VOV4. M’nông: Rlau 90 năm, măt mô hôm ang, jâng ho\ sâr, tôr mô hôm tăng kloh, yơn Wa Nông Quốc Tuấn (moh ngăn lah Nông Văn Sỹ) ta xã Nam Dong, nkuăl Cư Jut n’gor Dak Nông hôm nkah ngăn, nkoch kloh ăp nau tă geh mpeh ăp năm khay geh pah kan kơl an Wa Hồ. Lvang năm 1941-1945 rnôk Wa Hồ si\t dak pah kan ta n’gor Cao Bằng, kon se Nông Văn Sỹ kăl e nơh, rnoi Tày, ta xã Nà Sát, nkuăl Hà Quảng, rnôk nê mhe knu\ng 16 năm, lah nu\ih tâm rmôt Kon se kơl an neh dak, ngăch ngâr, gi\t le\ trong hăn yor ri geh săch [ư nau mbơh nau kan n’hanh n’gon sông sa ân Wa. Bơi tât 4 năm rêh nsum ma Wa Hồ, wa Tuấn ho\ geh Wa Hồ nti play săm [u\t, nti nau gu\ rêh ân kloh ăp. N’hanh wa ko\ gi\t ăp nau rêh dăch dơh kơt Wa Hồ. Wa Nông Quốc Tuấn nkoch:

 ‘ Wa sông sa ri nơih ngăn, du tơ\ sa du mbar mô lah bar mbâr puăch, bar ngan piăng, păng mbe\ dah por ko\ sông đo\ng, piăng dăng ko\ sông đo\ng, mô geh ndơ mô sa ôh. Geh rnôk gâp ôp Wa sa mô âk kơt nê ri mhâm ma rêh, mô lah byăp mô tâm di ma wa, ri Wa ơh byăp kơt aơ lah ueh hôm. Mô geh du ntil ma sa. Rnôk bi\ch ri nhêp măt du mlât jêh ri kah hôm. Wa kah rngăl jêh ri hăn nsu\ng mbung, pah kan ro. Pah kan ri gu\ lôch du mông ôi. Lah gu\ ta nê mô dơi ân geh du tong nteh ôh rnôk Wa dôl pah kan. Wa hôm nti play săm [u\t ân, rnôk nê gâp mô gi\t play săm [u\t ôh, jêh ri nti nau nchih, nti bảng cửu chương. Nti bar pe tơ\ lah blau le\ hôm, nkah gi\t ngăch ngăn. Wa rnê: Ơ, mon ngăch nkah ngăn”.

Che Nguyễn Xuân Toản

Đah wa Nguyễn Xuân Toản, a[aơ dôl rêh ta Tổ dân phố 12, Phường Tân An, nkuăl [on têh Buôn Ma Thuột, n’gor Dak Lak, ăp nau nti\m nti bah wa geh aka nau rnơm n’hanh nau kan bah Wa Hồ rnôk Wa tât khâl Trung đoàn pháo cao xạ 367 năm 1945 ho\ hăn ti\ng wa lôch bar rơh tâm lơh. Rnôk nê, wa Toản mhe tă nti bah Trung Quốc si\t, [ư Đại đội trưởng cao xã pháo 37 ly. Bôk năm 1954, ntyu\k kan bah wa geh Wa Hồ tât khâl ndal, jao nau kan păng ndeh mpăr ta ntu\k tâm lơh Điện Biên Phủ. Wa Nguyễn Xuân Toản, nkah:

 ‘Wa knu\ng mâp geh đê\ mông dơm, Wa lah, Wa hăn vơt ăp đồng chí tă bah Trung Quốc sit\ gay nchrăp ân giải phóng Điện Biên phủ. Wa u\ch ăp mom mro geh ueh lăng săk soan n’hanh tâm lơh ân janh dăng, n’hanh tâm rnôk tâm lơh mhâm [ư pănh tu\p geh âk ndeh mpăr phung rlăng, gay păng ân âk ndeh mpăr ri mư dơi rklaih đăp mpăn Điện Bien Phủ. Dơi geh mâp Wa Hồ ri rhơn ngăn, ueh m’ak ngăn. Rnôk wa nti\m nti ri săk gâp nơm saơ rhơn ngăn, ton dah săk nơm gay tâm lơh ân janh, ân nkhi\t geh ndeh mpăr phung rlăng”.

Che Nông Quốc Tuấn nkoch nău wa Hồ an ăp kon său.

[ư ti\ng nau nti\m nti bah Wa,  tâm rnôk tâm lơh Điện Biên Phủ, Trung đoàn pháo cao xạ 367, ntu\k kan tưm bah rmôt Phòng không ho\ pănh tu\p 52 bok ndeh mpăr, rgop nau [ư geh nau dơi “ntoh lư lam prăm nkuăl neh, n’gơ n’ăp play neh”.

Wa Phạm Hùng Anh, 85 năm, ta Thôn Tân Quý, xã Vụ Bổn, nkuăl Krông Pách, n’gor Dak Lak, lap geh 3 tơ\ mâp Wa Hồ. Rơh bôk năp tâm năm 1958, rnôk wa râng rmôt kon se nti vơt Wa Hồ tât khâl Nông trường Đông Hiếu, Nghĩa Đàn, Nghệ An. Rơh tal bar, wa ndrel nu\ih pah kan Nông trường Thành Tô (Hải Phòng) vơt wa ta tach ndeh mpăr Cát Bi tât khâl ngih dak si Việt-Tiệp năm 1962. N’hanh lôch năm 1963 rnôk wa ndrel rmôt kan n’hao leo tâm mpeh ba dâng tâm lơh rgum ta Hoà Bình, ri ndal geh Wa Hồ tât khâl, bonh đă. Tâm 3 tơ\ geh mâp rđau kan, nau nkah ngăn đah wa lah nau dơh bên, dăch dơh kơt lah băl mpôl tâm rnăk vâl. Yor kơt ri, ma 40 năm rlau aơ, ăp năm Wa ko\ [ưnau ôp brah di nar ki\t wa 3/9 n’hanh dăch aơ ngăn lah nar 2/9.

            Che Phạm Hùng Anh mât rgum rup wa Hồ

Wa Phạm Hùng Anh, nkoch: pe tơ\ mâp wa lah nau rhơn têh ngăn tâm nau nê bah gâp nơm. Uănh tay nau rêh bah Ưưa lah du hê rđau kan têh bah rnoi mpôl ma uănh păng dơh dăch ngăn, nau u\ch ro\ng mô dơi geh gi\t âk kơt nê. Wa  dâk nkoch bri đah nu\ih pah kan tam Nông trường Đông Hiếu, jêh ri wa mprơ nau tâm rnglăp, du\t n’hâm dăch dơh mhleh mlôn mô dơi nkoch le\ ơm. Bri duh nar, tâm trôm wa nsoh ao n’hơ, hôm ba dih ri wa doh lơi play nut. Du hê rđau kan têh bah rnoi mpôl ma uănh kơt lah nu\ih [on lan nơm, rup ndah nê sa jr tâm bôk rngok hên ngăn. Nu\ih [on lan nso jep cao su yơn geh 4 rse, hôm Wa ri nsoh jep geh 2 rse dơm. Nau rhơn ntô| n’hao ngăn ro”.

Tâm du hê nu\ih jêh geh mâp wa Hồ lah geh âk ngăn nau nkoch tât nau dăch dơh, nau mleh mlôn bah nu\ih rđau kan têh bah neh dak đah [on lan, nu\ih pah kan, tahen…Nau dăch dơh nê ho\ ntop tay n’hâm gay bu rlet rlau nau jêr, rlet rlau tâm nau tâm lơh, pah kan, ndâk njêng nau rêh nar lơn hơm răm đăp mpăn./.

                                    Nu\ih rblang: H’Thi