Ở xã Tam Chung, Thanh Hóa, phong tục họ hàng làng bản giúp nhau vẫn được gìn giữ trong đời sống cộng đồng. 

Sáng sớm, sân nhà chị Lương Thị Lành, ở bản Cân- Tân Hương xã Tam Chung đã rộn ràng. Người mang gà, người mang rượu gạo, người đến giúp chuẩn bị cơm. Không ai phải đi gọi từng nhà. Tin nhà có việc cứ thế truyền từ người này sang người khác, rồi bà con tự tìm đến. "Các gia đình mang đến con gà với rượu, gạo, hà có cái gì thì mang cái đấy, chủ nhà có bao nhiêu thì mình nhận, chứ không yêu cầu"- Chị Lương Thị Lành chia sẻ.

Cách cho, cách nhận tưởng như đơn giản ấy lại chứa đựng một quan niệm sâu sắc về tình cộng đồng. Không có chuyện so đo nhiều hay ít. Nhà có gì thì mang thứ ấy. Người giúp hôm nay, ngày mai khi bản có việc, lại cùng nhau góp sức. 

Trong phong tục của người Thái, một ngôi nhà sàn truyền thống được dựng lên từ công sức của nhiều người. Từ chuẩn bị vật liệu, dựng cột, làm khung, lợp mái cho đến những công việc hậu cần, mỗi người đảm nhận một phần việc. Bởi vậy, dựng nhà cũng là dịp để những mối quan hệ trong cộng đồng được củng cố.

Với bà con ở Tam Chung, tinh thần ấy không chỉ có trong ngày dựng nhà. Nó hiện diện trong cả những việc lớn, việc nhỏ của đời sống. Người Thái, người Mường, người Mông cùng sinh sống, kết hôn, làm ăn và chia sẻ với nhau nhiều phong tục, tập quán. Sự giao thoa ấy không làm mất đi bản sắc, mà tạo nên một cộng đồng gần gũi, gắn bó. Ông Lương Xuân Nguyện, người uy tín cao tuổi ở bản Cân- Tân Hương, xã Tam Chung nhớ lại: "Chúng tôi rất đoàn kết. Như ngày xưa, tôi làm nhà hai tầng đầu tiên ở bản... Gia đình có hai người đến hai, gia đình có ba đến ba, chứ không kể là gia đình đi một người đâu, đám hỉ, đám hiếu thì một hộ ngày xưa là 50 nghìn đồng với một cân gạo, một bó củi... Cả làng giúp vào cái gia đình đó".

Những quy ước cộng đồng ấy được duy trì qua nhiều thế hệ. Khi nhà có việc, đàn ông thường đảm nhận những phần việc nặng; phụ nữ cùng nhau chuẩn bị cơm nước. Việc lớn được phân công, việc nhỏ ai cũng chủ động làm. Người trong bản không chờ nhắc mới giúp. Bà Lương Thị Hoạt, mẹ đẻ chị Lương Thị Lành từ quê gốc lên phụ đỡ con mấy hôm khi nhà có việc, chứng kiến cảnh làng xóm quây quần giúp nhau, bà yên tâm hẳn: "Hôm nay có dịp việc nhà của các con là bố mẹ mừng, về đông đủ hết... Tình cảm đoàn kết hàng xóm ở đây tốt lắm. Mọi người có việc gì là lại giúp nhau hết".

Một ngôi nhà mới không chỉ được dựng bằng gỗ, bằng tre, bằng những mối nối của kiến trúc nhà sàn. Nó còn được dựng lên từ tình cảm của cộng đồng làng xóm. Điều đáng quý là tinh thần tương trợ không chỉ dừng lại trong phạm vi họ hàng, bản làng. Và với những người cao tuổi, người có uy tín như ông Lương Xuân Nguyện, giữ gìn sự gắn kết ấy cũng chính là giữ gìn một phần văn hóa của bản: "Tôi vẫn nói với bà con là làm như thế nào, sống ra làm sao, phải yêu thương nhau, đùm bọc nhau như thế nào, chẳng hạn đau ốm là phải giúp nhau..."- ông Nguyện chia sẻ.

Dựng một ngôi nhà có thể chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian, nhưng những giá trị mà nó tạo ra thì ở lại lâu dài. Đó là sự sẻ chia giữa những người cùng bản, là nghĩa tình họ hàng, là sự hòa đồng giữa các dân tộc và cả tình quân dân được vun đắp qua những việc làm cụ thể.

Ở Tam Chung hôm nay, những ngôi nhà mới vẫn tiếp tục được dựng lên. Cùng với những cột nhà, mái nhà, những mối dây cộng đồng cũng được nối lại, bền chặt hơn. Để rồi sau một ngày, điều còn lại không chỉ là một ngôi nhà hoàn chỉnh, mà là niềm vui của những con người biết sống dựa vào nhau và cùng nhau gìn giữ những giá trị văn hóa đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.