VOV4.Jarai - Hơdôm tơring ]ar kual }ư\ Siăng glăk găn rơgao phang kho#t kơtang ngă lom lu blan rơgao [u hmâo hơjan. {ơi tơring ]ar Lâm Đồng, yua gơgrong hlâo ia yua hăng mă yua lu hơdră kiăng hloh, biă `u bruă đ^ kyar bruă đang hmua tui hơdră phrâo mă yua măi mok anun tơring ]ar anai phun `u pơhlôm djop ia pruih kơ phun pla. Pô hyu mă tơlơi pơhing phrâo Gong phun jua pơhiăp dêh ]ar Việt Nam lăi nao kơ jơlan nao nai mơng tơring ]ar Lâm Đồng.

            Jơlan hơdră ngă đang hmua tui hơdră phrâo ngă brơi laih Lâm Đồng jing anih anom ba jơlan hlâo đơ đam dêh ]ar gah bruă pla a`ăm pơtam pơhlôm tui tơhnal pơkă tu\ yap VietGap hăng GloboGap. Lu a`ăm pla tui hơdră prong pioh s^ mdrô anun bruă s^ gơnam mă mơng đang hmua ră anai hmâo năng ai `u 80% prak pơhrui glăi mơng tơring ]ar. Hloai tui jơlan hơdră ngă đang hmua tui hơdră phrâo djru laih mơnuih ngă đang hmua hăng anom bơwih [ong ngă pơdrong. Anai ăt le\ jơlan nao djru Lâm Đồng ngă tui klă Jơlan hơdră tơhnal pơkă mơng lon ia pơdo\ng plơi pla phrâo. Ră anai prak pơhrui glăi hơnong `u hrim thun mơng bruă ngă đang hmua mơng tơring ]ar hmâo rơbêh kơ 45 klak prak lom sa ektar; kơnong kơ hơdôm kual pla a`ăm, bơnga amăng sang gôm mơng hơdôm anom bơwih [ong, sang ano# m[s amra hmâo prak pơhrui glăi mơng 500 klak prak truh 1 klai prak lom sa ektar. Amăng hơdôm hrơi pơ-iă hang kơtang ră anai, hơdôm kual ngă đang hmua tui hơdră phrâo mơng tơring ]ar bơdjơ\ nao [u lu ôh. Ơi Phạm S, Kơ-iăng Khoa Jơnum min m[s tơring ]ar Lâm Đồng brơi thâo: “Kơnong kual pla a`ăm, bơnga, yua git gai ngă đang hmua amăng lu thun rơgao neh wa mă yua bôh thâo phrâo măi mok, mă yua jơlan gah pruih ia pơkrem; hrom hăng anun, breh pơhai hnoh ia hăng pơ pha ia pơđoh, yua anun rơnoh bơdjơ\ nao yua kơ phang kho#t [ơi kual pla a`ăm, bơnga [u lu. Khă hnun hai, pơkă lăng hlâo pơ\ anăp anai sa dua kual kơdư hăng kual pla a`ăm, bơnga ăt amra kơ[ah ia mơn. Yua anun, tơring ]ar gleng nao pơsir bruă mă yua kueng hnoh hăng pơđoh ia pơkrem kiăng plai [ia\ răm rai kơ neh wa ngă đang hmua.”

Hơdră pla trong mơxa\m amăng sang gôm  pơ\ Đơn Dương

            {ơi plơi prong Đà Lạt hăng hơdôm tơring glông phun ngă đang hmua tui hơdră phrâo kah hăng Đức Trọng, Đơn Dương…, lu mơnuih ngă đang hmua hăng anom bơwih [ong glăk ngă tui hơdră pla a`ăm, bơnga amăng sang gôm. Anai le\ hơdră mă yua bôh thâo phrâo măi mok ră anai tui jơlan gah pơplih mă pô hăng mă yua apui lơtr^k. Yua anun, bruă pơsir apui yua hơđong jing phun than pơsit truh kih hăng ba glăi bôh tơhnal bơwih [ong huă prong kơ mơnuih ngă đang hmua. Hơdôm hrơi rơgao, Sang bruă apui lơtr^k tơring ]ar Lâm Đồng kơtư\n ngăn rơnoh hăng mă yua lu bôh thâo măi mok phrâo kiăng pơđ^ tui ano# hiam klă apui lơtr^k, pơsir apui yua na nao hăng hơđong. Biă `u, amăng bơyan phang kho#t kah hăng ră anai, Anom bruă apui lơtr^k tơring ]ar Lâm Đồng kơtư\n hmâo dong 100 bôh anom glưh tơtăng apui; hrom hăng anun pơsur m[s pruih ia pơplih nao rai kiăng be\ rơgao hơnong pơkă apui yua, pơhlôm djop apui yua kơ bruă đang hmua hăng tơlơi hơd^p mơda m[s. Ơi Nguyễn Văn Dũng, Kơ-iăng Khoa Sang bruă apui lơtr^k tơring ]ar Lâm Đồng brơi thâo, ngă tui tơhnal pơkă pơdo\ng Lâm Đồng jing tơring ]ar ngă bruă đang hmua tui hơdră phrâo mă yua bôh thâo măi mok, gơnong bruă apui lơtr^k gơgrong hlâo pơdo\ng laih glông go\ng hre\ apui 110 KV, 22 KV truh pơ\ hơdôm kual dưi pơkă hlâo; ngă tui jơlan gah pơsir djop apui lơtr^k 3 pha kơ hơdôm sang ano# m[s hăng anom bơwih [ong pla a`ăm, bơnga bôh troh hăng bôh thâo phrâo măi mok pruih ia pơkrem, rơhaih hông, pơ]rang rơđah amăng sang gôm: “Apui lơtr^k [ơi anai ara\ng khom kiăng hmâo na nao, bơhmu tu `u kah hăng apui lơtr^k da kơ bơnga cúc, kơ hơdôm djuai a`ăm pơtam. Tơdah rơngiă apui lơtr^k sa dua mông thơ `u amra bơdjơ\ nao ano# klă hiam mơng phun pla. Yua anun [ing gơmơi pơ pha mơnuih do# gak, ăt kah hăng pơhlôm hlâo hơdôm gơnam tam mă yua, pơsir lom hmâo tơlơi truh ta` hloh. Lom pơdơi, hro\ trun apui yua thơ khom lăi pơthâo hmao tlôn kơ m[s, anom bơwih [ong kiăng ara\ng gơgrong hlâo bruă pla a`ăm pơtam djơ\ rơ-oa hloh.”

Hơdră pla a`ăm agaih pruih tơdjoh ia [ơi plơi prong Đà Lạt

            Hăng glông sang gôm rơhaih rơbêh kơ 100 ektar, hmâo ha mơkrah kual lon pla bơnga hmâo ră anai, Sang bruă Bơnga Đalat Hasfarm [ơi tơring glông Đơn Dương ră anai le\ sa amăng hơdôm mơnuih kiăng blơi je# giăm hloh mơng Sang bruă apui lơtr^k tơring ]ar Lâm Đồng. Apui gum hrom amăng abih bang glông bruă ngă đang hmua mơng sang bruă dong mơng bruă krư\ po\k sang gôm, bruă [o#p ia pruih mă pô, bruă pơsur glông jơlan pơđoh angin, pơ]rang rơđah, anih ngă rơ-ơ\... Abih bang prăk mă yua apui kơ bruă pla a`ăm mơng anom bruă hơnong `u rơbêh kơ 1 klai prak amăng sa blan. Ơi Vũ Quốc Việt, Khoa Anom wai lăng bôh thâo măi mok, Sang bruă Bơnga Dalat Hasfarm brơi thâo, hăng anom bơwih [ong tui glông hơdră mă yua măi mok đuăi mă ha jăn, mă yua lu măi mok t^t mơng ataih, yua anun ano# klă mơng apui hơdôm thun hlâo dih le\ tơlơi ruă ako# mơng sang bruă, samơ\ ră anai apui lơtr^k pơsir brơi hơđong laih: “Hlâo dih rơnoh pơkă pơdjai apui abih bang kah hăng truh na nao, anom bơwih [ong rơngiă lu prak kak kơ bruă đuăi măi pơke\ apui [ia\ biă. Lom hmâo tơlơi truh gah apui yua thơ dưi pơsir ta` rơguăt biă, hăng hmao tlôn. Rơgao kơ anun, prak mă yua mơng anom bơwih [ong khom yua pioh po\k măi pơke\ apui pơhlôm hlâo dưi hro\ trun lu biă.”

            Hrom hăng hơdôm glông bôk trong mơxa\m tơsa\ mă yua bôh thâo măi mok pruih ia tơdjoh, hmâo noa s^ mơng 50 rơbâo truh kơ 80 rơbâo prak sa kg, wa Lê Thị Vũ, pô đang pla a`ăm pơtam, bôh troh amăng sang gôm [ơi tơring kual Liên Nghĩa, tơring glông Đức Trọng brơi thâo: Ăt [ơi kual lon anai mơn, hlâo dih ngă tui bruă pla hơđăp anun [u ba glăi bôh tơhnal lu, lu bơyan rơngiă đu] kơnong kơ thâo iâu yang đu] yơh. Dong mơng hrơi pơdo\ng sang gôm, mă yua măi pruih ia hăng pruih pơkrem hăng đing ia phrâo, khă khom tuh pơ plai lu samơ\ hơđong pran jua [u hu^ ayuh hyiăng pơ plih bơdjơ\ nao ôh. Yua anun, prak pơhrui glăi mơng sang `u đ^ lu biă. Wa Vũ lăi: “Glông hre\ apui yua klă biă kơ mơnuih ngă đang hmua. Abih bang glông hre\ apui anai, tơdah [u hmâo apui klă thơ [u dưi pla a`ăm pơtam tui hơdră phrâo ôh. Tơdah djai apui le\ phun pla amăng sang gôm amra gliu, răm abih. Gơnang kơ apui yua klă anun kâo mơng dưi ngă tui hơdră phrâo anao.”

            Hăng abih bang rơbêh kơ 300 rơbâo ektar đang hmua, tơring ]ar Lâm Đồng ră anai hmâo rơbêh kơ 55 rơbâo đang a`ăm, pơhrui hmâo 2 klak 500 rơbâo tơn lom sa thun, dưm dưm hăng 11% mrô a`ăm pơtam amăng đơ đam dêh ]ar. Lâm Đồng ră anai jing tơring ]ar hmâo truh kơ 45% mrô bơnga trơ\i than đơ đam dêh ]ar, hmâo rơbêh kơ 2 klai 700 rơbâo klai than lom sa thun, amăng anun 74% pioh s^ kơ dêh ]ar ta] rơngiao. Hơdôm mrô [ơi ngo\ anai pơsit laih bôh tơhnal mơng bruă đ^ kyar bruă đang hmua tui hơdră phrâo mơng Lâm Đồng, biă `u amăng rơwang phang kho#t ngă kơtang ră anai.

                                                                                                Siu H’ Prăk: Pô ]ih hăng pôr