Về Pa Xa hôm nay, dễ dàng bắt gặp hình ảnh khung cửi gỗ bên hiên nhà sàn. Những đôi tay thoăn thoắt thoi đưa, cài hoa văn với những sợi chỉ màu rực rỡ. Nghề dệt nơi đây gắn liền với vòng đời của người phụ nữ. Từ năm 12 tuổi, những cô gái Lào đã được mẹ chỉ dạy từ cách dệt đơn giản cho đến các hoa văn phức tạp như hình chim muông, hoa lá.

Chị Lò Thị Vân, giám đốc HTX Dệt Thổ Cẩm Pa Thơm kể, làm trang phục, chăn ga gối đệm xưa chỉ phục vụ cho gia đình. Khi con gái lấy chồng sẽ có những món quà tự dệt để mang làm của hồi môn, tặng nhà chồng.

“Phụ nữ ngày xưa ai mà không biết dệt lại không lấy được chồng. Rất khó. Nếu không thành lập HTX thì cái nghề của các chị sẽ mai một đi”. – Chị Vân cười nói.

Đứng trước nguy cơ mai một, năm 2022, HTX Dệt Thổ Cẩm Pa Thơm chính thức ra đời với 9 thành viên ban đầu, do chị Lò Thị Vân làm Giám đốc. Dù khởi đầu gặp không ít khó khăn do ảnh hưởng của dịch COVID-19, nhưng với tình yêu nghề, các chị em vẫn kiên trì bám trụ, bỏ vốn thu mua sản phẩm, giữ lửa cho làng nghề.

Trái ngọt đã đến vào năm 2023, khi nghề dệt Pa Thơm được công nhận là Làng nghề truyền thống cấp tỉnh, và sản phẩm khăn thổ cẩm xuất sắc đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

“Khi được công nhận OCOP 3 sao, đi bán hàng người ta sẽ nhìn vào khách cũng yên tâm phần nào để mà mua hàng của mình. Mình cũng phấn khởi và vui mừng”.

Giữ vững bản sắc từ nguyên liệu sợi bông, tơ tằm tự nhiên cho đến quy trình nhuộm màu từ cây cỏ trên rừng, HTX Dệt Thổ Cẩm Pa Thơm còn chủ động đổi mới thiết kế để đáp ứng thị hiếu hiện đại. Những bộ váy áo thổ cẩm cách tân nhẹ nhàng, ví tiền, túi đeo điện thoại 2-3 ngăn hay các loại ga, đệm ngồi đã ra đời.

Đặc biệt, sự tham gia của thế hệ trẻ mang tư duy hiện đại như bạn trẻ Lò Thị Nhung, người con của bản Pa Xa đã đem đến làn gió mới cho HTX.

“Em có truyền thông trên các trang mạng xã hội như TikTok, Facebook, hoặc là Instagram em có đăng tải và dựng video về quá trình bà con dệt, làm sợi… như thế nào. Mình ghi âm thanh thật để khi người ta xem video sẽ cảm nhận người ta đang đứng ở đấy quan sát để xem và trải nghiệm luôn. Kênh TikTok của em đã có thời điểm là gần 30.000 người follow. Số lượng người quan tâm và lượng đơn cũng tăng lên rất nhiều”. – Nhung chia sẻ.

Từ chỗ dệt tranh thủ lúc nhàn rỗi, đến nay, nghề dệt đã mang lại nguồn thu nhập ổn định từ 4 – 8 triệu đồng/tháng cho nhiều chị em phụ nữ trong bản. Đời sống của bà con đã từng bước đổi thay.

Nhờ sự hỗ trợ tích cực từ Sở Công Thương, Sở Văn hóa và Trung tâm Xúc tiến thương mại tỉnh Điện Biên, sản phẩm thổ cẩm Pa Thơm đã có mặt tại nhiều tỉnh thành lớn như Hà Nội, TP.HCM, Quảng Ninh, Thanh Hóa, và thậm chí vươn sang các hội chợ thương mại tại Lào, Trung Quốc.

Hiện, HTX Dệt Thổ Cẩm Pa Thơm đang tiếp tục làm hồ sơ OCOP cho 2 sản phẩm mới là túi và váy thổ cẩm truyền thống. Đồng thời, hoàn thiện mô hình Homestay du lịch cộng đồng kết hợp workshop trải nghiệm dệt vải cho du khách.

Nhung thổ lộ: “Mục đích của em đầu tiên là mình muốn giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, nghề dệt của địa phương mình. Thứ hai là mình sẽ có một nguồn kinh tế cho gia đình mình và tạo công ăn việc làm cho bà con trong bản, và có thể là quảng bá quê hương, quảng bá du lịch cho quê hương mình. Điện Biên là mảnh đất lịch sử và có rất nhiều di tích. Nếu kết hợp nghề dệt và truyền thống di tích vào với nhau thì rất là hay”.

Những khung cửi không còn âm thầm sau nếp nhà sàn. Những chiếc khăn làm của hồi môn e ấp ngày cưới của người phụ nữ Lào ở Pa Xa đã thành sản phẩm OCOP có giá trị kinh tế.

Nâng tầm giá trị làng nghề không chỉ bảo tồn được hồn cốt của dân tộc, mà còn mở ra sinh kế bền vững, giúp người dân vùng biên yên tâm bám bản, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.