Ôp: Moh nău lap le\ ndơ\ nô tât đah nău kan răk rblang nău ngơi Sêđăng bah Đài TNVN mêh ?
Nhát Lisa: Năm 1998, gâp dôl pah kan ta Jay văn hoá n’gor Dak Lak. Gâp kan ta ne\ 10 năm, pah kan mpeh âm nhạc rnoi mpôl đêt n’hanh [ư nkoch trêng nău ntru\nh nău kơl bah Đảng Ngih dak tât đah kônh wa rnoi mpôl đêt. Rnôk ne\ u\ch đah văn hoá way ơm, ri gâp le\ [a [ơ hăn ăp [on lan, tâm mâp nkoch bri đah ăp nghệ nhân, bu ranh [on, ăp nu\ih g^t văn hoá, nău way ơm bah nu\ih Sêđăng, gay nchih tay, đêt đo\ng lah rhôp đah băng cattset gay ntop tay m^n nchih an nơm. Bah nău u\ch ne\ n’hanh mpo\ng dơi rgop mât ndray hun hao nău ngơi rplay sam [u\t bah rnoi nơm, jêng rnôk Đài TVN pơk nău ngơi Sêđăng, ri gâp le\ hăn pah kan [ư răk rblang, ta Ngih pah kan Đài TNVN nkual Tây Nguyên.
Ôp: Bah nău kan văn hoá rgâl [ư răk rblang geh moh ăp nău jêr jo\t đah nô ?
Nhát Lisa: Knơm [a [ơ tâm măp, nchih rgum văn hoá way ơm ma gâp ntêm nkrem du đêt nău ơm g^t rho\ do\ng an nău kan mhe. Bôl ndr^ nău kan răk rblang an g^t nău ngơi rplay sam [u\t. Bah nău yoăn ma rblang nău ngơi rnoi đêt du\t jêr, yor du nău ngơi yoăn du\t âk nău rblang, ngơi m’hâm an kônh wa dơh wât, wât di ri mô dơh. Ndr^ gâp joi tay ta ăp [on lan, mâp ăp nghệ nhân, nghệ sỹ, bu ranh [on gay m^n joi jru lơn mpeh nău ngơi rnoi mpôl đêt. Đê| đo\ng lah, geh âk nău rblang gâp hăn ôp nu\ih gu\ ta nkual jru ngai, gay joi nău ngơi tâm di ngăn, dơh wât ngăn, jêh ne\ mơ do\ng pơk nău ngơi Sêđăng bah Đài TNVN.
Ôp: Nău rngơi rplay sam [u\t bah ăp rnoi mpôl đêt du\t mô to\ng nkôp đah nău ngơi yoăn, ndr^ nô m’hâm [ư gay ndơ\ le\ ăp nu nău mhe a[aơ an kônh wa djăt, wât ?
Nhát Lisa: Aơ lah ơm ăp nău jêr jo\t an ăp nu\ih răk rblang nău ngơi rnoi mpôl đêt. Đah nău ngơi Sêđăng, nău jêr ngăn nkôp đah ăp nău ngơi êng ta Tây Nguyên nguyên kở Êđê, Jarai, Bahna ri nău ngơi Sêđăng du\t đêt đah ndrôm sam [u\t. Lap lah jêh ăp rơh hăn mâp băl djăt Đài, hăn rhôp nău mprơ Sêđăng ta ăp nkual bah n’gor Kon Tum n’hanh DakLak, r^ mpôl hên le\ dơi âk nu^h g^t, bu ranh [on kơl an, ntop tâm nău răk rblang nău ngơi Sêđăng. N’hanh gâp le\ rgum joi geh du đêt ndrôm sam [u\t rblang gay do\ng pah kan. Nt^t nsa kơt năm 2000 le\ geh du đêt ndrôm sam [u\t từ điển yor ăp nai nt^m chroh an, mpôl hên le\ săch du\t na nê| gay rhoăt ăp nău ueh tâm ne\. Jêh ne\ geh ndrôm sam [u\t bah Lê Đông n’hanh Tạ Văn Thông [ư năm 2008. N’hanh mpôl hên joi geh n’ăp ndrôm sam [u\t từ điển nău ngơi Sêđăng bah wa Kenneth D.Smith, du hê nu\ih dân tộc học Mỹ, ăp năm bah năp rklaih đăp mpăn le\ tât nkual Đak Tô, Tu Mơ Rông, Đak Hà, Ngọc Hồi (n’gor Kon Tum). Bah ne\ mpôl hên rgum joi, hun hao gay m’hâm [ư nău ngơi Sêđăng geh âk băl djăt Đài âk lơn. Rnôk geh nău mhe mpôl hên tâm nchră, bôk năp g^t wât na nê| nău yuăn, jêh ne\, joi nău ngơi tâm di gay rgâl nău ngơi ma mô tih; jêh ne\ mpôl hên nchih tay, geh rnôk s^t [on lan tâm ôp tay đah ăp nu\ih rnoi đêt. Đah trong [ư aơ, mpôl hên le\ geh âk nău ngơi Sêđăng.
Ôp: A[aơ bah meng nău kan răk rblang nău ngơi Sêđăng, nô hôm dơn [ư groi kruanh jrô kan rnoi mpôl đêt-Ngih pah klan Đài TNVN nkual Tây Nguyên. Ndr^ nô m’hâm tâm dăp mông nar gay s^t ăp [on lan joi ntop tay nău ngơi, joi g^t văn hoá way ơm meh ?
Nhát Lisa: Bah năp đaơ ăp rơh ngih pah kan [ư hăn mâp băl djăt Đài, jêng ăp nu\ih răk rblang 6 nău ngơi Êđê, Jarai, Bahna, Sêđăng, K’ho n’hanh Bunong hăn ăp [on lan ta Tây Nguyên. Âk năm dăch aơ nău kan âk ir, nău aơ mô hôm dơi [ư. Ri gâp ndăn ăp nar rlu lễ, tết, nar dăn rlu, mô lah di hăn rhôp nău mprơ ri mâp kônh wa, nsrôih joi ăp nu\ih g^t blău rnoi mpôl đêt ta [on lan, gay ôp tay ăp nău ngơi ma tâm nău yuăn geh, nău rnoi mpôl đêt mô g^t na nê|, ngăn lah ăp nău ngơi mpeh chính trị, mô lah nău khoa học... ma du\t jêr gay rblang dil. Ăp tơ\ mâp mpôl hên nchih tay, rhôp gay so\k nău ngơi. Kơt rơh rhôp nău mprơ bôk khay 7 mhe rlău, gâp mâp wa Dúi Dum Reng, tă [ư Kruanh Đài PTTH Kon Tum le\ rlu ranh, rgum joi nti tay âk nău ngơi, rplay sam [u\t rho\ do\ng an nău kan răk rblang ăp nar bah rmôt rblang nău ngơi Sêđăng.
Ôp: 18 năm pah kan răk rblang,moh nău nô rvê yor mô ho\ dơi [ư ?
Nhát Lisa: Nău bôk năp ma gâp du\t rvê lah âk nău ngơi a[aơ mpôl hên mô ho\ dơi rblang, manh rblang kơt ne\ dơm, yor nău ngơi bah he mô ho\ tâm di. Nt^t nsa t^ng t^ng Đại từ điển nău Yoăn luh năm 2008 bah bah nhà xuất bản văn hoá thông tin, ri le\ heh 120.000 mục từ; tâm ne\ nău ngơi Sêđăng mpôl hên geh nklăp 7000 từ.
Tal 2 lah mpôl hên nar lơ đêt nar gay mâp đah băl djăt Đài. Ngih pah kan le\ nta an âk, yơn nău kan nar lơ âk, mông nar hăn [on lan nar lơ đêt. Gâp mpo\ng ngih pah kan nta an âk lơn gay ăp nu\ih răk rblang ăp nău ngơi hăn [on lan, djăt ôp bah [on lan, n’hanh mâp nti tay nău ngơi me deh. Yor nău ngơi geh nău mhe na nao, he le\ geh tu tơm hôm, ri ân mât n’hanh hun hao t^ng nar. Ngăn lah đah druh ndăm ta ăơ ôn lan, a[aơ he s^t saơ âk nău mhe ma gu\ ta nkual [on têh ri mbra mô dơi djăt.
Tal 3 lah tâm nău kan răk rblang ăp nar geh âk ri m’hâm [ư dơi mât âm điệu, ngữ điệu [on lan bahy nơm. Ăp nu\ih răk rblang tât âk nkual jru ngai êng êng. Du nkual geh du đêt nău ngơi êng, ndr^ m’hâm [ư dơi mât nău ngơi gay kônh wa ta ăp nkual dơi wât. N’hanh n’ăp nău kơp dơn ngoay rplay sam [\ut tâm ăp oh nô răk rblang, ân geh mông nar. Tâm ban u\ch răk-rblang, dêr nău du nău ngơi yuăn ma du hê rblang êng t^ng nkual nơm.
Nhát Lisa mâp băl djăt Radio
Ôp: Dơi an lah đah nô nău răk rblang nău ngơi Sêđăng mô kanu\ng đah nău u\ch tay, ma pơng lah nău kan đah rnoi mpôl nơm ?
Nhát Lisa: Gâp m^n lah mô kanu\ng nău u\ch, ma aơ lah nău kan đah [on lan. M’hâm [ư gay geh rplay sam [u\t âk lơn, ueh lơn, dăch dêh lơn, di lơn, gay nkoch trêng âk nu nău mhe tât kônh wa rnoi nơm. Aơ lah nău kan bah ăp nu\ih răk-rblang [ư ntung nthoi nkoch trêng ăp nău ntru\nh, nău kơl bah Đảng, pháp luật bah ngih dak, tât đah kônh wa rnoi mpôl đêt ta Tây Nguyên. Kơl kônh wa wât mpeh nău way ơm, văn hoá ơm, m^n joi g^t khoa học nkra njêng nău hun hao wa\ng sa rêh jêng. Ta ăp nkual Tây Nguyên hôm e du\t jêr jo\t, hôm e âk nău rluk mâl, mpôl hên nkoch trêng m’hâm [ư rgop kơl kônh wa ntlơi ăp nău mô tâm di, mât ueh ăp nău di, gay nău rêh nar lơ hơm răm n’hanh ueh lăng lơn.
Dăn lah ueh nô
Nu\ih rblang: Y Sưng Phê Ja
Viết bình luận