Nău nchih 3: “An geh rgâl mhe, yơn lơi rgâl gay ma geh an nơm”
Ua\nh tay nău nchih 2 ta aơ
VOV4.M’nông: Kơt le\ nkoch ta nău nchih tal 2, yor rnoh khlay rtăk cao su jur thuk n’hanh mô g^t mơh tât rnôk geh ndâk nsơm tay, jêng ăp doanh nghiệp [ư nău kan le\ rgâl jêng tăm cao su ta 2 n’gor Kontum n’hanh Gialai le\ mâp âk jêr jo\t. geh doanh nghiệp mô hôm meng tât, geh doanh nghiệp rgâl jêng tăm ăp ntiltơm tăm êng. Rnôk nchrăp nău kan ntuh kơl r^ rnoh rtăk cao su ta rlău 100 rkeh prăk ăp tấn, jêng cao su geh tăm ta ăp ntu\k mô kâp ua\nh tât neh ntu, nkual neh geh tâm di đo\ng lah mô. A[aơ rnoh jur thuk ba dâng 30 rkeh prăk /tấn r^ du đê| ntu\k tăm cao su le\ sreh jăng rgâl jêng tăm ăp ntil tơm êng.
Kêng du\t nău nchih: “Geh – roh rnôk rgâl 100 rbăn ha jêng tăm cao su” bâh mpôl phóng viên ta Tây nguyên geh [ư lah “An geh rgâl mhe, yơn lơi rgâl gay ma geh an nơm”
Rnôk năm 2008-2010 rnoh rtăk cao su hao khlay, du tấn rlau 100 rkeh. Rnơm cao su ma ho\ geh aka nkuăl [on lan gu\ sâm geh ngăn, ăp ngih ma rhiăng rmen, trong hăn, trong điện, ngih dak si, ngih săm [u\t ta aơ geh ntuh kơl ndaka nkra nâp nâl. Di\ng le\ ăp nkô| nau bah kan ndâk njêng [on lan mhe mra gfeh rnôk geh mir cao su. Năm 2009, n’gor Gia Lai ngăch rgum 60.000 ha neh bri mô jêng gay ma tăm bri n’hanh tăm tơm si jo\ năm gay tăm 50.000 ha cao su. Geh 16 ntu\k kan, đah 44 bôk nau kan ân manh neh gay tăm cao su mra geh n’gor ân [ư.
Wa Mai Ngọc Bình, groi Tổng thống giám đốc Công ty TNHH du ntu\k kan Cao su Chư Sê nkoch lah: Ntu\k kan rhơn rlau ma geh dônh mah rnôk geh bôk nau kan ntrơn rgâl 3.100 ha bri ta xã Ia Lâu, nkuăl Chư Prông jêng tăm cao su. Du ntu\k kan mhe tâm Công ty Cao su Chư Sê ntơm luh, nê lah Nông trường cao su Ia Lâu. Máy móc geh rgum gay ma kăl si [ư mir. 300 nu\ih kan geh săch gay ma tăm kon ntil n’hanh tăm tơm si. Công ty Cao su Chư Sê lah ntu\k kan geh nau dăng mpeh văng sa n’hanh geh nau blau jo\ jong tâm nau kan tăm, kor rtăk cao su. Yơn lah, bôk nau kan ta Chư Prồng, công ty ho\ ndơn nau mô dơi, mô hôm ntuh kơl jêh 7 năm ntru\nh kan. Wa Mai Ngọc Bình, ngơi:
‘Mpeh nau kan nsru\ng ntuh kơl ri công ty ho\ nkah n’hanh kơp uănh n’hêl ngăn, khoa học. Tât rnôk aơ phung hên soă nau kan bah phung hên lah di ngăn. Nau kan tay, lah geh Ngih dak ân ntrơn ăp rnoh neh ho\ geh tăm cao su mô tâm di mô geh săk rnglay gay tăm tơm êng ri công ty pghung hên mra geh nau kan gay do\ng ân geh săk rnglay ngăn rnoh neh ho\ geh jao đah nau kan tăm ăp tơm ân tâm di tâm rnoh neh aơ, n’hanh ngăn lah mât chăm tât nau rêh, nuih n’hâm, drăp ndơ ân nu\ih kan, [on lan rnoi mpôl đê| ta ntu\k ma phung hên ho\ lep [ư pah kan ntơm năm 2010 tât rnôk aơ ho\ geh nau rêh đăp mpăn”.
Công ty cao su Chư Sê lah ntu\k kan geh nau ntoh lư yor ri ma mô geh nau ntrơn nau kan jêng tăm tơm êng, rnôk ma ê geh nau dơi bu ân.
Nô Trung Văn Đòng, công nhân Tổ 2, Nông trường Ia Lâu ana gi\t, nô jêng công nhân bah ntu\k kan ntơm năm 2010. A[aơ tơm cao su dôl geh nau tâm pleh đah rêh n’hanh khi\t, yor ri nô drel ma rhiăng nu\ih êng ta aơ mô mbơi tât nar geh kor rtăk. Nau rêh bah nu\ih kan ta aơ jêr jo\t da dê:
‘Gâp u\ch mhâm [ư gay công ty ndrel tập đoàn pơk trong nơih gay rgâl nau rêh ân nu\ih kan gay phung hên geh prăk. Yor lah nau rêh bah nu\ih pah kan ta aơ uănh mir cao su mô jêng ri nu\ih pah kan mô geh nau gơih n’ơr ngăn”.
Ăp lô cao su 6 năm bah Nông trường Ia Lâu brêt, mô jêng. Aơ lah bri nơm rlong, neh mô jêng, knu\ng 20 tât 30cm lah neh jru jeneg, hôm tâm dâng lah neh ntang n’hanh lu\ choi. Wa Hồ Phi Hùng, Giám đốc Nông trường Cao su Ia Lâu ân gi\t, âk rnoh neh ho\ tăm tay ma hôm khi\t ơm. Tâm rnoh 3.100 ha bri ntrơn, nt\k kan ho\ tăm 2.180 ha cao su. A[aơ đah 1.540 ha cao su mô jêng hôm 940 ha bơi khi\t. Công ty Cao su Chư Sê ho\ [ư âk nau kan, jă ăp nu\ih bôk năp blau mpeh neh, mpeh tăm tât gay ma uănh, rklaih nau tât. Yơn di\ng le\ năl lah cao su mô dơi hao jêng tâm nkuăl neh aơ. Wa Hùngn ngơi:
’ Mir tơm nông trường phung hên mât lah 2.180 ha tâm nê bơi tât 1000 ha mir tơm mô hao jêng. Nau hao jêng bah tơm ri mbrơi, [ư tât nau ntuh kơl bah bah phung hên dêh ngăn, a[aơ knu\ng du rkeh/ha. Yor bri tơm rlong ri neh mô jêng, klơ măt neh dêh, reh jur tâm neh ri geh neh ntang [ư tơm mô dơi geh hao jêng”.
Tât rnôk aơ, n’gor Gia Lai ho\ geh 44 nau kan đah rnoh 32.400 ha neh ntrơn jêng tăm cao su. Yơn lah ăp ntu\k kan knu\ng mhe tăm 25.200 ha. Rlau 1/3 rnoh neh aơ tơm mô jêng n’hanh khi\t. Tiến sĩ Nguyễn Huy Dũng, Groi Kruanh Viện điều tra n’hanh Rgum neh bri, năl lah:
‘Tâm rnôk ntrơn nau do\ng neh geh du đê| bôk nau kan têh ma phung he ê geh uănh min nau kan geh nau tam nau dơi bah ntil tơm tăm. Kơt lah pơk hvi rnoh neh tăm cao su ntoh mhô. A[aơ du đê| nkuăl, ngăn lah tama nkuăl neh tơm rlong-lah bri hun hao srang, bri rui\ng n’ha, neh mô ueh ôh, du đê| ntu\k ana soa ưnau hao jêng bah cao su mô geh, mô dơi hao prêh n’hanh du đê| tơm si ho\ koh lơi”.
Nau săk geh văng sa-rêh jeneg bah nau kan tăm 50.,000 cao su tâm neh bri mô jêng ta Gia Lai mô geh kơt nau nchrăp luh. Mô dơi rklaih kan pah, n’hao săk geh, rgop nau jut n’huch ach o ana [on lan rnoi mpôl đê| nkuăl [ư kan, ê geh nau ndaka ngih vâl, gung trong, hun hao văng sa-rêh jêng ndrel nau rnă njrăng neh dak, n’har bri. Wa Nguyễn Đưc Hoàn, Groi Kruanh UBND n’gor Gia Lai ân gi\t:
‘N’gor ho\ ân geh nau kơp uănh n’hanh geh nau đă đah ntrong lah: Đah rnoh neh tơm cao su khi\t mô lah mô geh hao jêng ma ntu\k kan mô ntuh kơl mô lah mô geh nau blau tâm nau kan ê tuch tăm tăch rgâl ntil tơm aơ ri gay lo\ ntuh kơl mât chăm, mô lah tăm mhe, yor lah tơm cao su lah du tơm jo\ năm n’hanh phung he gay ndơn đah rnôk geh rnoh hao, jur. Êng đah neh tơm cao su khi\t, mô hao jêng yor neh tăm mô tâm di ri ndâk nau kan ntrơn jêng tăm tơm êng ân geh săk rnglay lơn”.
Nau ngăn ta Gia Lai, du đê| ntu\k kan ho\ ntrơn jêng tăm tơm êng, [ư roh nau rgum kan, dah ma tăm êng tao, pih, ndâk nkra ntu\k mât rong ndrôk tâm neh geh jao tăm cao su. Yơn lah, tâm du nau mbơh njoăl ơh PV Radio Việt Nam, UBND n’gor Gia Lai lah rjăp: “N’gor dôl rđau ăp ntu\k kan manh ntu\k kan kơl nchră ơh nau, uănh, năl ân ngăn mpeh nkô| nau [ư tata tơm cao su mô jêng ndrel khi\t. Lah năl ngăn yor neh mô tâm di ri mra đă ntu\k kan tăm tay bri. Lah neh aơ mô tâm di đah ntil tơm bri ri a[aơ ntu\k kan nchrăp nau săch ntil tơm tăm êng, ndâk nau kan ntuh kơl ân n’hêl. UBND n’gor mra rđau ăp n’gâng kan gay uănh, rgum, mbơh N’gâng kan tuch tăm n’hanh hun hao [on lan, Thủ tướng Chính phủ uănh rđau”.
Ho\ geh 44 bôk nau kan, đah rnoh neh 32.400 ha, tâm nê geh 29.188 ha bri mô jêng geh UBND n’gor Gia Lai jao ân ăp ntu\k kan “[ư kol” gay ma tăm cao su. Yơn a[aơ, UBND n’gor Gai Lai dôl ma vaih trong “Ntu\k kan nchrăp săch ntil tơm tăm êng, ndâk nau kan ntuh kơl ngăn”. Năl lah, nau nê geh [ư ân ăp bôk nau kan ho\ njêng jêng trong lơn tâm nau kan [ư ân tâm di nau nchrăp kan gay rgâl nau do\ng neh gay ma joi ân săk geh êng nơm./.
Nu\ih rblang: H’Thi
Viết bình luận