VOV4.Jarai - Na nao amăng hơdôm thun je# hăng anai, ayuh hyiăng pơ plih jai hrơi [u hơđong, [u klă bơdjơ\ nao [u ane\t bruă ngă đang kơ phê mơng m[s kual }ư\ Siăng.

Lăi nao kơ bôh nik anai [ơi tơring glông Đak Hà, kual pla kơ phê phun amăng tơring ]ar Kontum hăng kual lon prong 8.300 ektar glăk hmâo bôh.

            Akă [u hmâo bơyan hơpă mơ\ mơnuih pla kơ phê [ơi tơring glông Đak Hà, tơring ]ar Kontum glăi dleh dlan hăng bruă ]ơhmu kơ phê kah hăng thun anai.

Bôh than ba truh le\ kơđai glăi hăng hơdôm thun, truh rơnu] blan 11 [ơi tơring glông ăt do# hmâo hơjan mơn, ngă hơdôm rơtuh rơbâo tơn kơ phê phrâo pe\ giong mơng m[s ]ơhmu na nao mơ\ [u thâo krô ôh.

Lăng kơ phê [u hmâo pơ-iă ]ơhmu ]a\t pơmao ko#, kơ`^ do# đôm glăi yua kơ djơ\ ia hơjan, ayong Phạm Văn Quyết, sang pơ\ thôn 5, să Đak Mar lăi tui anai:

             “Thun anai ngă kơ phê [uh `u dleh dlan biă. Ayuh hyiăng bơdjơ\ nao na nao bruă ]ơhmu kơ phê ngă `u ]a\t pơmao.

Hrơi ]ơhmu `u sui tui dong. Hrim thun  kâo ]ơhmu năng ai `u mơng 20-25 pơ-iă đu] samơ\ thun anai hơjan angin tui anai amra ]ơhmu mơng 30-35 pơ-iă kah mơng krô.”

            Hrom hăng dleh dlan amăng bruă ]ơhmu kơ phê, mơnuih pla kơ phê [ơi tơring glông Đak Hà do# hmâo sa tơlơi bơngot pơkon prong hloh.

Anun le\ bruă hơdôm tal hơjan amăng hơdôm hrơi bơyan phang hmâo ngă laih phun kơ phê bluh bơnga lom bôh `u do# tơsa\ [ơi than.

Tơlơi anai sit `u amra bơdjơ\ nao mrô bôh, ano# klă hiam bôh kơ phê amăng bơyan tơdơi. Wa Vũ Thị Nga, pô pơke\ hrom hơdôm pluh thun hăng phun kơ phê [ơi Đak Hà brơi thâo:

             “Mrô bơnga anai le\ `u [u dưi hơdai bôh ôh. Tơlơi găn gao mơ\ adai hơjan mơ\ bluh bơnga, bơnga mơ\ bluh amăng blan ta pe\ bôh `u hă [u dưi hơdai bôh ôh.

Yua kơ ta pe\ bôh tek djơ\ bơnga anun bơnga `u jruh trun, laih anun [u djơ\ hrơi blan mơng `u dong, anun `u [u dưi hơdai bôh ôh.”

            Lăng tui mơng gơnong bruă đang hmua tơring glông Đak Hà brơi [uh, mrô kơ phê mơng tơring glông amăng hơdôm thun je# hăng anai tơlơi pơplih tui jơlan gah jai hro\ trun tui.

Rơđah biă `u kah hăng bơyan kơ phê thun hlâo, hơnong `u lom sa ektar hmâo mơng 13 truh 15 tơn bôh kơ phê akă krô samơ\ bơyan anai hro\ trun năng ai `u 20% mrô kơ phê.

Tui hăng ơi Nguyễn Văn Hậu, Kơ-iăng Khoa Anom wai lăng bruă đang hmua hăng pơđ^ kyar [ôn lan tơring glông Đak Hà, hrom hăng bôh than yua kơ lu đang phun pla sui thun laih akă dưi pla glăi le\, sa bôh than yôm phăn dong le\ yua kơ tơlơi pơplih ayuh hyiăng, rơđah biă `u tơlơi phang kho#t sui hrơi blan amăng bơyan djơ\ `u hơjan, bơ\ bơyan phang le\ pung kơ hmâo hơjan:

             “Ako# thun le\ El Nino, rơnu] thun le\ La Nina tơlơi anai rơđah biă. Mrô kơ phê thun anai hro\ trun ăt yua bơdjơ\ nao mơng kơsing pah mơn.

Yua kơ pơ-iă đơi, pơ-iă lu đơi amăng hơdôm hrơi kơ phê pơjing asar amăng lăm jing bôh than phun ngă hro\ trun mrô bôh kơ phê.

Ako# blan 11, amăng blan 11 hăng hơdôm hrơi giăm truh blan 12 phrâo rơgao leng kơ hmâo hơjan.

Khă mrô ia hơjan [u lu, samơ\ hơjan raih hyu dưm kơnar bơdjơ\ nao bruă ngă đang kơ phê.

Phun kơ phê hmâo bluh bơnga ăt [u dưi hơdai bôh mơn.”

            {ơi anăp tơlơi bơdjơ\ nao mơng ayuh hyiăng, mơnuih pla kơ phê [ơi Kontum lăi ha jăn hăng kual }ư\ Siăng lăi hrom glăk khom tuh pơ plai lu hloh dong kơ mơnuih mă bruă, kơmok pruăi, hơdră bôh thâo phrâo… mơng dưi  djă pioh mrô kơ phê hmâo, ano# klă mơng kơ phê.

Bơ\ yap sui thun le\, sa tơlơi lông dong ăt glăk dưi ba tơbiă mơn kơ gơnong bruă pla pơkra kơ phê amăng kual, anun le\ khom pơdo\ng jơlan gah ngă đang kơ phê, pơkra phrâo djơ\ hăng ayuh hyiăng ră anai, anun kah mơng dưi pơlar gơnong bruă kơ phê kơja\p kah hăng tơhnal ba tơbiă.

                                                                        Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr