pioh pơgang ia yua thâo pơkrem. Tơlơi pơmin [uh mơng gơmơi tuh pơ alin jing lu anih anom phun prong, mơng anun, gơmơi hrăm tui amăng bruă mă pơkra pơjing klă laih anun ngă giong h^”.

20 rơbâo klai prăk phrâo tu\ mă tơlơi [uăn tuh pơ alin nao pơ Gialai. Tơdah [uăn ngă tui, hơdôm tơlơi gêh gal mă yua klă, Gialai yơh jing anih anom hiam klă kơ hơdôm mơnuih ngă bruă s^ mơdrô amăng dêh ]ar ta hăng dêh ]ar ta] rơngiao ngă tui bruă pơkra pơjing, s^ mơdrô hơđong sui thun.

Samơ\ hơdôm tơlơi kiăng ngă tui le\, wơ\t hăng gong gai kơnuk kơna tơring ]ar laih anun [ing ngă bruă mơdrô khom hơmâo tơlơi lăng nao djơ\ hăng tơlơi gêh gal, tơlơi hơmâo, anăm ôh pơmin hơmâo, tơ ngă le\ [u jing; hơdôm rơbâo klai prăk phrâo tuh pơ alin anun mơng ba glăi boh tu\ yua sit nik kơ pô s^ mơdrô hăng djru tơlơi pơđ^ kyar kơ tơring ]ar Gialai do\ [un rin samơ\ đơ đam lo\n prong hloh [ơi kual }ư\ siăng anai.

Nay Jek: Pô ]ih hăng pôr