Tât khâl Buôn Ako Dhông, yuh Freya, năch pâl nđaih tât bah Mỹ an gĭt, ntŭk ntô uĕh nđĭr, trôk nar răm nđik ndrel nău dêh rmên bah kônh wa ƀon lan n’hanh nău văn hóa ta ntŭk uĕh lah ăp nkô̆ nău n’glơi an uĕh ngăn đah yuh:

Mpôl hên dơi wơt dŭt uĕh, dŭt răm rnôk dơi gŭ ta aơ, dơi geh nău răm m’ak. Ta aơ, saơ kơt geh nău rgum nsum n’hanh ngêt sa răm đah rnăk wâl lơn đah băl bên n’hanh nuĭh mhe.

Nklang nkual têh Buôn Ma Thuột, Buôn Ako Dhông dơi uănh lah ƀon lan ndrŏng ngăn Dak Lak, yơn nău ƀư jêng uĕh n’hanh nău rêh nâp nâl bah ƀon lan nău hôm e dơi mât ăp nău khlay văn hóa way ơm bah nuĭh Ê Đê. Ăp trong nkao dơi mât chăm kloh uĕh, uĕh nđĭr, ăp jay nhih hôm dâk tĭng năm khay; nteh chĭng, nteh gông hôm n’gloh răm tâm ăp rơh lễ hội, nar khlay bah ƀon, bah neh dak n’hanh ăp rơh wơt năch khlay. Bah du ƀon Ê Đê way ơm, Ako Dhông lĕ jêng ntrong ƀư pâl nđaih nsum mpôl ntoh lư bah n’gor Dak Lak-ntŭk văn hóa ntoh tâm nău rêh gŭ âm ăp nar bah ƀon lan. Bu ranh ƀon Y Nuel Niê an gĭt, yor nău sŏk nău uĕh văn hóa Êđê ƀư tơm lĕ kơl ƀon hao sâm ndrŏng, đăp mpăn n’hanh uĕh lăng.

Tâm ƀon, ăp khay geh bôk nău ƀư âm nhạc an dơm rhŏ an năch pâl nđaih. Ăp ndơ, lơn lah ndơ ngêt sa n’hanh âm nhạc, an rgâl gay uĕh lơn.

Ndrel đah Buôn Ako Dhông, âk ƀon lan êng bah Dak Lak dôl săch trong hăn hun hao tĭng nău geh sŏk văn hóa ƀư tơm. Ta ƀon Chuah, xă Krông Ana, ƀa ƀơ mâp ăp bôk ndeh công nông rdêng ăp mpôl năch dak bah di mpât n’gơ tĭng trong hăn neh chăng bah ƀon hăn tâm mir. Nuĭh Ê đê ta aơ kuăl răm nĕ lah ăp bôk “ndeh mô chor Ê Đê”-du nău ngơi răm yơn âk nsing nơm. Ƀon lan mô “nkoch nsơr”, ma wơt năch đah nău rêh ăp nar bah nơm.

Yuh H’ Đor Ênuôl, nuĭh ƀon Chuah, hôm e cheh tanh ta ndring jay nhih, hôm mă kon tĭng sai hăn tâm mir, hôm e n’gôn ăp piăng trau n’ha bum-blân tăng way bên n’hanh wơt năch tât ƀư ngăn du trong geh ơm, rah rơch. Yor nău “rêh ngăn” nĕ ƀư yuh n’hanh kônh wa tâm ƀon lư tay, uĕh lăng yor văn hóa bah nơm mô geh ntlơi bah kơi nău hun hao.

Wơt năch dak bah dih ri gâp saơ dơh dơm, djăt rêh ngăn, ƀư ngăn gay năch pâl nđaih ƀư ngăn nău rêh văn hóa n’hanh nkra njêng bah he. Gâp saơ uĕh lăng rnôk dơi rêh n’hanh ƀư kơt nĕ.

Ta âk ƀon lan bah Dak Lak, bôl nău rêh lĕ rgâl, rnăk wal n’hanh  nsum mpôl hôm e lah n’gâng tơm bah rêh uĕh lăng. Nuĭh bơ̆ ntĭm kon tŭr chĭng mô knŭng gay mât nău kan, ma gay mât rse brăt boăt nthoi đah ăp rơh kơn. Wa Y Duyệt Niê, ta ƀon Phơng, xă Ea Tul, an lah, nău khlay lah rnăk wâl n’hanh ƀon lan nkoch trêng êng ăp nău khlay me tơm bah văn hóa rnoi mpôl đêt.

Rnăk wâl nkoch mro nău răm, nău uĕh lăng đah oh kon. Rnôk geh nar ru, gâp ntĭm kon sau tŭr chĭng, chĭng rla, gay ăp mon wât n’hanh ryơk nău khlay way ơm bah nuĭh Ê Đê.

Rnôk văn hóa jêng n’gâng tơm bah nău rêh, nău nkoch “nglŭng pa sro rdô pă wăm” geh du trong way ơm. Ta âk ƀon lan Dak Lak, rơh druh ndăm dôl nthoi drăp ndơ bah u che đah nău nsing nơm n’hanh nău ntô̆ n’hao. Oh Y Krông Hin Niê, ta ƀon Tơng Jŭ, phường Ea Kao, n’gor Dak Lak tĭng nti jrô tŭr chĭng, nkoch:

Mpôl oh dơi nti tay nău chĭng mhe n’hanh n’ăp nău njroh. Oh mpŏng ŭch lah ăp nău nchĭng, ăp nău njroh aơ rêng jru hvi lơn n’hanh âk nuĭh gĭt lơn.

N’hêl na nê̆ bah ăp ƀon lan an saơ, lah knŭng hăn tĭng hao jêng wăng sa ma mô geh n’gâng tơm văn hóa, nău hun hao mbra jêng jêt. Rlơ̆ tay, rnôk văn hóa dơi an gŭ ta nklang, wăng sa jêng ndơ n’hao nău rêh nuih n’hâm. Pâl nđaih nsum mpôl, mât ndrăy chĭng gông, mât ndrăy nău kan way ơm mô knŭng jêng joi nău rêh, ma hôm jêng nău boăt nthoi rêh jêng n’hanh mât uĕh lăng nâp nâl. Nĕ lah trong hăn ma xă Hòa Phú, n’gor Dak Lak dôl săch an lvang hun hao mhe. Wa Đỗ Xuân Hiếu, Groi Kruanh UBND xă Hòa Phú, an gĭt:

Xă Hòa Phú geh 6 ƀon Ê Đê gŭ rêh, hôm e mât ndrăy âk nău khlay văn hóa way ơm uĕh. Aơ mô knŭng lah drăp ndơ văn hóa khlay, ma hôm lah ndơ khlay gay hun hao pâl nđaih nsum mpôl n’hanh mât ndrăy ntŭk ntô văn hóa Ê Đê tâm rnôk rgum lăp.

Ta ăp ƀon lan Ê Đê bah Dak Lak nar aơ, uĕh lăng mô knŭng dơi wĕ đah nău geh mô lah ndơ dŏng drăp ndơ, dơi jao trêng n’hanh dơi ƀư mhe ăp nar. Đah bri yôk têh, ăp ƀon lan nĕ dôl an saơ êng du nău uĕh ma nâp nâl: Hun hao mbra geh trong jru hvi n’hanh tu tơm rnôk dơi leo yor văn hóa, n’hanh uĕh lăng bah kon nuĭh lah mâng treh nău khlay ngăn bah nău hun hao.