VOV4.K’ho - Tây Nguyên  gam hoàc huơr bơta geh bơh broă lơh sa suơn sre tòm tu\ lơh is bơh ală hìu lơh broă sa là bơta tòm tàm broă tơnguh bơtàu. Ală phan tam lam bồ gùt lơgar bè cồng nha bal mờ khà geh, gam ờ hềt mùl màl geh cồng nha làng bol in, geh tu\ lơh làng bol gơbàn kal ke.

Tàm tu\ hơ\, ală công ty lơh sa suơn sre brê bơnơm dà lơgar geh uă công ty ờ jai jăt mờ broă lơh, lơh ờ geh gơnoar tề lam. Bơnah uă anih lơh sa kă bro cau dùl nă să lơh is sơlơ gơbàn kal ke tus mờ broă lơh sa suơn sre tàm Tây Nguyên.

Tơn jơh tơngu me “Lơh sa suơn sre Tây Nguyên jòi bơta pràn ai tơngai pa”, bol a` mblàng bè ală cồng nha kơl jăp mờ geh ờ uă anih lơh sa kă bro bal mờ làng bol lơh broă sa tàm Tây Nguyên neh lơh geh, kờ` bơh tu\ hơ\ go\ là, mìng tu\ geh bơta pràn chài rơgơi-nùs nhơm, priă bal mờ khoa học công nghệ hơ\ sồng geh dong kờl lơh sa suơn sre Tây Nguyên lơh geh cồng nha.

Bu\ lah neh lơh hìu dờng niam tên gah gùng 26, ồng Lê Hải Đăng kis tàm [òn Phước Thành, xã Ea Yông, kơnhoàl Krông Păc, càr Dak Lak sơlơ ai uă ngan tơngai  ơm tàm hìu geh lơh tà suơn pơgăp mờ hơ\ 2 kơi sồ, chờ bal mờ iar ròng tàm m[ur suơn kơphe, tàm tiah tòm sầu riêng neh 15 nam, plai uă. Nam pa do, bơh mpồl iar ròng hìu nhă ồng geh 30 tơlăk priă, bơh kơphe geh 20 tơlăk priă.

Mơya sầu riêng tàm bă suơn 1 lồ 2 sào dờp bơh Công ty kơphe Phước An pah nam hìu nhă ồng geh bơh 700 tơlăk tus 1 tơmàn priă. Ồng Đăng pà g^t, geh cồng nha do là tài geh broă dong kờl bơh Công ty ai tam tòm sầu riêng bơrlu\ bal tàm suơn kơphe bơh nam 2004, geh dong kờl uă hìu nhă cau lơh công nhân klàs mờ kal ke:

-Cau tam kơphe gời den glar ngan. Mơya tu\ do neh tam bơrlu\ bal [ơ Booth là dùl, sầu riêng là bàr, go\ pas gơs ngan. Bè a` kung blơi geh rơndeh dờng. Oh kòn 3 nă geh lòt bơsram tus gùng tus dà.

Bơdìh mờ broă ai tơl bơta niam kờ` ală hìu công nhân lơh broă geh uă priă, cồng nha geh kuơ màng rơlao mờ Công ty kơphe Phước An ai geh là dùl rơnàng cau lơh broă sa suơn sre geh nùs nhơm kơ\p kờ`, geh bồ tơngoh kơlôi sơnơng, g^t ngui công nghệ pa.

Bè tàm [òn Jung, xã Ea Yông, do là [òn geh uă làng bol kòn cau Rơđê lơh công nhân, gơlơh bè cau lơi  kung g^t ngui điện thoại ngăc ngar kờ` jòi gar sơntìl, phơng sih, sơnơm sền gàr phan tam, pleh mờ ngui phan ờ ngan.

Neh geh lài mờ kơl jăp bè broă lơh sa, ală cau do neh pơgồp bal mờ broă òng phan, ngui hữu cơ tàm suơn kơphe, lam lài tam ală sơntìl tòm chi sa plai geh pơnrơ dunia dê bè [ơ Booth, [ơ Hass, [ơ Gem ha là sầu riêng Musang King.

Bi Y Thơm Niê, kuang atbồ [òn Jung 2 đơs, geh bè do sùm, broă lơh sa bơh ală hìu nhă gam pràn rơlao:

-Hìu mờ geh suơn tam uă tòm sầu riêng den broă lơh sa tơnguh bơtàu ngan. Den tàng nam do jơh ală [òn tơrgùm tàm broă bơcri priă tam tòm sầu riêng bal mờ ờ uă phan tam ndai geh kuơ tàm broă lơh sa bè tòm [ơ Booth. Bơdìh hơ\ tai, làng bol kung gam sền gàr kơphe bal mờ uă bơta phan tam ndai tàm dùl bă suơn kờ` tơnguh bơta kuơ broă lơh sa.

Anih lơh sa kă bro pràn, làng bol pas gơs mờ jăk chài kung là bơta [uơn go\ ngan tàm ală anih lơh sa kă bro lơh sa geh cồng nha tàm càr Lâm Đồng. Công ty Dà Làc Hasfarm mìng geh tam bơkào, HTX Anh Đào, HTX Xuân Hương mìng tam biăp, kơnuh plai chi ndrờm cèng tus mờ ală cau lơh broă bal, bal mờ ală hìu lơh broă pơgồp bal geh rài kis ring niam mờ bơh 500 tơlăk priă tus rơlao 1 tơmàn priă tàm 1 lồ 1 nam.

Bal mờ bơta kuơ phan bơna, làng bol geh anih lơh sa kă bro bơto bè broă kơlôi sơnơng lơh sa suơn sre di pal mờ bơta chài rơgơi geh tơnguh bơta niam. Ồng Hà Duân, dùl hìu tam biăp jo\ nam tàm [òn dờng Dà Làc pà g^t, tus bal pơgồp hơ\ là sơbì broă lơh khăt gơboh-lơh is, mờng mờ broă ai rơndăp broă, lơh jăt khà rơndăp broă, gàr bơta niam:

-Tu\ pơgồp bal mờ HTX den a` geh bơsram, dong kờl bè broă lơh, priă gơtìp ờ tơl den HTX dong kờl tai. Hơ\ sồng tu\ lơh geh biăp den HTX blơi jơh den tàng iang nùs ngan. Geh priă pơn drờm mờ lài do geh gơguh bơh nggùl tus uă rơlao bàr dơ\.

Tơnơ\ mờ tu\ công ty lơh sa suơn sre, brê bơnơm Dà lơgar tàm Tây Nguyên gơbàn ờ geh cồng nha bè broă lơh, den anih lơh sa kă bro gơwèt ală bơnah ndai geh gơguh niam.

Tơnơ\ mờ 17 nam lơh jăt kơrnoăt sồ 80 nam 2002 bơh Thủ tướng Chính phủ bè broă lam sồr ngui phan geh bơh broă lơh sa suơn sre bơh broă lơh bal, 10 nam lơh jăt Nghị quyết sồ 26 bơh Bộ Chính trị bè lơh sa suơn sre, làng bol lơh broă sa, [òn lơgar, tus tu\ do, ală anih lơh sa kă bro tàm Tây Nguyên pơgồp bal, blơi jơh ală khà geh bơh dà toh kơnrồ, dà lơwe, mờ tào bơh ală hìu làng bol; geh uă bùm blàng mờ bơsơ\t cao su, 17% khà ce cồng ris, 10% khà bơkào…

Ồng Nguyễn Công Thừa, kuang atbồ HTX Anh Đào, càr Lâm Đồng đơs là, mờ ală broă geh niam bè cơ chế broă lơh bal mờ drà kă bro, anih lơh sa kă bro, HTX geh tơl bơta [uơn kờ` bơcri priă lơh sa suơn sre niam:

-Gùng dà broă lơh bơh Đảng mờ Dà lơgar kung bè cơ chế he dê gam niam ai ală HTX, ală anih lơh sa kă bro, lơh bè lơi pơgồp bal ai hìu làng bol lơh broă sa, bơ\t bơtàu ală mpồl, dong kờl priă bal mờ broă lơh, kờ` tơnguh uă bơta niam phan geh lơh. Di lah lời ală hìu lơh is den kal ke ngan kờ` tơnguh bơtàu.

Jơnau geh ai là: tàm tơngu me tòm là [uơn, nđan lah cồng nha anih lơh sa kă bro bơcri priă tàm broă lơh sa suơn sre tàm Tây Nguyên gam ờ pràn uă ngan jăt mờ mùl màl? Nđah lah lơh sa is mờ mur is tàm drà kă bro gam là gùng dà broă lơh tòm bơh 1 tơlăk hìu làng bol, 2 tơlăk lồ ù lơh sa… Nđan lah uă anih lơh sa kă bro, làng bol lơh sa neh tă priă bơcri, ngui khoa học công nghệ, mơya broă geh cồng nha mìng geh dùl, bàr kàl, gam tơnơ\ mờ hơ\ là gơbàn kal ke?

Mùl màl tàm ală anih lơh sa kă bro lam lài kung bè ală anih lơh sa kă bro lơh sa ờ geh cồng nha tàm Tây Nguyên pà go\, công nghệ, priă mìng gơtùi cèng geh cồng nha di lah g^t wă bơta chài rơgơi, nùs nhơm niam tàm broă kă bro.

“Tài bơta kuơ 10 nam tam chi”, “Sa plai tòm lơi pal gàr tòm hơ\”, tàm 25 nam do, Dà Làc Hasfarm neh jơh nùs jơh pràn mờ broă tam bơkào mờ tăc bơkào, HTX Anh Đào neh jơh nùs jơh pràn mờ broă tam bơkào mờ tăc biăp tàm mờr 20 nam do, bơ\t bơtàu broă pơgồp đềt mềr bal, geh bơngă pin dờn mờ làng bol. Công nhân lơh broă tàm Công ty kơphe Phước An, geh rơlao 10 nam đềt mềr mờ broă tam sầu riêng, mờ kơ\p kờ` khà priă geh mìng là 6 tơlăk tàm 1 tấn.

Bơta chài rơgơi – nùs nhơm là bơta pràn bơh broă lơh sa suơn sre, làng bol lơh broă sa, [òn lơgar là bơta neh geh đơs tus bơh gờ`, tàm nghị quyết sồ 26 nam 2008 bơh Bộ Chính trị: “Bơsong broă lơh sa suơn sre, làng bol lơh broă sa, [òn lơgar, lài jơh pal lam sồr nùs nhơm kờ` gơboh mờ dà lơgar, lơh tòm, lơh is geh bơta pràn tơnguh làng bol lơh broă sa dê”.

Tàm tơngai pa, bơta pràn chài rơgơi-nùs nhơm geh đơs tàm Nghị quyết sồ 26 geh wă mờ lơh jăt mờ jơh anih lơh sa kă bro bal mờ HTX mờ wă uă tus mờ gùt broă lơh sa.

Tàm pơrjum cri bơyai broă lơh sa cau dùl nă să lơh is nam 2019, Thủ tướng Chính phủ ồng Nguyễn Xuân Phúc neh jơh nùs lam sồr bơta pràn hơ\ mờ đơs, bơta chài rơgơi-nùs nhơm geh ai gơs ală anih lơh sa kă bro pràn, HTX pràn mờ broă lơh sa pràn:

-A` hòi jà pơn jăt tai bơ\t bơtàu, tơnguh nùs nhơm pin dờn bơh làng bol, anih lơh sa kă bro, gơnoar atbồ bơh broă kă bro niam di pal, ring niam, ndrờm bal; bơh broă bơ\t bơtàu nùs nhơm anih lơh sa kă bro, cau kă bro lơgar Việt Nam.

Dùl tiah lơh sa cau dùl nă să lơh is dờng pràn, kơl jăp, tềng gah anih lơh sa kă bro dà lơgar lơh geh cồng nha rơlao, HTX pràn kơl dang rơlao geh ai dùl rơnàng tơnơ\ do pas gơs, kơl jăp rơlao ai broă lơh sa lơgar Việt Nam in.

Tềng đăp mờ bơta tàm pơrlòng dunia kal ke, bơta chài rơgơi, nùs nhơm niam tàm broă lơh sa suơn sre tàm Tây Nguyên lài ngan geh tơngo\ mùl màl. Tàm broă lơh sa, khà di pal broă lơh sa suơn sre niam, lơh sa suơn sre ngăc ngar neh geh lơh tàm uă tiah. Tàm broă dong kờl crơng gơs ală HTX lơh sa suơn sre jăt bơta pa, ală jơnau hơ loh làng neh geh ai, hơ\ là HTX pal geh nùs nhơm kơ\p kờ` tơnguh uă, geh broă lơh ngan jo\ jòng mờ tu\ lơi kung tam pà bal bơta pràn…

Di lah broă lơh bè hơ\ geh ală càr lơh jăt niam mờ broă bơ\t bơtàu ală anih lơh sa kă bro gam lơh broă geh cồng nha, lơh ngan kơrian broă lơh gời kờ` geh rơndăp broă, sơgràm ù brê, tus bal wàs dà sơkal kờ` geh dà sàng, lơh sa suơn sre Tây Nguyên gờ` tơngo\ să bồ tòm, gơs mpồl lơh broă kuơ màng kờ` tơnguh bơtàu lơh sa mpồl bơtiàn kơl jăp, gàr niam chính trị, bơta lơngăp lơngai dà lơgar; prăp gàr, tơnguh bơta niam chài rơgơi kòn cau mờ sền gàr tiah kis brê bơnơm.

Cau mblàng Ndong Brawl

Kờ` sền jơnau cih dơ\ 1, dơ\ 2  mờ dơ\ 3 jà làng bol mờ gơ\p bơyô pờ tàm do:http://vov4.vov.vn/Kho/jonau-tonggit-mpol-botian-thoi-su-xa-hoi/loh-broa-sa-suon-sre-tay-nguyen-joi-bota-gon-konom-ai-tu-tongai-pa-in-tongai-do-c162-255411.aspx;http://vov4.vov.vn/Kho/chuyen-muc/jonau-cih-do-2-chi-boh-tai-cau-loh-broa-sa-o-jat-da-logar-c162-255604.aspxvov4.vn/Admin/NewsAllAudio.aspx?mod=edit&id=rM4ZqIUAvGUmdequal&apikey=Ow31CYusQcIcHGX8ufCqSyywmIKJdvpMdYRnMN9820TSJZhkzuN0lXvJis2cvqjx