VOV4.M’nông : Nău ntru\nh an ăp n’gor ta Tây Nguyên (du\t âk lah Gialai n’hanh Kontum) rgâl mhe 100 rbăn ha bri jêng tăm cao su gay ma doh rklaih pă nău kan, jut jăng ach o, n’hao nău rnă njrăng ntu\k rêh jêng le\ geh [ư bơi tât 10 năm. Ăp mir cao su tăm năm 2008-2009 aơ ntơm so\k rtăk, ăp nkual [on lan gu\ ta nkual n’har bri đah trong hăn, ngih nti, ngih dak si, điện le\ nta njêng nău đăp mpăn rnă njrăng nâp ieh. Yơn lah nău rgâl mhe tăm bri jêng tăm cao su hôm nha geh âk nău mô dơi. Nău ne\ lơ ma saơ na nê| rnôk cao su jur thuk.

Rmôt PV radiô nău ngơi VN gu\ kan ta Tây Nguyên le\ tât ăp nkual tăm cao su bâh nău rgâl mhe tăm bri, tâm mâp đah nu^h kan, doanh nghiệp, n’gâng kan n’hanh geh nău nchih “ Roh- dơi rnôk rgâl 100 rbăn ha bri jêng tăm cao su”. Nău nchih bôk năp geh nău ntơ: “Nâp nâl nkual n’har bri” nkoch mpeh nău dơi bâh Binh đoàn 15- ntu\k kan tahen [ư wa\ng sa blău nđrel dah mât rnă njrăng ngih dak ta 2 n’gor Gialai –Kontum

  Nău nchih 1: Nâl nâp nkual n'har bri

           Nu\ih [on lan ta [on Giang Lố n’hanh Đak Mốt xă Sa Long, (nkuăl n’har bri Ngọc Hồi, n’gor Kon Tum) moh săk an trong bê tông jông bơi 5 km bah [on tât mir lah trong A-Tâm. A-Tâm săk moh dăch dêh bah kônh wa Sê Đăng an trung tá Trịnh Hà Tâm, Kruanh công ty 732 mpeh tâm Binh đoàn 15. Kruanh [on A Sem, ta [on Giang Lố an g^t: knơm geh A Tâm, yan rôk bum, mbo, ba ta nkual mir geh rnoh neh bơi 1.500 ha bah kônh wa dơi rdêng s^t [on dơh lơn. Ndơ geh [ư mô hôm klach ôm o mô lah dak klôn rdu, mô geh nu\ih rwa\t nsâm kơt bah năp đaơ.

Bah năp đaơ, trong aơ kônh wa hăn du\t jêr jo\t. Công ty 732 saơ kônh wa njê ngăn, hăn geh nu\ih prah, nu\ih sôt săk. Kruanh uănh m^n tât [on lan, rwa\t lu\ loih xi măng gay ndrel kônh wa rdâk [ư trong aơ. Kônh wa du\t rhơn, bu ranh [on lah ueh Công ty 732.

N’gor Kon Tum n’hanh Gia Lai geh rlău 200km trong n’har bri đah dak băl Lào n’hanh Campuchia. Bah năp đaơ gưl n’har bri mpeh bah dâng nkuăl Sa Thầy (n’gor Kon Tum) jông tât 50 km yơn mô geh du mlâm jay [on lan gu\. Knơm ăp pôih tahen [ư sa bah Binh đoàn 15 ma kônh wa ăp rnoi mpôl đêt rlău 210 ntu\k [on lan gu\ njok trong n’har bri Gia Lai-Kon Tum le\ g^t tăm tơm jo\ năm kơt Tiêu, cà phê, cao su jêng wa\ng sa bah ăp rnăk rgâl mhe. Lơn lah knơm rgâl rlău 37 rbăn ha bri an tăm cao su ta nkual bah dâng Sa Thầy, du nkuăl mhe dơi ndâk njêng. Ne\ lah nkuăl Ia H’Drai.

A Vuông, rnoi Sêdang, [on tơm ta nkuăl Kon Plông (Kon Tum) tât nkuăl Ia H’Drai [ư phung pah kan cao su le\ geh 6 năm. A Vuông nkoch: bôk năp, nô le\ nchrăp ntlơi s^t [on ơm [ư mir mô dơi t^ng jo\ jông. Ta aơ ăp ntil ndơ jêr jo\t rlău ntu\k deh, n’hanh ngai đah [on tât rlău 100 km, u\ch s^t jay roh du nar hăn trong. Yơn a[aơ A Vuông saơ nău ntru\nh lăp [ư phung pah kan bah nơm lah di. Rêh đah tahen, [ư ndrel tahen, geh prăk đăp mpăn, lo\ geh nău rêh nâp nâl lơn rlău 3 ha cao su bah nô le\ ta năm tal 6, mir tơm le\ jêng, nchrăp tâm năm kor ntăk.

Knơm nău uănh m^n bah Mpôl kruanh n’hanh mpeh kỹ thuật le\ nt^m mpôl hên g^t trong tăm cao su n’hanh tăm ăp tơm êng. He [ư phung pah kan ta aơ geh nău rêh đăp mpăn pah kan.

Năm 2009, Cầm Bá Thức nu\ih rnoi Thái ta n’gor Thanh Hoá, tât nkuăl Ia H’Drai [ư phung pah kan tâm Công ty 716. bah bar jâng lang mpang ty dơm, a[aơ nô le\ gu\ ur phung [ư pah kan công ty đo\ng, n’hanh le\ geh 2 ơ\ kon. Knơm nău kơl bah ntu\k kan, bar hê ur sai nô le\ [ư du mlâm jay nâp nâl ndrel 2 ha neh mir gay [ư sa, du năm geh rlău 150 rkeh prăk. Bar hê ur sai nô Thức đăp mpăn pah kan rnôk 2 ơ\ kon jêt dơi ntu\k kan ntop kơl mât rong nti nsơm ta ngih sam [u\t mẫu giáo bah công ty. Nô Thức an g^t:

Dơi ban nt^m rđau ntu\k kan kơt ntu\k mbah kon nta kơl, rnăk gâp geh ndơ sa ndơ ntêm, geh prăk đăp mpăn đo\ng. Le\ dơi lăp ta aơ ri he nsrôih, du năm [ư ntop tay du đêt gay bah kơi oh kon têh pơng dơh oi njê.

Công ty TNHH MTV 716 dơi Binh đoàn 15 ndâk njêng tâm khay 3 năm 2014. Công ty 716 a[aơ geh 3.200 ha cao su, đah rlău 600 phung pah kan, le\ rngôch lah nu\ih rnoi mpôl đêt. M^n g^t nău geh êng bah ntu\k kan ta nkual n’har bri, mô ho\ geh nkual [on lan gu\ jêng bah kruanh công ty tât ăp rmôt pah kan jan sa geh âk trong ntop kơl phung pah kan đăp mpăn t^ng đah mir, đah rmôt pah kan, ndâk njêng du nkual [on mhe.  Ndrel đah nău đăp mpăn prăk khay, ntu\k kan hôm mât uănh nău rêh an phung pah kan kơt an neh gu\, neh mir, ntop kơl prăk [ư jay, ndâk [ư ngih sam [u\t, ngih dak si, jay mât kon se, trong sre điện... Thượng uý Phạm Văn Uy, kruanh rmôt pah kan mrô 6, công ty 716 lah:

Oh nô phung pah kan lah druh ndăm da dê, mhe săch lăp ri hôm e jêr jo\t. Mpôl hên hăn jru, g^t nău m^n, nău ro\ng  jêh ne\ geh trong kơl. Ntơm bôk năp, oh nô phung pah kan săk lu\i. A[aơ le\ geh rnăk wâl, geh rnăk 2 ơ\ kon hôm jêng đăp mpăn pah kan, [ư t^ng nău kan bah ntu\k kan jao.

Nt^m nti rmôt phung pah kan hăr ty kan, nta an khân pơng đăp mpăn gu\ âm pah kan, công ty 716 dôl ndâk njêng nâp mpeh rnă njra\ng-mât njrăng bri dak ta nkual n’har bri Ia H’Drai. Thiếu tướng Đặng Anh Dũng-Tư lệnh Binh đoàn 15, an g^t:

Binh đoàn geh nău ntru\nh mir tơm ntu\k tât ri hun hao rkum [on lan gu\ tât ta ne\. A[aơ Binh đoàn le\ ndâk [ư 6 rku\m [on lan, đah 216 ntu\k njok t^ng trong n’har bri rlău 200 km bah bar n’gor Gia Lai-Kon Tum. Mpôl hên le\ [ư tăm mhe rlău 42 rbăn ha cao su, đăp mpăn pah kan n’hanh nău geh đăp mpăn an rlău 17 rbăn nu\ih pah kan, tâm ne\ geh 7 rbăn nu\ih pah kan lah nu\ih rnoi mpôl đêt. Mpôl hên uănh jăp nuih n’hâm kơl [on lan lah [ư an mât njrăng bri dak.

Bah rgâl 37 rbăn ha bri mô jêng tăm cao su, ăp doanh nghiệp le\ ntuh kơl tâm nkuăl mhe Ia H’Drai rlău 6 rbăn rmen prăk, nta an nău kan bơi 4.000 nu\ih, tâm ne\ geh bơi 1.500 nu\ih lah rnoi mpôl đêt. Nkuăl Ia H’Drai le\ dơi ndâk mkra 560 km trong hăn, 70 km trong sre điện, rlău 1.300 jay gu\ an phung pah kan, 30 jay mât kon se, ngih dak si... nta an nâp nâl mpeh wa\ng sa-rnă njrăng bri dak ta nkual n’har bri neh dak. Wa Nguyễn Kim Phương-Groi kruanh N’gâng kan Tuch tăm mât rong n’hanh hun hao [on lan n’gor Kon Tum m^n lah:

Nkual dăp rum lah tâm di đah hun hao bah tơm cao su. Tơm cao su ta ne\ dơi ăp ntu\k kan tâm ne\ geh Tổng công ty cao su Việt Nam le\ uănh năl n’hanh m^n lah tơm cao su ta ne\ du\t ueh, săk geh đăp mpăn n’hanh âk lơn ta ăp nkual êng. Tal 2 tay lah pơng jêng du nkual rku\m tơm tăm jo\ năm, jêng nkual [on lan gu\, jêng nkuăl Ia H’Drai. Na nê| mbra jêng rku\m công nghiệp n’hanh ăp jay máy nkret njêng rtăk cao su ta nkual ne\. Tă bah trong hăn bâh n’gor, gâp saơ rgâl bri an tăm cao su ri bah năp măt geh săk rnglay đăp mpăn n’hanh ueh./.

Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja