Nău kan dak mắm way ơm Phan Thiết geh bah ăp năm dŭt rach năm 17, yor ăp rơh nuĭh ƀon lan nkual Quảng Bình, Quảng Trị, Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên (săk kuăl bah năp nglăp nsum),... rơh tĭng ăp mpôl ka vụ Nam (bah khay 5 tât khay 11 ăp năm) lăp nkual dak lêng Phan Thiết joi n’hanh gŭ gay nkret njêng, kâp lĕ yan plơ̆ sĭt ƀon tơm. Yor geh tui ka âk, rnoh đạm âk ndrel đah nău uĕh trôk nar duh tâm di đah nău nkret njêng dak mắm, jêng bah nău ƀư luh 20-30 lít gay sa tâm wâl, mbrơi mbrơi nuĭh ƀon lan lĕ ƀư geh âk lơn gay tăch an ăp nuĭh ta chợ nkual ƀon têh n’hanh nkual thôn ƀon geh nău ŭch, bah nĕ jêng du nău kan nkra njêng dak mắm ta Phan Thiết. Ndơ moh dak mắm Phan Thiết mô knŭng geh bah kăl e ma tât aƀaơ hôm e lư, dơi tăch n’gluh an ăp dak ta lam ntŭr neh.

Wa Trần Ngọc Dũng, Giám đốc Công ty TNHH Seagull (phường Phú Thủy, n’gor Lâm Đồng) lah nuĭh lĕ ndơ̆ moh ndơ dak mắm way ơm Phan Thiết (ndơ moh dak mắm Tĩn), rơh bôk năp dơi ndơ̆ ndrơng siêu thị têh ta Mỹ, nkoch, wa dŭt ntô̆ n’hao rnôk dak mắm way ơm bah Phan Thiết bah jêt wa Dũng lĕ gĭt âk nău nkoch mpeh dak mắm Phan Thiết. Têh ndăm, wa mpŏng ŭch ăp nău nkoch aơ dơi mât rƀăy n’hanh rêng hvi jêng lĕ ndâk njêng Bảo tàng Dak mắm.

Bah năm 2016 tât aƀaơ lah 10 năm hôm, hôm e nsrôih mât ăp ndơ văn hóa ta aơ. Tâm Bảo tàng Dak mắm geh âk ntil ntô̆ n’hao nău kan ka, nău kan bôh, nău kan dak mắm n’hanh ăp u che nău kan bah dak mắm Phan Thiết. Tâm ban đah Bảo tàng Dak mắm aơ lah ŭch mpŏng bônh tay ndơ moh dak mắm Tĩn tă bah âk rơh hăn lor, ăp yuh nô ma rlău 60, 70 năm deh, bu hôm e nkah gĭt.

Tĭng Hiệp hội Dak mắm Phan Thiết, nkual ƀon têh Phan Thiết ơm geh rlău 200 ntŭk nkra njêng dak mắm, du năm pă luh ntŭk tăch nklăp 22 rkeh lít dak mắm đah geh prăk bơi 1.000 rmen prăk, nta nău kan an 400 nuĭh n’hanh hang rbăn nuĭh kan tĭng năm. Nău nkra njêng dak mắm tăch nklăp 22.000 tấn ka/năm, rgop kơl ƀon lan joi ka mât tĭng dak lêng.

Wa Trương Quang Hiến, Kruanh Hiệp hội Dak mắm Phan Thiết an gĭt, ntĭt mpơl bah dak mắm Phan Thiết nkôp đah nkual êng lah geh dak êr (ndơ ƀư lah ka cơm) mô lah geh dak guh đêt (ndơ ƀư lah ka nục); rsang, krêp rbân, geh ƀô kah hăng, njŭng âk yor geh rnoh đạm âk. Nău mha aơ tât bah rnôk ndum đah trôk duh, sial n’hanh duh rĭng âk bah trôk nar nkual Nam Trung bộ geh nău uĕh tât nkret njêng bak ndrui bah rnôk ndum bôh ma âk ntŭk êng mô dơi geh.

Việt Nam he geh âk ntŭk nkra njêng dak mắm âk. Ntĭt nsa kơt ta Phan Thiết n’hanh Phú Quốc, mô lah Nha Trang mô dah Cát Hải. Nkô̆ nău ndơ lơh he lŏ mô ndâk ƀư samƀŭt rhăch nău gay dăn drăp ndơ văn háo mô mpơl săk lam dak đah dak mắm ri nău aơ lah yor mô tŏng bah Hiệp hội. Di lah nău aơ he an dăn đă bah jŏ hôm, tât aƀaơ ntơm ƀư mư saơ nău khlay bah pơng rnôk ŭch an ƀư.

Tĭng N’gâng kan Văn hóa, Thể thao n’hanh Pâl nđaih n’gor Lâm Đồng, jêh kơp uănh nkô̆ nău mpeh lịch sử têh jêng, rnôk nkret njêng n’hanh nău khlay bah nău kan dak mắm way ơm Phan Thiết ta samƀŭt dăn đă bah Hiệp hội Dak Mắm Phan Thiết, nkre uănh tâm nkôp đah samƀŭt kơp uănh drăp ndơ văn hóa mô mpơl săk “Nău kan dak mắm way ơm Phan Thiết” an saơ nău kan aơ tŏng ăp rnoh an ƀư, dơi an mbơh ƀư samƀŭt rhăch nău khoa học mbơh an N’gâng kan Văn hóa, Thể thao n’hanh Pâl nđaih uănh năl tay, ndơ̆ săk ntil ndơ drăp ndơ văn hóa mô mpơl săk lam dak tĭng nău ntrŭnh.

Đah nău way ơm nkra njêng dak mắm rlău 50 năm, wa Nguyễn Hữu Dũng, Giám đốc Công ty TNHH dak mắm Bà Hai (phường Phú Thủy) nkoch, wa dŭt răm rnôk dơi djăt nău mbơh aơ, yor aơ lah nkô̆ nău gay mât uĕh têh dăng ndơ kah nkual neh.

Ndơ moh Dak mắm Phan Thiết lĕ jŏ năm, âk năm aơ hôm. Nău OCOP he lĕ geh hôm, ntĭm ntŭk tăch he lĕ geh hôm, ntop đah dơh gĭt tĭng nkual dak lêng gay ƀư pâl nđaih kơt aơ dŭt uĕh. Yơn dơi geh nău kơp dơn ri an geh nău nsrôih bah lĕ rngôch ăp ding mpeh n’gâng kan ƀon lan, mpeh ăp ntŭk kan, ăp công ty dôl ƀư nău kan dak mắm, he ƀư an pơng uĕh lơn, bah nĕ he mư dơi mât ndơ moh êng bah pơng ăp nar ăp rêng ngai lơn.

Nuĭh ƀon lan Phan Thiết ƀư geh dak mắm lĕ rgop ƀư nar sông sa rnăk wâl ntop tăm rgum răm n’hanh kah mô dơi wĭ đah ăp ndơ êng. Lah tât Phan Thiết lah tât dak mắm n’hanh lah tât dak mắm mĭn dâl tât neh Phan Thiết. Nău kan ƀư dak mắm Phan Thiết mô knŭng ntoh lư ma hôm geh khlay âk đah wăng sa, khlay nău geh bah nău kan ƀư dak mắm hao tât hang rbăn rmen prăk du năm n’hanh rgop ntrôl wăng sa-rêh jêng ƀon lan hun hao. Bah ăp nău khlay kơt nĕ, nsum mpôl nuĭh ƀon lan n’hanh doanh nghiệp ta ntŭk mpŏng “Nău kan dak mắm way ơm Phan Thiết” mbra dơi ndơ̆ ta nchih săk drăp ndơ văn hóa mô mpơl săk ngih dak năm 2026.