Từ vườn tạp vươn lên thành vùng chuyên canh

Vùng đèo Gió thuộc thôn Bản Mạch, xã Nà Phặc (tỉnh Thái Nguyên) mang đặc trưng khí hậu mùa đông rét buốt, mùa hè mát mẻ. Nhờ sự ưu ái của thiên nhiên, giống đào tiên bản địa Pác Ả – mang tên chính dãy núi cao sừng sững nơi đây – đã bám rễ sinh trưởng. Quả đào Pác Ả nổi tiếng to, vỏ sáng, thịt giòn, mang vị ngọt thanh và mùi thơm dịu đặc trưng mà ít nơi nào có được.

Trước đây, đào tiên ở Bản Mạch chỉ được người dân trồng xen kẽ, rải rác quanh nhà. Đến vụ thu hoạch, bà con gùi ra chợ phiên hoặc bán cho thương lái với quy mô nhỏ lẻ, giá trị kinh tế chưa tương xứng với chất lượng.

Nhận thấy tiềm năng lớn từ giống đào quý, người dân đã từng bước mở rộng diện tích và bắt tay liên kết sản xuất. Năm 2022, Hợp tác xã (HTX) Đào tiên Pác Ả chính thức được thành lập, tập hợp hơn 30 hộ dân, chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao. Đến nay, HTX đã mở rộng vùng trồng lên khoảng 20 ha. Tính trên toàn xã Nà Phặc, diện tích đào tiên đã đạt trên 40 ha, phủ xanh những triền đồi từng chỉ trồng ngô, sắn nghèo nàn.

Tỉ mỉ giữ gìn "vị ngọt núi rừng"

Đào tiên vốn là giống cây “khó tính”, ưa khí hậu lạnh nhưng lại mẫn cảm với thời tiết giai đoạn ra hoa, đậu quả. Bởi vậy, để duy trì năng suất và chất lượng, đồng bào Dao đã phải đúc rút và tuân thủ nghiêm ngặt quy trình canh tác khoa học.

Là một trong những thành viên nòng cốt của HTX với hơn 1 ha đào, ông Trần Thái Học cho biết: "Cây đào ở đây được chúng tôi chăm sóc, bón phân, tỉa cành bài bản theo đúng quy trình khoa học kỹ thuật. Phân bón được chia làm ba đợt, đặc biệt là đợt bón thúc trước khi ra hoa và đậu quả. Việc phòng trừ sâu bệnh ưu tiên dùng thuốc an toàn sinh học và treo bẫy ruồi vàng giai đoạn quả sắp chín. Nhờ đó, chất lượng đào đẹp, vị đậm và ăn rất giòn".

Cùng chung tâm huyết, chị Hoàng Thị Hải – một hộ trồng đào lâu năm tại Bản Mạch chia sẻ nguyên tắc thu hoạch khắt khe của bà con: "Gia đình luôn đặt tâm huyết vào từng khâu chăm sóc cây, ưu tiên dùng phân chuồng hoai mục kết hợp phân hữu cơ để cải tạo đất. Đặc biệt, đào chỉ được thu hoạch khi vừa độ chín tới, tuyệt đối không hái non, nhờ đó giữ trọn vẹn hương thơm, vị ngọt tự nhiên nhất khi đến tay người tiêu dùng".

Đa giá trị từ một thân cây

Nhờ áp dụng đồng bộ kỹ thuật và hạn chế tối đa thuốc bảo vệ thực vật, mỗi héc-ta đào hiện nay có thể cho sản lượng trên 1 tấn quả. Với mức giá bình quân từ 25.000 đến 30.000 đồng/kg, cây đào tiên đang mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Không những thế, các khâu làm cỏ, cắt tỉa, thu hái còn tạo ra nhiều việc làm cho lao động địa phương.

Nhớ lại những ngày tháng vất vả, bà Bàn Thị Thanh bộc bạch: "Trước đây, hoàn cảnh gia đình rất khó khăn, vườn đồi chỉ trồng ngô để trang trải cuộc sống. Từ khi chuyển sang trồng cây đào tiên, hiệu quả mang lại rõ rệt: vừa phù hợp với đất đai, vừa cho thu nhập ổn định và dư dả hơn hẳn so với các loại cây trồng khác".

Không bằng lòng với việc chỉ bán quả tươi, HTX Đào tiên Pác Ả đang vạch ra những định hướng dài hơi. Đào tiên Pác Ả nay đã được công nhận là sản phẩm OCOP, mở ra tấm vé thông hành tiến vào các thị trường lớn.

Theo chị Bàn Thị Huế, Giám đốc HTX Đào tiên Pác Ả, đơn vị đang phát triển thêm các sản phẩm chế biến sâu như đào sấy dẻo, rượu đào và các sản phẩm từ hoa đào. "Hướng đi sắp tới là mở rộng vùng nguyên liệu theo quy hoạch, hướng dẫn kỹ thuật canh tác an toàn, nâng cao chất lượng sản phẩm và bảo đảm liên kết tiêu thụ ổn định", chị Huế khẳng định.

Mùa xuân đến, khi hoa đào bung nở nhuộm hồng những triền núi men theo Quốc lộ 3, vùng đèo Gió lại đón từng dòng du khách tới tham quan, trải nghiệm. Từ một loài cây mọc quanh nhà, đào tiên Pác Ả đang trở thành "cây tỷ phú", không chỉ mang lại ấm no mà còn kiến tạo một không gian du lịch sinh thái đặc sắc mang đậm dấu ấn của núi rừng.